De nieuwe roman van László Krasznahorkai: Afscheid van Zsömle is deze week verschenen. Vorig jaar ontving hij de Nobel prijs voor ‘een meeslepend en visionair oeuvre dat te midden van apocalyptische terreur de kracht van kunst bevestigt’. Ook zijn laatste roman gaat over de onontkoombare krachten van verval, macht, totalitarisme, chaos en een zoektocht naar betekenis in een desolate wereld.

Een 91-jarige gepensioneerde elektricien Józsi Kada woont met zijn hond Zsömle in een afgelegen dorp in Noord-Hongarije. Hij leidt een stil, schijnbaar betekenisloos bestaan. Als directe afstammeling van Béla IV en Dzjengis Khan, de rechtmatige erfgenaam van de Hongaarse troon, schrijft hij eindeloze brieven aan machthebbers en ontvouwt hij een overtuiging die even verheven als wankel is, Kada ziet het als zijn plicht een moreel uitgehold vaderland te redden. Wanneer zijn geheim uitlekt, stroomt het dorp vol volgelingen, gedreven door nostalgie, wanhoop en nationalistische droombeelden. Józsi’s geest schommelt tussen verheffing en verval; zijn hond sterft en wordt vervangen, zoals ook ideologieën worden doorgegeven. Wat volgt is geen restauratie, maar ontwrichting.

Ook in de dystopische roman Baron Wenckheim keert terug (2020), besproken op Literair Nederland, komen dezelfde thema’s voor.

Je zult maar vergeleken worden met schrijvers als Daniil Charms of J.M.A. Biesheuvel. Tom Wouters, daar hebben we het over, schrijft korte verhalen die op anderhalve bladzijde passen, soms op vier of op een halve bladzijde. En ja, absurdistisch als die van Biesheuvel zijn ze wel.

Zoals het verhaal ‘Publiek’. Waarin de auteur bij het wakker worden door een menigte wordt toegejuicht. ‘Ik stond op en iedereen volgde me naar de badkamer, applaudisseerde toen ik doorspoelde.’ Verhalen over een tante die zich verdiept in het Hindoeïsme, en hoe de schrijver op een dag ontdekt dat er hele wijken van Parijs in zijn schoen zaten. ‘Bij nadere inspectie ging het vooral om het 17de arrondissement’ het goede deel van Parijs. De Eiffeltoren ontbrak.’ Absurdistisch dus, maar ook lichtvoetig, en soms ontroerend.

Verhalen van Tom Wouters verschenen in literair tijdschrift Deus ex Machina en bij de Nederlandse Academie voor Patafysica.

De verhalenbundel Vertel me een raadsel van Tillie Olsen (1912-2007) is een Amerikaanse klassieker. Olsens schrijft over gewone mensen terwijl ze het hoofd boven water proberen te houden in het Amerika van midden vorige eeuw. In het openingsverhaal staat een moeder van vijf kinderen te strijken en piekert over haar oudste dochter. Ze vraagt zich af of ze het wel goed heeft gedaan als moeder.

In een ander verhaal kijkt een zeeman samen met zijn vrienden terug op het zware zeemansbestaan. De vriendschap tussen een wit en een zwart meisje komt onder druk te staan als ze naar de middelbare school gaan. En een ouder echtpaar kibbelt over de vraag of ze al dan niet moeten verhuizen naar een bejaardenoord. Tillie Olsen deed jaren over het schrijven van deze verhalen, maar toen Tell Me a Riddle verscheen, werd het boek onmiddellijk een succes.

Tillie Olsen was feministe, vakbondsorganisator en communist. Ze schreef een studie over rustige periodes in het productieve leven van vrouwelijke schrijvers, waarbij ze opmerkte dat vrouwelijke schrijvers vóór het midden van de twintigste eeuw kinderloos waren of personeel hadden om voor hen te zorgen.