‘een eenvoudige toekomst / om nog minstens dertig jaar / mijn jeugd te overpeinzen’, schreef Lieke Marsman in 2021.
Ondanks dat ze wist dat ze niet lang meer zou leven, bleef ze aan een toekomst denken. Een verlangen naar geluk dat als een veertje in de lucht nog alle kanten op kon gaan. In een van haar blogs voor Tirade.nu schreef ze ‘Het begin van geluk’. Daarin onderzoekt ze het moment waarop geluk zich voordoet. Dat geluk dat moment is waarin alles openstaat, ‘geluk als het gevoel van mogelijkheid.’ Dat was wat Lieke Marsman deed, graven in dat wat ze voelde, mogelijkheden onderzoeken, verder gaan waar je zelf al was gestopt. En dat speels en helder onder woorden bracht.
Lieke Marsman studeerde filosofie, schreef meerdere dichtbundels, essays en een roman. Op 3 juni overleed ze op 35 jarige leeftijd. Sinds acht jaar leefde ze met een ongeneeslijke vorm van kraakbeenkanker. Ze schreef er openhartig over en zocht steeds naar nieuwe wegen om haar ziekte te verduren. Het gaf haar iets onoverwinnelijks waardoor je maar al te graag geloofde dat ze nog vele jaren op dezelfde voet zou voortleven.
En werd onlangs niet de verschijning van een nieuw poëtisch essay, De dichter en de duivel van haar aangekondigd? Dat bericht gaf de burger moed, Lieke Marsman is nog onder ons en houdt ons bij de menselijke leest. Ook zou ze in de week van haar overlijden acte de présence geven tijdens het Comenius congres in Bratislava, Slowakije. Ik bedoel, ze leek zo volop in het leven te staan. Dat alles maakte het nieuws van haar dood zo schokkend.
In 2010 debuteerde Lieke Marsman met de dichtbundel Wat ik mijzelf graag voorhoud (Van Oorschot). Een verbluffend sterk debuut waarin de dingen diepgaand bevraagd worden. Het werk in deze bundel is nog even levend en aansprekend als toen het vijftien jaar geleden verscheen. Al grijpen veel van haar woorden en overdenkingen nu dieper in dan toen. ‘Dus graaf in mij alsof ik / besta uit aarde. Ergens tussen / deze lagen van vergeten / goed, samengeperst / tot levenslange turf,/ ligt een munt van zilver.’
Ze liet zich al die jaren dat ze ziek was niet verslaan door het oordeel van de medische wereld dat ze niets meer voor haar konden doen. Ze groef zich ook hierin en ontdekte dat de kanker die zij had niet echt onderzocht werd door farmaceuten. Zeldzame ziektes zijn niet interessant genoeg om te onderzoeken omdat er weinig geld mee verdiend wordt. ‘Dat vond ik zo moeilijk te verkroppen dat het mijn hele denken nu al jarenlang kaapt.’, zei ze vorig jaar in een interview in Trouw.
Haar tweede bundel, De eerste letter (Van Oorschot 2014) werd ook enthousiast ontvangen. In 2017 verscheen bij Atlas Contact haar roman Het tegenovergestelde van een mens, waarin ze proza met poëzie en essayistiek samenbracht om de huidige klimaatverandering te kunnen belichten, en een bundel verzamelde gedichten Man met hoed.
In De volgende scan duurt vijf minuten (Pluim, 2018) schrijft ze in tien gedichten en een essay over hoe een ziek lichaam zich verhoudt tot een zieke wereld. Een bundel die oproept om maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen in deze tijd van polarisatie. ‘Kijk om je heen, door de hele geschiedenis heen / dat verdomde verdoemen en minachten van emoties… / Geen wonder dat we zijn aanbeland / waar we zijn gestrand.’
In januari 2021, op de dag dat ze werd ingewijd als Dichter des Vaderlands verscheen haar nieuwe bundel In mijn mand, over de waarde van het leven en de plek van de dood in een mensenleven. Begin 2023 verscheen haar bundel Ter gelegenheid van poëzie, Verslag van twee jaar Dichter des Vaderlands, een ode aan de poëzie en het belang van oprecht en gericht taalgebruik. In Op een andere planeet kunnen ze me redden, (Pluim, 2025) zijn onder meer dagboekfragmenten opgenomen waarin ze beschrijft hoe de dood haar op de hielen zit.
Lieke Marsman was een van de meest gelezen en gewaardeerde dichters van Nederland. Haar werk werd meerdere keren bekroond. In januari van dit jaar ontving ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar hele oeuvre. Op 9 mei kreeg ze uit handen van burgemeester Femke Halsema de Frans Banninck Cocqpenning voor haar culturele verdiensten en maatschappelijke betrokkenheid.
Haar laatste boek, De dichter en de duivel, over een ondergrondse wereld bevolkt door influencers, politici, opiniemakers en columnisten en de duivel, ligt nu in de winkels. En natuurlijk blijven we haar lezen, haar woorden zullen blijven klinken. ‘maar de doden hebben geen stem. Natuurlijk / hebben de doden wel een stem. Driekwart / van de boeken die je leest / zijn geschreven door een dode / toen die dode nog leefde. En zo / sijpelt het verleden de toekomst in’. En natuurlijk zit ze nu in de hemel te kaarten met Sartre Kant en Kierkegaard.
‘Doodgaan is weer kind zijn, denk ik ? Volledig overgeleverd / aan de elementen, zonder / dat je iets te zeggen hebt / over de plekken waar het leven / (een kinderwagen als het ware) / je naartoe rijdt’.
Dag Lieke Marsman, in je boeken en in onze gedachten leef je voort.
Foto: Tom Cornelissen (verkregen via uitgeverij Pluim)
