Het leven trekt verhalend aan ons voorbij. Zo ook voor Mini en Miki in Minihorror van Barbi Marković. In een reeks korte verhalen neemt de auteur de lezer mee door het ogenschijnlijk normale leven van het jonge stel Mini en Miki, die samenwonen in een buitenwijk van Wenen. Maar wat gebeurt er als het alledaagse leven verandert in een reeks nachtmerries? De felroze kaft van het boek verbloemt de catastrofen die volgen, en die zijn niet mals. In 2024 won het boek de Preis der Leibziger Buchmesse. Door de vlotte vertaling van Lotte Lentes vlieg je door het boek.

‘Mini en Miki willen aardig zijn, maar het leven is ingewikkeld. De wereld is verschrikkelijk, alles gaat dood.’ De eerste zin zet de toon voor de rest van de bundel. Alledaagse situaties worden grotesk en absurdistisch uitvergroot. De maatschappijkritiek die erin verweven zit is doordacht en maakt de verhalen betekenisvoller. Mini en Miki worstelen zich door een nieuw bestaan en proberen zich aan te passen aan hun nieuwe plek. Sociale verwachtingen en druk, werk, relaties en familie zijn uitdagingen waar ze tegenaan lopen, maar dat is niets in vergelijking met de horrorwending die elk verhaal neemt.

Alledaagse angsten

De situaties zijn vervreemdend. Mini’s nicht Jennifer is een vleesetend monster dat ongevraagd in hun huis staat. Als ze samen teruggaan naar haar geboortestad lijkt Mini haar einde tegemoet te gaan. Miki gaat naar een winkelcentrum om een cadeau te halen voor Mini en komt er gaandeweg achter dat iedereen zijn gezicht heeft; er blijkt een plastisch chirurg te zijn die iedereen hetzelfde gezicht aanmeet als Miki, de zogeheten ‘mikificatie’. Mini is schrijfster, maar zij wordt in dat verhaal aangeduid als het beest. Kom je bij haar in de buurt en vertel je iets persoonlijks? Dan schrijft ze er een boek over.

Op het eerste gezicht lijken dit absurde verhalen. Maar er zijn wel degelijk lessen uit te trekken. Familie is leuk, maar soms gaat er ook druk mee gepaard: Mini’s terugkeer naar haar geboortestad eindigt in een vernederende begraving. ‘Ze trekken me naar beneden’, klinkt de uitspraak van Mini. Dat gebeurt in Minihorror dus letterlijk. De mikificatie is ook een herkenbare angst: transformeert het kapitalisme ons niet in een consumerende massa zonder identiteit? Lijken we in dat opzicht niet allemaal op elkaar? ‘De wereld is een grillige plek. Menselijke relaties zijn broos en onze psyche gelaagd.’ Marković schetst hier een pijnlijke realiteit verbloemd als satire.

Kafkaëske horror

Sommige verhalen voelen Kafkaësk; bureaucratische chaos voert hierin de boventoon. De bureaucratische hel wordt tastbaar in de IKEA. ‘Je moet hier een afspraak maken om een afspraak te kunnen maken, heb ik gehoord.’ Mini en Miki bestellen er een aanrechtblad, maar het blijkt onmogelijk om dat geleverd te krijgen. Buiten het feit dat Mini fysiek ongemakkelijk wordt in het woonwarenhuis, is het ook een nachtmerrie om de bestelling goed te laten verlopen. ‘Een uitgesproken hekel heeft ze aan die treurige, droge Zweedse balletjes, de hele reden waarom sommige mensen naar het schijnt speciaal naar deze helse plek gaan.’ Het aanrechtblad wordt uiteraard niet geleverd, en na een uur in de wachtrij voor de klantenservice wordt Miki drie keer doorverbonden waarna de verbinding wordt verbroken. Ze gaan naar de IKEA om verhaal te halen, maar een medewerker zegt: ‘Dit bedrijf is te groot. Niemand weet precies hoe het werkt.’ Het aanrechtblad blijkt niet te bestaan, en de montageafspraak annuleren is ook onmogelijk. De monteurs staan de volgende dag wel aan de deur, en slaan Mini en Miki aan de kant om toch te gaan monteren. Ook hier ontaardt een ogenschijnlijk normale situatie in een absurd en beklemmend systeem waar geen grip op te krijgen valt.

Moralistische zoektocht

Omdat er zo op de verhaallijnen en gebeurtenissen wordt gefocust vallen de mooie taalspelingen een beetje in het niet. Het boek leunt daardoor sterk op de onderliggende betekenissen in de verhalen. Voor de lezer die deze er niet automatisch uithaalt, kan de leeservaring betekenisloos aanvoelen. In andere woorden: het is soms zoeken naar de moraal van het verhaal. Of zoals Marković de bundel toepasselijk afsluit: ‘”Geen idee,” zegt Miki tegen zichzelf en tegen jullie. Ja, tegen jullie, in deze bijzonder kwetsbare toestand kan hij voelen hoe jullie wachten op de moraal van het verhaal. Jullie zuigen zijn naakte ziel leeg met jullie verwachtingen. Hij zou nu graag alleen willen zijn.’

De dingen die we meemaken in ons dagelijks leven zijn eigenlijk kleine verhalen. Soms eindigen ze goed, soms eindigen ze slecht. De situaties in het leven van Mini en Miki worden dan wel uitvergroot, maar ze tekenen iets herkenbaars. De meesten hebben geen vleesetend monster in de familie, maar ongewenste nabijheid is voor veel lezers wel te begrijpen. En drie keer worden doorverbonden om vervolgens naar een verbroken verbinding te luisteren is gewoon realiteit. Herkenbare angsten worden vertaald naar absurde extremen. Maar dat maakt ze nog niet minder legitiem. Daarin schuilt de kracht van Minihorror.