Een jaar met Simon start met een impulsaankoop van schrijver Pauline Slot: driehonderdvijfenveertig euro voor het volledige werk van Simon Vestdijk. Tweeënvijftig romans, voor tweeënvijftig weken van het jaar. Een jaar optrekken met schrijver Simon Vestdijk (1898 – 1971) door al zijn boeken te lezen en te spiegelen aan haar eigen leven. Op die reis neemt ze de lezer mee. Hoe meer Slot leest, hoe meer ze ‘bevriend’ raakt met Vestdijk, maar die vriendschap gaat al snel schuren. Het is een gelaagde reis door het leven van Vestdijk, door zijn romans, maar bovenal door Slots leven en haar visie op Vestdijks werk.
Slot benadert Vestdijk niet als een groot schrijver of voorbeeld, maar eerder als een vriend met wie je decennialang intensief optrekt. Voor Slot verstrijkt er een jaar, maar voor Vestdijk een heel leven: hij groeit van een 34-jarige debutant tot een 71-jarige veelschrijver. Slot streeft duidelijk geen lofzang of biografie na. De biografische informatie over Vestdijk wordt verspreid over de verschillende hoofdstukken, de lezer kan door het fragmentarische karakter maar met moeite een totaalbeeld van Vestdijk krijgen. Maar dat is duidelijk ook niet de bedoeling, het gaat om haar leeservaring, haar vriendschap met Vestdijk door de boeken heen, die opbloeit, moeilijke momenten meemaakt en uiteindelijk tot een einde komt bij Vestdijks laatste boek.
Eigen schrijfleven versus Vesdijk
Als lezer van Een jaar met Simon raak je al snel vertrouwd met het leven van Pauline Slot. Ze woont in Warmond en heeft een tweede huis in de Duitse Eifel. Ze geeft cursussen aan beginnende schrijvers, bespreekt haar boekideeën met haar redacteur en doet een poging haar hond op te voeden. Ze gaat op reis naar Griekenland, Frankrijk, mijmert over haar carrière en het schrijverschap. En er wordt veel gelezen, want Vestdijk in een jaar is niet zomaar een reading challenge. Vooral de dikke historische romans zijn volgens haar geen licht te verteren kost.
Ze reflecteert ook uitgebreid op haar eigen schrijverschap, haar boeken en haar cursussen. Eind jaren negentig werd een manuscript van haar als een van de weinigen uit de ‘slush pile’ gevist door De Arbeiderspers terwijl het verder afwijzingen regende. Zuiderkruis werd een succes en lanceerde Pauline Slot als bestsellerauteur. In Een jaar met Simon gaat het zeker in de eerste hoofdstukken veelvuldig over erkenning en afwijzingen. Waardoor het soms lijkt of Vestdijks werk en leven een vluchtig kapstokje is waar Slot haar eigen leven aan kan ophangen.
Scherpe analyse van historische Vestdijk romans
Na verschijning van haar boek werd Slot verweten dat ze te kritisch was voor Vestdijk. Bijvoorbeeld stukken over Rumeiland en Puriteinen en piraten , twee lijvige historische romans, die volgens Slot respectievelijk racistisch en seksistisch te noemen zijn. Haar analyse van die twee boeken is sterk opgebouwd en scherp. Zo laat ze bijvoorbeeld helder zien dat ook in Vestdijks tijd men het zwak vond dat Rumeiland, dat zich nota bene Jamaica afspeelt, geen sprekende zwarte personages kent. Ze draagt overtuigende argumenten aan voor een kritische lezing van Vestdijks werk. En dat is niet vanzelfsprekend, zo mocht een Trouw-lezer in een recente zaterdagbijlage Puriteitenen en piraten nog kritiekloos aanprijzen als een spannend jongensboek (Trouw 19/03/’26).
Maarten ’t Hart en Hugo Brandt Corstius gingen Slot voor in het lezen van alle romans van Vestdijk. Hun stukken zijn gebundeld in Het gebergte (1996) en Slot citeert daar regelmatig uit. Wat opvalt is dat ’t Hart en Brandt Corstius een minder kritische toon aanslaan. Dat Slot dat wel is, past helemaal in lijn met de ‘relatie’ die ze door middel van zijn volledig werk is aangegaan. Ze benadert Vestdijk als een vriend, en zoals dat meestal gaat: sommige dingen bewonder je in je vrienden, andere dingen kunnen steeds meer wringen. Haar scherpe analyses beperken zich gedeeltelijk tot de structuur en schrijfwijze van het boek, maar veel vaker gaat het haar vooral om de leeservaring. Het gaat om haar jaar met Vestdijk. De focus ligt niet op volledigheid maar op het persoonlijke aspect van het lezen en nadenken over boeken.
Naarmate Slot vordert in de romans en het leven van Vestdijk, gaat de kwaliteit van zijn boeken er niet per se op vooruit. Vestdijk schrijft snel en niet altijd leverde dat fijnzinnig gecomponeerde meesterwerken op. Ze moet zich door een aantal taaie romans heen werken, waarbij zelfs de samenvattingen als langdradig lezen. Zeker aan het eind van het boek richt ze zich vaker direct tot de lezer of tot haar redacteur. Dat levert enige passages oplevert over hoe het boek gepositioneerd moet worden en over Slot’s werkwijze als schrijver. En waar Vestdijk de stofzuiger aanzette om zich te kunnen concentreren, gaat Slot naar het buitenland om zich op te sluiten om meters te kunnen maken. Een jaar met Simon wordt naar het einde toe steeds beter, want tussen al het Vestdijkgeweld laat Slot op indringende wijze het leven en sterven van haar eigen ouders zien. Vooral de scenes aan het eind van het boek over het sterven van haar moeder, waar ze een moeilijke relatie mee had, zijn ijzersterk en ontroerend.
