Tijdens het International Literature Festival Urecht (ILFU) werd vrijdagavond bekendgemaakt dat Jan Gielkens de Filter Vertaalprijs 2016 heeft gewonnen met zijn vertaling van Grimms Wörter (2011), De woorden van Grimm: een liefdesverklaring van Günter Grass (2015).
Jan Gielkens (1952) won de prijs met een boek dat volgens de Duitse schrijver en Nobelprijswinnaar Günter Grass (1927 -2015) zelf, onvertaalbaar zou zijn. De woorden van Grimm is het laatste bij leven gepubliceerde boek van Günter Grass en het derde deel van zijn autobiografische trilogie. De vorm van het boek is ontleend aan het immense maar onvoltooid gebleven woordenboek van de befaamde Gebroeders Grimm. Het is geschreven in een mengeling van non-fictie en fictie en is een liefdesverklaring aan de Duitse taal en haar eigenaardigheden waarin veel citaten uit de Duitse literatuur zijn opgenomen. Een complex werk dus. Tijdens een vertalers bijeenkomst in 2009 te Lübeck, liet Grass dan ook weten dat zijn volgende boek onvertaalbaar zou zijn. Maar er waren een paar vertalers die tegenwierpen dat niet hij uitmaakte of iets vertaalbaar was, maar de vertaler zelf. Die tegenwerping stak Grass in zijn zak en liet de vertalers hun eigenwaarde.
Gielkens was een van die vertalers en toen Meuelenhoff, die al vijftig jaar uitgever is van Grass, besloot het boek te laten vertalen, verzamelde hij moed en ging aan de slag. Dat de moeite die het koste niet onbeloond zou blijven, bewijst het oordeel van de jury. Die koos voor een vertaling waarin de vertaler zijn gezicht moet laten zien: een boek over de Duitse taal en geschiedenis, geïnspireerd op woorden en lemma’s uit het Deutsches Wörterbuch van de gebroeders Grimm, dat wemelt van de citaten en hoge eisen stelt aan zijn lezer. ‘Behendig laveert Gielkens tussen vernederlandsing van het Duits, behoud van passages in de brontaal en radicaal nieuwe, doeltaalgerichte oplossingen, met zin voor sérieux maar zonder het speelse register los te laten. […] De kroon op de vertaling van een oeuvre.’
Jan Gielkens (1952) studeerde Duitse Taal- en Letterkunde in Utrecht. In 1998 promoveerde hij in Bremen op een proefschrift over Karl Marx en zijn Nederlandse verwanten. Hij is samensteller en auteur van boeken, artikelen en columns over sociale geschiedenis, textual scholarship, boekwetenschap en vertaalgeschiedenis. Sinds eind jaren zeventig is hij literair vertaler uit het Duits. Hij vertaalde werk van Sarah Kirsch, Paul Celan, Botho Strauss, Nicolas Born, Georg Büchner, Maxim Biller, Victor Klemperer en anderen, en dertien boeken van Günter Grass. In een interview met Gielkens op de site van het Goethe Institute liet hij weten dat Die Blechtrommel (De blikken trommel) van Grass zijn lievelingsboek is, ‘fenomenaal mooi en belangrijk’.
Overige genomineerden waren, Robert Dorsman, Jan van der Haar en Alfred Schaffer voor Medeweten van Antjie Krog (Podium), Hans Driessen voor Berlijn Alexanderplatz van Alfred Döblin (Wereldbibliotheek), Martin de Haan en Rokus Hofstede voor Wereld, wereld! van Régis Jauffret (De Arbeiderspers), Arie van der Wal voor Echtscheiding in de lucht van Gonzalo Torné (Atlas Contact).
De jury bestond uit Luk Van Haute, winnaar van de Filter Vertaalprijs 2015, Fedde van Santen, directeur van de VertalersVakschool en Linda Pennings, Italianiste aan de Universiteit van Amsterdam. Zij werden namens de redactie van tijdschrift Filter bijgestaan door juryvoorzitter Ilse Logie en Caroline Meijer.
Het prijzengeld van de Filter Vertaalprijs wordt opgebracht door tien vooraanstaande uitgeverijen: Athenaeum, De Arbeiderspers, De Bezige Bij, Historische Uitgeverij, Lebowski, Meulenhoff, Podium, Van Oorschot, Vantilt, Wereldbibliotheek en een anonieme begunstiger. Hiermee willen zij bijdragen aan een grotere maatschappelijke waardering voor uitzonderlijke vertaalprestaties zoals die sinds 2007 jaarlijks door de jury van de Filter Vertaalprijs onder de aandacht worden gebracht.
