De relatie van moeders met hun zonen; het is een thematiek die schrijvers als Adriaan van Dis, Maarten ’t Hart en Arnon Grunberg recent heeft beziggehouden. Dat leverde heel verschillende resultaten op, maar duidelijk is steeds hoe bepalend de rol van een moeder kan zijn. Grunberg zei ooit: ‘Je hebt geen vrouw meer nodig als je een moeder hebt.’
Moederziel van Krijn Peter Hesselink (1976) gaat over een jongeman die zijn moeder die jaren geleden uit zijn leven is verdwenen, tegen het lijf loopt. Het contact met de verwarde, dementerende vrouw schrijnt. Het lukt de jongeman, Jonathan, niet om een volwaardig gesprek met haar te voeren. Terwijl hij haar zoveel zou willen vragen.
Verbeelding
Deze dunne roman bevat aan het einde een soort clou, maar er is zeker geen sprake van gemakkelijk effectbejag. Hesselinks tekst is vrij geraffineerd qua compositie maar voelt (toch) authentiek aan. Het hoofdpersonage herinnert zich de gebeurtenissen die leidden tot het vertrek van zijn moeder uit het ouderlijk huis waar Jonathan met zijn vader, een studeerkamergeleerde, achterbleef. Deze flash backs worden afgewisseld met het werkelijke verhaal en vormen ermee samen een overtuigend geheel. De beschrijving van de kinderlijke fantasie van de jongere ik van de hoofdpersoon vormt het aantrekkelijkste onderdeel van dit boek.
De sociologen Emily Keightley en Michael Pickering stellen in hun studie The mnemonic imagination. Remembering as creative practice dat de verbeelding bij het herinneringsproces van groot belang is. Zonder fantasie kan men zich niets herinneren, men geeft altijd vorm aan het eigen verleden door gebruik te maken van creativiteit en de mogelijkheid tot (her)scheppen. Dat is wat de hoofdfiguur Jonathan in Moederziel ook doet; in zijn herinneringen speelt verbeelding een grote rol. In zijn evocaties van de fantasievolle kinderwereld ligt, zoals gezegd, de kracht van dit boek, al hadden ze meer bladzijden mogen bestrijken. Hesselink laat zien dat de kindertijd niet alleen een domein van de fantasie is, maar dat ook het terugblikken erop met fantasie gepaard gaat.
Herinneren
Hesselink schreef eerder enkele dichtbundels. Zijn eerste bundel Als geen ander dateert uit 2008. De stijl in Moederziel, Hesselinks prozadebuut, is verzorgd, maar sprankelt niet altijd. Typerend is de volgende passage: ‘Buiten was niets te zien. De straat was uitgestorven. Een eenzame lantaarnpaal hield de wacht bij het betonnen flatgebouw aan de overkant.’ (56) Dat is mooi verwoord, maar een boek als dit zou misschien nog gewonnen hebben bij een ambitieuzere stijl. Dat gebrek aan stilistische brille is echter een manco dat veel Nederlands proza kenmerkt. Hoe dan ook: dit boek is een aanrader omdat het de lezer tot mijmeren aanzet over familiebanden, over de mogelijkheid om je los te maken van de herinneringen aan de kindertijd en over de wijzen waarop herinneringen een concrete vorm in de werkelijkheid kunnen aannemen.
