Zowel bejubeld als verguisd door de critici. Dit overkwam Aristide von Bienefeldt toen hij in 2002 debuteerde met Bekentenissen van een stamhouder. Met deze controversiële roman, waarin Von Bienefeldt choqueerde met expliciete homoseksuele seks, hield hij de gemoederen flink bezig. Nu acht jaar later en een drietal boeken verder is Von Bienefeldt geen onbekende meer in de literaire wereld. Toch zullen ook nu weer de meningen verdeeld zijn over zijn nieuwste roman De zus die Anna Magnani niet was.

Een controverse zal de roman niet veroorzaken. Hiervoor biedt het flinterdunne verhaaltje geen enkele aanleiding. Maar net als met zijn debuutroman geldt: of je vindt De zus die Anna Magnani niet was helemaal niets of je vindt het geweldig. Een tussenweg lijkt nauwelijks mogelijk. Al valt er zeker op beiden kanten iets af te dingen.

Want om met het belangrijkste negatieve aspect van de roman te beginnen: inhoudelijk stelt De zus die Anna Magnani niet was zwaar teleur. Het verhaal, als er al überhaupt gesproken kan worden van een verhaal, is chaotisch en vol idiote wendingen waar geen touw aan vast te knopen is. Hoe gekker hoe beter moet Von Bienefeldt gedacht hebben. Het resultaat is er dan ook naar: De zus die Anna Magnani niet was is een doldwaas sprookje dat uit weinig meer bestaat dan een aaneenschakeling van absurde gebeurtenissen.

De hoofdrol in dit alles speelt Alice. Hoewel ze met haar broers en zus nog steeds in haar ouderlijk huis in Zwaanstad woont, onderhoudt ze met ieder van hen een problematische relatie. Blommia, de oudste zus, zwaait de scepter in huis en doet er alles aan om het leven van zowel Alice als de anderen zo onaangenaam mogelijk te maken. Ook Alice’s relatie met haar oudere broer Castro, met wie ze in het verleden een incestueuze verhouding onderhield, is verre van ideaal: de communicatie tussen hen verloopt al jaren alleen nog maar via ‘post-its’.

Alice slijt haar dagen met het doen van klusjes in huis en afspraakjes met Bram, een jongen die ze eigenlijk niet kan uitstaan. Wanneer ze echter op een dag drollen in de achtertuin vindt, verandert haar saaie en voorspelbare leventje. De drollen blijken afkomstig van een Perzisch katje, die ze Brenas noemt. Alice ziet al snel in Brenas haar bondgenoot en doet er vervolgens alles aan om de kat bij zich te houden.

Brenas is niet alleen haar vertrouweling maar door hem komt ze ook in contact met een bonte stoet vreemde en excentrieke personen die het fictieve Zwaanstad bewonen. De één nog gekker dan de ander. Zo is er weduwe Sijsjes, het echte baasje van Brenas, die een obsessieve en ziekelijke liefde koestert voor Brenas en als heilige relikwieën uitwerpselen van de kat tentoonstelt in huis.

Met veel gevoel voor het absurde heeft Von Bienefeldt de bijzondere personages neergezet. Toch zijn het meest in het oog springend, en het grappigst, de onlogische en onzinnige dialogen tussen de personages.
‘De geëvolueerde medemens knikte mistroostig, op haar kruin knikte een losgeraakte krul mistroostig mee. “Ach, zo gaan die dingen. Ik heb me winkel, Antje d’r kroezen”.
“Kroe.. wat heeft Antje?”
“D’r kroezen. U weet wel, van die reizen op een boot. Antje is er dol op.”’

Het kan dan ook niet ontkend worden: Von Bienefeldt is een groot komisch talent. Het is met zijn humor waarmee Von Bienefeldt alsnog overtuigt en het slappe verhaal even doet vergeten. Want hoe hard hij ook zijn best doet: een verteller is hij niet.

In plaats daarvan is Von Bienefeldt in alles een schrijver. Een schrijver die bovendien schittert door zijn enorme eigenzinnigheid. Vergelijkingen met andere schrijvers kunnen nauwelijks gemaakt worden: Von Bienefeldt is door zijn uitgesproken stijl een eenling binnen de literaire wereld. En dat is een benijdenswaardige positie. Zijn zinnen bezitten door de mengeling van humor en ongeremde fantasie een vervreemdend soort schoonheid. Ook zijn gekke en soms erg bizarre vergelijkingen verraden zijn uitzonderlijke creativiteit.
‘Om 4 uur ’s ochtends was de aanleiding voor het feest even ver weggezakt als de inval van het leger van Mussolini in Ethiopië in het geheugen van de moderne Italiaanse staatsburger.’

Helaas, kunnen schrijven is niet genoeg. Een interessant en onderhoudend verhaal vertellen los van alle versiering is minstens zo belangrijk. Zo niet belangrijker. En hierin faalt Von Bienefeldt hopeloos met De zus die Anna Magnani niet was. Verstrikt in de door hem zelf gecreëerde absurdistische werkelijkheid is hij de lezer uit het oog verloren. Maar gelukkig bieden zijn schrijfkunsten genoeg hoop voor de toekomst.

De zus die Anna Magnani niet was

Auteur: Aristide von Bienefeldt
Verschenen bij: Meulenhoff (aug. 2010)
Prijs: € 18,95