Goethes Faust blijft een onuitputtelijke inspiratiebron voor tal van kunstenaars. De strijd tussen goed en kwaad, het pact met de duivel en de strijd om de ziel van de mens spreken tot de verbeelding en zijn dankbare stof om mee te werken. In de toxische tijdsgeest van vandaag waarin onverdraagzaamheid en eigenbelang overal terrein aan het winnen zijn, is het af en toe nodig om na te denken over wat er werkelijk toe doet. Moet de mens niet op een andere manier naar elkaar kijken? Op een onbevangen en directe manier biedt Joris van der Geest de lezer een inkijk in de verdorven geest van onze naasten. Hij doet de lezer naar adem happen en legt hem dilemma’s voor die niet altijd eenduidig te beantwoorden zijn.
Spanningsveld tussen man en vrouw
Joris van der Geest is schrijver, investment banker en tantraleraar. Zijn eerste roman De oneindige marshmallow test (2019) en zijn korte verhalen in Hollands Maandblad gingen niet onopgemerkt voorbij. Met Iedereen is Faust brengt hij een roman die actueel is, blijft nazinderen en uitnodigt tot zelfreflectie.
De eenvoudige cover van het boek intrigeert al onmiddellijk. Er is een ‘trigger warning’ waarin een aantal begrippen tegenover elkaar worden geplaatst: misogyn versus feministisch, aanranding versus Gutmensch, homofoob versus LGBTQ+ friendly. De lezer weet wat hij mag verwachten. De subtiele duivelsstaart op de achterflap is naast de titel al een serieuze knipoog naar Goethe. Van der Geest gebruikt de klassieke Fauststof, maar draait het verhaal om. In de proloog wordt een bizarre weddenschap gesloten tussen ‘man’ en ‘vrouw’ (lees: God en de duivel) en het spanningsveld tussen de beide geslachten is de premisse van het hele boek.
Hoofpersoon Raphaël is een egocentrische, maar bloedmooie man die in de reclamewereld werkt en zich beweegt tussen de beau monde van Amsterdam. Hij neemt het ervan en beschouwt vrouwen als lust- en gebruiksobject. Nadat hij de vriendin van zijn beste vriend Vincent seksueel vernederd heeft, krijgt hij een koekje van eigen deeg. Hij wordt in de val gelokt, zelf vernederd en daarna gechanteerd. Op zoek naar loutering ontmoet hij de mysterieuze Nagissa. Na seks met haar lijkt hij gehypnotiseerd en wordt hij een echte Gutmensch die zich inzet voor alles en iedereen. Hij behandelt vrouwen met respect en moet de ultieme uitdaging aangaan in het vrouwonvriendelijke Teheran.
Inzicht door hilariteit
Iedereen is Faust is een roman geworden met heel veel lagen waarin de auteur in een niets verhullende en expliciete stijl de dingen durft te benoemen. Hoewel het hoofdthema consent lijkt te zijn, komt veel meer aan bod dan enkel dat. De gendergap, grensoverschrijdend gedrag, LGBTQ+ en het algemene goed versus kwaad zijn prominent aanwezig. Van der Geest schrijft ook zeer beeldend en doorspekt het geheel met heel veel humor, sarcasme en veel giftigheid. De personages zijn zeer goed uitgewerkt. Raphaël maakt een hele ontwikkeling door en moet daarvoor door het stof kruipen en doordringen tot zijn diepste zielenroerselen. Noodgedwongen gaat hij die confrontatie aan en komt hij tot inkeer. Hij wordt hierbij geholpen door de hypnose (zoals hij het zelf benoemt) van Nagissa. De vele hallucinaties die ze hem bezorgt, leiden tot revelaties die hem doen inzien wat het juiste is. De lezer moet door de onverwachte en surreële gebeurtenissen wel af en toe de wenkbrauwen fronsen, maar komt tot het besef dat ze een hoger doel dienen. De onderliggende boodschap is duidelijk: een uitnodiging om elkaar beter te leren kennen, begrijpen en respecteren ongeacht ras, geslacht, cultuur of seksuele voorkeur.
Joris van der Geest maakt handig gebruik van het klassieke Faustverhaal, maar stopt alles in een modern jasje en vertaalt het naar de hedendaagse context van de woke- en cancelcultuur. Bijzonder daarbij is dat hij alles omdraait. Net zoals bij Goethe bestaat het verhaal uit twee delen, goed en kwaad (lees hier: hedonistisch), maar dus in de andere volgorde. Af en toe maakt de auteur ook gebruik van poëtische mijmeringen, gedichten die opeens verschijnen. Wellicht is dit een knipoog naar de engelenkoren in Goethes werk.
Iedereen is Faust mag gerust een kind van zijn tijd genoemd worden. Tegelijkertijd toont het de lezer dat de bizarre manier waarop mensen zich gedragen en hoe ze handelen van alle tijden is. Dat maakt Van der Geest nog eens pijnlijk duidelijk in zijn eigen brutale, maar duidelijke stijl.
