Robbert-Jan Henkes heeft de Filter Vertaalprijs 2017 gewonnen met Bij mij op de maan. Een keuze uit de Russische kindergedichten vanaf de zeventiende eeuw (Van Oorschot, 2016). Dat is vanavond bekendgemaakt op het International Literature Festival Utrecht (ILFU). Aan de prijs is een bedrag van 10.000 euro verbonden.
De jury noemde de vertaling ‘Annie M.G. Schmidt 2.0′: een dollemansrit van speelse taal en krankzinnige logica.’ De jury koos de vertaling om de rol van de literair vertaler die in ‘al haar facetten voor het voetlicht wordt gebracht: de vertaler als virtuoze taalkunstenaar, als gedreven deskundige, als initiatiefrijke bemiddelaar, die met zijn werk een rijk spectrum aan lezers aanspreekt en de Nederlandse literatuur met een uniek meesterwerk verrijkt.’
Bij mij op de maanis het resultaat van een kwart eeuw geduldig en liefdevol verzamelen en vertalen. Deze bloemlezing biedt het beste uit de Russische kinderliteratuur, van zeventiende-eeuwse wiegeliedjes en aftelversjes tot aan het openingsliedje van het kinderprogramma op het eerste Russische kanaal, Welterusten, kinderen. Poesjkin is uiteraard aanwezig, maar Nederland krijgt ook 82 pagina’s poëzie van Tsjoekovski cadeau. De gedichten zijn altijd speels, vol van taalkundig vernuft en dwingend van rijm en van ritme. En hoewel deze nominaal voor kinderen zijn bedoeld, zijn ze evenzeer verslavend voor volwassen lezers.
Robbert-Jan Henkes (1962) werkt vanaf 1982 samen met Erik Bindervoet. Samen schreven zij vier romans, een muziekvoorstelling voor kinderen (De Mannen van Minsk) en vertaalden zij onder andere de complete liedteksten van The Beatles en van Bob Dylan, toneelstukken van Shakespeare, het Eerste Wereldoorlogdrama De laatste dagen der mensheid van Karl Kraus en het volledige werk van James Joyce, te beginnen met Finnegans Wake in 2002 en eind 2017 eindigend met gedichten, essays en het toneelstuk Exiles. Voor Oxford University Press zijn zij bezig (in samenwerking met Finn Fordham) aan een kritische, gecorrigeerde editie van Finnegans Wake, waarover Henkes publiceert in de European Joyce Studies en de online Genetic Joyce Studies. Solo vertaalde hij onder andere werk van Andrej Tarkovski en Samuel Pepys en de meneer Gum-cyclus van Andy Stanton. Zijn eerste kinderdichtbundel, Jij met mij, kwam in 2017 uit als Querido poëzieprentenboek, geïllustreerd door Marga van den Heuvel.
Het prijzengeld van de Filter Vertaalprijs wordt ter beschikking gesteld door tien vooraanstaande uitgeverijen: De Arbeiderspers, Athenaeum, De Bezige Bij, Historische Uitgeverij, Lebowski, Meulenhoff, Podium, Van Oorschot, Vantilt en Wereldbibliotheek. Zij willen, samen met een anonieme begunstiger, op deze manier bijdragen aan een grotere maatschappelijke waardering voor uitzonderlijke vertaalprestaties zoals die sinds 2007 jaarlijks door Filter onder de aandacht worden gebracht.
Overige genomineerden:
Peter Kaaij voor Groene Heinrich van Gottfried Keller (Athenaeum – Polak & Van Gennep,
Kees Mercks voor Het labyrint van de wereld en het paradijs van het hart van Jan Amos Comenius (Uitgeverij Vantilt/Comenius Leergangen,
Liesbeth van Nes voor Roemruchte daden en opvattingen van doctor Faustroll, patafysicus van Alfred Jarry (Bananafish)Leen Van Den Broucke en Iannis Goerlandt voor Korte gesprekken met afgrijselijke mannen van David Foster Wallace (Meulenhoff)
Arjan Peters voorspelde afgelopen zaterdag in Sir Edmund wie de Libris Literatuurprijs zou winnen; Alfred Birney met De tolk van Java. En zijn voorspelling kwam uit. Was dit te verwachten? Ja, het kon niet anders dan dat deze toch wel onopvallende schrijver, die eerder dertien boeken publiceerde voor hij eindelijk zijn boek der boeken schreef, eens opgemerkt zou worden. Nadat Adriaan van Dis het boek had gelezen, prees hij het als een meesterwerk: ‘Léés dat bloody book.’
Birney behoort tot de ‘Tweede Generatie’ Indische schrijvers met onder meer Adriaan van Dis en Marion Bloem. In De tolk van Java beschrijft hij de bloedige strijd in Nederlands-Indië tussen 1945 en 1949 vanuit het perspectief van zijn vader; een wrede en psychisch gestoorde man waar hij als kind doodsbang voor was. Volgens de jury doet hij dat in een ‘meeslepende documentaire stijl’. En juryvoorzitter Janine van den Ende zei over het winnende boek: “Een boek waarin je je als lezer door de sublieme stijl bijna medeplichtig voelt aan de beschreven wreedheden en tegelijk ook de kracht ervaart om te willen overleven”.
Birney dankte het Letterenfonds ‘dat me in staat stelde om deze nogal zware klus te klaren.’ Waarna hij zich tot de aanwezigen richtte: “U kunt er zeker van zijn dat ik morgen naar het strand zal gaan en daar, in de vloedlijn, een gat in de lucht zal springen.”
In zijn schrijven heeft Birney altijd gepleit voor een multiculturele samenleving. Over die multiculturele samenleving schreef hij jarenlang columns in de Haagsche Courant. In 1998 veroorzaakte hij enige ophef met de bloemlezing Oost-Indische inkt. 400 jaar Indië in de Nederlandse letteren.
Overige genomineerden waren Arnon Grunberg (Moedervlekken), Walter van den Berg (Schuld), Marja Pruis (Zachte riten) en de Vlamingen Jeroen Olyslaegers (Wil) en Lize Spit (Het smelt). Olyslaegers en Spit maken dit weekend overigens nog kans op de Fintro Literatuurprijs waarvoor ze beiden genomineerd zijn.
Samen met de AKO Literatuurprijs en de Fintro Literatuurprijs behoort de Libris Literatuur Prijs tot de belangrijkste literaire onderscheidingen in het Nederlandse taalgebied. Aan de onderscheiding is 65.000 euro verbonden. De zes auteurs op de shortlist krijgen ieder 2.500 euro. De winnaar krijgt daarbij nog eens 50.000 euro.
Lees hier de recensie van De tolk van Java die Literair Nederland plaatste.
De belangrijkste schrijfwedstrijd voor Nederlandse en Vlaamse jongeren is gaande. Tot 1 april kun je nog meedoen. Dus, schrijf nu dat verhaal, die column, een gedicht, scenario, een songtekst of een essay. Alles kan bij Write Now!; schrijf het gewoon.
Iedereen vanaf 15 tot 24 jaar kan mee doen.
Tijdens de regionale prijsuitreikingen maakt de juryvoorzitter bekend wie de eerste prijs in de wacht sleept en doorgaat naar de finale in Rotterdam, en wie als tweede en derde prijswinnaars naar huis gaan met een schat aan boekenbonnen. De hoofdprijs van de finale van Write Now! 2017 bestaat uit een MacBook, een schrijfopleiding bij Creatief Schrijven of de Schrijversacademie, een columnreeks voor Trouw en een optredens bij Geen Daden Maar Woorden Festival en Tilt.
Winnaars van Write Now! worden vaak opgemerkt door uitgeverijen. Bekende auteurs die hun carrière begonnen via Write Now! zijn onder meer Lize Spit, Niña Weijers, Maartje Wortel en Jaap Robben. Treed jij in hun voetsporen?
Op vrijdag 20 januari, de dag dat zijn nieuwste boek In de wereld uitkwam, overleed Robert Anker na een kort ziekbed in zijn woonplaats Amsterdam. Anker publiceerde met grote regelmaat en werd geroemd om zijn schrijfkunst en zijn lust tot schrijven die – volgens een recensent in Trouw – van de bladzijden afspat. Hij hield ervan zichzelf steeds opnieuw uit te vinden, zijn hele oeuvre kent dan ook een grote verscheidenheid in taal en thematiek. Toch was er een ding dat zijn werk kenmerkte en dat was zijn fascinatie voor de ontreddering van de mens. Hij voelde zich aangetrokken tot de verloedering van de mens, in al zijn vormen. Ook zijn nieuwe (historische) roman gaat over een gegoede burger die uit de samenleving wordt gestoten omdat hij aan lepra lijdt.
Nadat er enkele gedichten van hem in De Revisor en Tirade verschenen waren, debuteerde hij in 1979 met de bundel Waar ik nog ben, gebaseerd op zijn jeugd in het West-Friese Oostwoud waar hij geboren was.
Voor zijn tweede bundel Van het balkon (1983) ontving hij de Jan Campertprijs en voor Nieuwe veters (1987) de Herman Gorterprijs. In 1993 kreeg hij de F. Bordewijkprijs voor De thuiskomst van kapitein Rob, (Twee novellen en een brief). Met zijn roman Een soort Engeland (2001) won hij de Libris Literatuur Prijs. Ook werd hij twee keer genomineerd voor de VSB Poëzieprijs en stond hij met De vergever op de longlist van de ECI Literatuurprijs 2016.
Anker was eind jaren tachtig, begin jaren negentig redacteur van Tirade en tot zijn zestigste combineerde hij zijn schrijverschap met zijn leraarschap Nederlands op een middelbare school. Ook was hij jarenlang poëzierecensent bij Het Parool.
Anker schreef veelal registrerend waarmee hij diverse werelden kon oproepen en door zijn zelfspot (vooral in zijn poëzie) ontstaat er vaak een stil soort humor die je doet glimlachen.
Plotseling begon iemand van ons onbedaarlijk te vloeken is het godverdomme alweer vier jaar geleden dat Bert stierf en wanneer Hans wanneer is Hans verdomme en Dian? We konden hem niet kalmeren daarvoor was zijn woede te groot terwijl het toch zo eenvoudig is.
Uit: Nieuwe veters. Verzamelde gedichten 1979-2006
Bibliografie:
Poëzie Waar ik nog ben 1979) Van het balkon (1983) Nieuwe veters (1987) Goede manieren. Een episodisch gedicht (1989) In het vertrek (1996) De broekbewapperde mens (2002) Heimwee naar (2007) Nieuwe veters. Verzamelde gedichten 1979-2006 (2008) De dichter en de stad (2009) gemraad slasser d.d.t (2009) Onvergetelijke toegewijde trouweloze tijd (2015)
Romans en verhalen: De thuiskomst van kapitein Rob. Twee novellen en een brief (1992) Volledig ontstemde piano (1994) Vrouwenzand (1998) Een soort Engeland (2001) Hajar en Daan (2004) Negen levens (2005) Alpenrood (2007) Nieuw-Lelievelt (2007) Fortuyn en Liefde (2009) Oorlogshond (2011) Schuim (2014) De vergever (2016) In de wereld (2017)
Essays: Olifant achter blok (1988) Vergeten licht (1993)
Innerlijke vaart. Zomerdagboek (autobiografie, 2005) Negen levens. Een dorp als zelfportret (autobiografie, 2005)
Zijn laatste boek In de wereld wordt woensdag 25 januari gepresenteerd in het Cultureel Studentencentrum CREA van de Universiteit van Amsterdam.
Deze week werd bekend gemaakt dat de Constantijn Huygens-prijs is toegekend aan Atte Jongstra voor zijn hele oeuvre. De prijs bedraagt 10.000 euro en wordt uitgereikt tijdens het Schrijversfeest, de afsluiting van het internationaal literatuurfestival Writers Unlimited / Winternachten, op 22 januari 2017 in Den Haag.
Jongstra behandeld zijn onderwerpen met een tegendraadsheid die fenomenaal is en hij is niet wars van een voetnoot hier en daar. In zijn debuut in 1989 De psychologie van de zwavel, waarin het verhaal Een perfect stuk, dat geïnspireerd is op het dagboek van de gebroeders Goncourt, waarbij hij op 18 paginas 68 voetnoten gebruikt. Hij presteerde het zelfs een verhaal te schrijven, Cicerone, dat uitsluitend uit voetnoten bestond. Andere titels van hem die zeer aanspreken zijn Groente (1991), en zijn autobiografie Klinkende ikken (2008) Met zijn debuut won hij zijn eerste literaire prijs, de Geertjan Lubberhuizen-prijs.
Atte Jongstra (Terwispel, 1956) beoefent de literatuur als een aanstekelijk en lichtvoetig spel van stijlen en vormen. Gedurende zijn dertigjarige schrijverschap bouwde hij een veelkleurig oeuvre op waarin de liefde voor archieven, lexica en encyclopedieën een constante is. In elk van zijn boeken treft het de lezer telkens weer hoe hij citaten, verwijzingen en fictie weet samen te brengen in een kunstig, vermakelijk en vaak tegendraads werk van de verbeelding. Met veel genoegen bekroont de jury dit eigenzinnige oeuvre met de Constantijn Huygensprijs 2016.
De jury bestond uit: Voorzitter Aad Meinderts, Erica van Boven, Jeroen Dera, Yra van Dijk, Arjen Fortuin, Jan de Roder, Carl De Strycker en Maria Vlaar.
Eerdere laureaten: Adriaan van Dis (2015), Mensje van Keulen (2014), Tom Lanoye (2013).
Het doel van de Jan Campert-Stichting is de bevordering van de Nederlandse letterkunde. De Campert-Stichting probeert dit doel te bereiken door de jaarlijkse toekenning van literaire prijzen waarmee zij bij willen dragen aan de publieke erkenning en een grotere bekendheid van een belangrijk geacht literair oeuvre.
‘Een stokpaardje van mij’ schrijft Hans Vervoort over printing-on-demand. Hieronder zijn oproep aan de uitgevers in ons land om hun backlist verkrijgbaar te houden.
Printing-on-demand als oplossing voor verdwenen titels
door Hans Vervoort
In de huidige boekenmarkt hebben nieuwe titels een levensduur van maar enkele maanden. En dat geldt dan alleen voor de auteurs die bekend genoeg zijn om door de boekhandel op voorraad genomen te worden. Want risico’s nemen doet de boekenbranche niet meer. Bij deze grote omloopsnelheid van titels is één categorie extra de klos: de oudere titels van nog levende schrijvers, de zogenaamde ‘backlist’. Ooit verkrijgbaar geweest, uitverkocht of in de ramsj geraakt en nooit meer herdrukt. Begrijpelijk, want in de traditionele uitgeverij is een boek pas rendabel bij een oplage van enkele duizenden. En dat haalt zo’n herdruk van een oude titel niet meer. Is het daarmee voorgoed verdwenen? Tot enkele jaren geleden wel. Maar dat hoeft niet meer.
Afgezien van de mogelijkheid oude titels als ebook uit te brengen is er al jaren een mogelijkheid die eigenlijk nog veel te weinig gebruikt wordt door auteurs en hun uitgevers: de ‘printing-on-demand’-optie.
Printing-on-demand is een druktechniek die het mogelijk maakt voor een redelijke prijs één of enkele exemplaren van een boek te drukken.
Het Centraal Boekhuis biedt al enkele jaren deze mogelijkheid en meldt op zijn website dat meer dan 260 uitgevers er gebruik van maken en dat inmiddels 15.000 titels via print-on-demand te krijgen zijn.
Vermoedelijk zijn dat vooral titels van zondagsschrijvers die via de daarvoor beschikbare ‘eigen beheer’-uitgevers hun werk in druk laten verschijnen.
Van de professionele schrijvers is de backlist meestal een stille dood gestorven. Maarten ’t Hart bijvoorbeeld heeft zo’n 75 titels op zijn naam staan, waarvan er nog ca. 20 te krijgen zijn. Van Maarten Biesheuvels 30 boeken is nog slechts één titel te koop. Van Remco Camperts 70 titels nog acht.
Wanneer gaat er bij de literaire uitgevers een lampje branden dat zegt: hé, met print-on-demand hebben we een oplossing voor onze backlist?
Ik zag zelf dat licht een jaar geleden. Een reisboekenwinkel mailde me met de vraag of ik nog exemplaren had van mijn reisboek Retourtje Tropen. Het boek was in 2005 verschenen bij Nijgh & van Ditmar, in enkele jaren als ‘slowseller’ uitverkocht geraakt en niet herdrukt. Destijds een logisch besluit van uitgever Vic van de Reijt.
Maar toen ik dit verzoek kreeg en zag dat er sinds enige tijd de nieuwe optie van ‘print-on-demand’ bestond besloot ik er een proef mee te nemen. Het vergde wat digitale behendigheid en de investering van € 12.50 voor een ISBN-nummer. Maar al na een week was de herdruk beschikbaar en – tot in alle eeuwigheid – te bestellen bij alle boekhandels en webwinkels als Bol.com.
De publieksprijs? € 19.50 (254 pag.). Dat is duurder dan de uitgave van Nijgh & Van Ditmar in 2005: € 17.50.
Dat het drukken van één exemplaar verhoudingsgewijs meer kost dan een duizendtal is logisch en dit prijsverschil viel me dan ook nog wel mee. Natuurlijk liep het niet storm bij de heruitgave, er zijn in een jaar enkele tientallen exemplaren besteld.
Maar dat was voor ook mij niet het punt.
Als je lang gewerkt hebt aan een boek, genoten hebt van het schrijven en plezierige reacties hebt gekregen van lezers en recensenten, dan is het moeilijk te verkroppen dat zo’n titel van de ene dag op de andere in het zwarte gat van de vergetelheid verdwijnt. Want zo voelt dat, als het niet meer te koop is.
Ik zie print-on-demand dan ook als DE oplossing voor het in druk houden van oude titels van auteurs. Het kost weinig en levert noch voor de uitgever noch voor de boekhandel enig risico op.
Want het boek wordt alleen gedrukt als het besteld is.
Op 19 juni start de Schwob Zomeractie met een leesclub-festival in het centrum van Utrecht. Acht Leesclubs, op acht verschillende locaties op één zondagmiddag en afsluitend een Schwob-zomerborrel in Café ’t Hoogt.
Eén leesclub staat in het teken van Boris Pasternaks Dokter Zjivago, die na ruim vijftig jaar in een nieuwe Nederlandse vertaling is opgenomen in de Russische bibliotheek bij Van Oorschot. De Pasternak-leesclub wordt gehouden in Antiquariaat Hinderickx & Winderickx en geleidt door Sjeng Scheijen, slavist en auteur van de biografie van Sergei Diaghilev.
Na afloop van de leesclub staat voor alle deelnemers van alle acht leesclubs een drankje klaar in ’t Hoogt om samen de Schwob Leesclub af te sluiten. Tijdens de literaire quiz maakt men daar kans alle acht boeken uit de zomerselectie te winnen!
Het boek of ebook plus toegangskaart voor de leesclub is verkrijgbaar via Het Literatuurhuis. Wie al in het bezit is van deze Pasternak-uitgave kan zich voor €10 aanmelden voor de leesclub door een email te sturen naar info@hetliteratuurhuis.nl .
Op vrijdag 12 februari werd voor de tweede maal de J.M.A. Biesheuvelprijs, prijs voor de beste Nederlandstalige korteverhalenbundel, uitgereikt. De Biesheuvelprijs is de enige literaire prijs in Nederland die door crowdfunding bijeen wordt gebracht. Marente de Moor (1972) won met haar bundel Gezellige Verhalen (Querido, 2015) een bedrag van € 4875,35.
Marente de Moor die zich graag toelegt op het schrijven van korte verhalen, sprak zich in de weekendeditie van het NRC uit over de noodzaak daarvan: ‘Het is zuur dat verhalen zo slecht gelezen worden en zo weinig aandacht krijgen. (…) Ik snap daar niets van: je kunt verhalen fijn tussendoor lezen en het zijn toch complete, afgeronde geschiedenissen.’
De jury van de J.M.A. Biesheuvelprijs 2016, bestaande uit Arjen Fortuin (recensent NRC), Esther Kuijper (producent en redacteur), Daphne de Heer (directeur SLAA), Roos van Rijswijk (schrijver) en Edith Vroon (redacteur en boekverkoper), kwam unaniem tot het oordeel dat Gezellige verhalen van Marente de Moor de winnaar moest zijn.
Volgens de jury wil het niet echt gezellig worden in De Moors verhalen; ‘de ongezelligheid die zij in haar verhalen tentoonspreidt is van een ongekende verhaaltechnische trefzekerheid. De Moor heeft haar verhalen en personages volledig in de hand, en durft tegelijkertijd effectief te ontsporen wat dikwijls onvergetelijke beelden en gebeurtenissen oplevert.’
De J.M.A. Biesheuvelprijs is vernoemd naar één van de grootmeesters van het korte verhaal in het literaire genre.
‘Het is een ironie van de geschiedenis dat de stad Lviv, die gedurende haar lange geschiedenis pas enkele decennia een puur Oekraïense stad is, nu juist als het centrum geldt van de Oekraïense cultuur’ *
‘Directe vluchten tussen Oekraïne en Rusland zijn sinds zondag gestaakt. Dat is het gevolg van nieuwe sancties vanuit Kiev. Die zijn bedoeld om de Russen te straffen voor de annexatie van de Krim en het steunen van gewapende separatisten in Oost-Oekraïne.’, zo meldt het ANP op maandag 26 oktober 2015. Kiev International Airport is een middelgrote luchthaven, van de buitenwereld gescheiden door een omheining van rollen prikkeldraad. Op de luchthaven zelf zijn alleen vliegtuigen te zien van Ukraine International Airlines met aan de zijkant een paar militaire vrachtvliegtuigen. Russische bestemmingen staan niet aangegeven op de elektronische informatieborden. Na een verblijf van een paar dagen in de West-Oekraïense stad Lviv vliegen wij via Kiev terug naar Amsterdam. De vliegreis bekort ik met het lezen van de Galicische vertellingen van de Poolse schrijver Andrzej Stasiuk. Wat een geweldenaar, deze schrijver. In een serie korte verhalen schetst hij liefdevol het harde, soms rauwe boerenleven in een Galicisch dorp aan de rand van de Karpaten, schijnbaar onafhankelijk van elkaar, maar op een geraffineerde manier toch innerlijk vervlochten. Zo kom je thuis uit de Oekraïne!
Lemberg, Lvov, Lwow en nu Lviv
Lviv is een mooie, middelgrote stad van ca. 750.000 inwoners met een roerige geschiedenis. De uitstraling van de stad is Midden-Europees: veel barok en jugendstil met in de buitenwijken de bekende sovjetflats. De stad doet sterk denken aan het Poolse Krakau.
De hoofdstad van de landstreek Oost-Galicië ligt op de scheidslijn van Midden- en Oost-Europa. Vóór de Eerste Wereldoorlog behoorde de stad (toen Lemberg geheten) tot het Oostenrijks-Hongaarse kroonland Galicië. Nadien is ze beurtelings bezet door Russen, Polen, Duitsers en Oekraïners. Even zovele keren veranderde de stad van naam: van Lemberg naar Lvov, Lwow en nu dus Lviv. Sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie behoort de stad tot de onafhankelijke republiek Oekraïne. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het Joodse deel van de bevolking, ongeveer eenderde van het totaal, volkomen uitgeroeid. Door het verschuiven naar het westen van de grenzen van Polen en de Sovjet-Unie na 1945, werd de Poolse bevolking gedwongen de stad te verlaten en mee te verhuizen. Voortaan maakte Lviv deel uit van de Sovjet-Unie. Nauwelijks beschadigd door bombardementen of andere krijgsverrichtingen staat het karkas van de stad nog overeind, een mooi karkas, dat wel. De Oekraïners hebben de lege huizen gevuld. Jan Paul Hinrichs noemt Lviv in zijn voortreffelijke literaire reisgids Lemberg – Lwów – Lviv de ultieme stad voor historici. En dat is dan ook de reden voor ons bezoek aan deze stad.
Moderne stad met authentiek karakter
Het zijn regenachtige dagen. De droge momenten zijn schaars. Wij laten ons echter niet weerhouden er op uit te gaan en iets dichter bij de geschiedenis van de stad te komen. De paraplu bewijst zijn diensten. Het historisch museum van de stad op het centrale plein biedt een goede ingang. Veel informatie over de strijd tegen de Turken in de 17e eeuw en de historische relaties met de kozakken, de Russen en de Polen; interessant allemaal, maar van het Joodse verleden is vrijwel niets terug te vinden, ook elders in de stad trouwens niet: een restant van een synagoge, geen enkel museum, een onduidelijk monument over de Shoah en verder niets. Toch curieus gezien het stempel dat de Joden in het verleden op deze stad hebben gedrukt, maar misschien wel verklaarbaar. De Oekraïners hebben het mogelijk te druk met hun eigen misère. Het wankele bestaan van hun jonge onafhankelijke staat bezorgt hen al kopzorgen genoeg. Overal liggen in kraampjes anti-Poetin prullaria te koop, van deurmatjes tot rollen wc-papier met zijn portret er op. Op het plein voor het monument van de onafhankelijkheid staan kraampjes waar jonge mensen actie voeren tegen de separatisten in het oosten van het land en overal staan in de winkels bij de kassa bussen waarin je geld kan deponeren voor de strijd. Het land is in oorlog. Toch beheerst dit niet het straatbeeld van Lviv. De stad maakt een moderne, westerse indruk met grote winkelstraten en verlichte etalages. De bekende winkelketens, waardoor bij ons alle winkelstraten op elkaar lijken, ontbreken echter grotendeels. Dit geldt ook voor de schreeuwerige lichtreclames. De stad behoudt zo zijn eigen authentieke karakter. Overal vind je naast de Oekraïense vlag de vlag van de Europese Unie. In gesprekken met de mensen merk je dat ze graag deel zouden uitmaken van de Europese Unie, een geluid dat bij ons nauwelijks nog gehoord wordt. Zij zijn de corruptie van hun eigen politici beu evenals de Russische militaire dreiging. Lviv is een groene stad met veel parken, plantsoenen en bomen, in de herfst werkelijk een lust voor het oog. Behalve wat bedelaars bij de kerkportalen, zie je weinig echte armoede op straat. De stad is schoon en oogt redelijk onderhouden. De mensen zijn over het algemeen goed gekleed. Wel zie je soms oude mensen vaag veegwerk verrichten op straat, een soort werkverschaffing, en in de restaurants zitten heel wat jongelui uren lang achter één consumptie. Wij zijn dan ook meer dan welkom als wij, voor weinig geld overigens, uit eten gaan en een fles voortreffelijke Oekraïense wijn bestellen. Er is een levendig uitgaansleven in het centrum van de stad. Bekend is het Bierrestaurant Pravda. Tijdens de maaltijd wordt de spijsvertering op gang gehouden door het oorverdovend lawaai van een big band.
Actuele geschiedenis
Tijdens een bezoek aan de grote begraafplaats Lychakiv, vergelijkbaar met Père Lachaise in Parijs, komt de geschiedenis erg dichtbij. Doorgaans hebben dit soort bezoeken een wat contemplatief karakter waarbij zich als vanzelf een glimlach rond je kaken plooit bij het zien van de soms nogal protserig aandoende, monumentale grafzerken van veelal nauwelijks bekende grootheden. Plotseling valt ons oog op een hele serie Poolse graven waarvan de portretmedaillons systematisch zijn kapot gemaakt. Grafschennis! Overduidelijk! Dit geeft een beklemmend gevoel: er zit veel haat en verdriet in deze samenleving. Het viel trouwens op dat het, ondanks het slechte weer, tamelijk druk was op de begraafplaats. Oudere stelletjes, armpje door, maar ook groepjes jongeren. Ernstig kijkende mensen. Vlak achter de enorme militaire begraafplaats van het type dat we wel kennen uit de omgeving van Ieper en Noord-Frankrijk, zien we een in der haast aangelegde nieuwe begraafplaats, overweldigd door een zee van bloemenkransen. Hier rusten de doden van de oorlog tegen de separatisten in het oosten. Een jonge vrouw loopt rond met een kleurenfoto van haar broer, misschien wel haar vriend of man. Dit is een levende begraafplaats. Een zekere bedruktheid maakt zich van ons meester.
Advies voor een heruitgave Na een bezoek aan de prachtige opera van de stad, verdiep ik mij in Het zout der aarde, een boek van de Galicische schrijver Józef Wittlin, mij aangeraden door Jan Paul Hinrichs in zijn hiervoor genoemde reisgids en aangeschaft op de veilingsite Catawiki. Het is een aangrijpende anti-oorlogsroman, in 1937 verschenen bij de Wereldbibliotheek en uitstekend vertaald door Dr. A.E. Boutelje. Als de uitgeverij het boek nog even door meestervertaler Karol Lesman kritisch tegen het licht laat houden, heeft zij, naar mijn mening, een mogelijke bestseller in huis. Het is voortreffelijk geschreven, aangrijpend, beeldend, humoristisch, geëngageerd en uiterst actueel, gezien de vele herdenkingen in het kader van de Eerste Wereldoorlog en de spanningen in de Oekraïne. Het was Wittlins wens om in Lwow een straat naar hem genoemd te krijgen: ‘Nee, geen hoofdstraat met paleizen, banken, gerechtsgebouw, gevangenis, school, handels- en nijverheidskamer of Turks bad. God Verhoede! Mij is een smalle straat zonder riolering en met tien huisnummers genoeg: een of andere nauwe hoek onder het Hoge Slot, bijvoorbeeld de Sieniawskastraat. En wie zou het schaden als de Miodovastraat verandert in de Józef Wittlinstraat.’ (Jan Paul Hinrichs, blz. 111)
Kerkbezoek
Een bezoek aan Lviv is niet compleet zonder bezoek aan de vele kerken van de stad. In het bijzonder moet hier genoemd worden de Armeense kathedraal; oriëntaals exotisch, maar ook met Mucha-achtige Jugendstill. Naar mijn smaak misschien wat erg bont en weinig ingetogen, maar wel een van de plaatsen waar veel mensen kennelijk rust en ruimte vinden voor persoonlijke overdenkingen, gezien het aantal in devotie verkerende gelovigen. En het gaat hier niet om enkel wat oudere mensen zoals bij ons, maar ook om jonge mensen in de kracht van hun leven.
Zhovkva
Op de laatste dag brengen wij met de bus een bezoek aan het plaatsje Zhovkva, zo’n veertig km buiten Lviv. Zo’n busrit is op zich al een belevenis. Je ziet wat van het platteland en van de plaatselijke bevolking. De armoede is hier natuurlijk groter dan in Lviv. Hier rijden vrijwel alleen nog maar oude Lada’s, terwijl dit in Lviv duidelijk anders is. Zhovkva staat op de werelderfgoedlijst van de UNESCO en is dan ook een prachtig stadje met een schitterend geometrisch Renaissanceplein. Het enige gebouw dat echt aan renovatie toe is, is de indrukwekkende Joodse synagoge gebouwd in 1699, ooit een van de mooiste in Europa. Ook hier is verder vrijwel niets over van wat herinnert aan het Joodse verleden. De man van de plaatselijke VVV was zo enthousiast over ons bezoek dat hij ons zeker een half uur aan de praat wist te houden. Wij konden niet vertrekken zonder zijn boek over de geschiedenis van Zhovkva aan te schaffen. Dit enthousiasme en deze hartelijkheid troffen wij ook aan bij de priester van de plaatselijke Grieks-orthodoxe kerk, door ons opgetrommeld door het telefoonnummer te bellen, vermeld bij de toegangsdeur tot de kerk. Zijn rondleiding langs de prachtige iconostase en het daarachter liggende altaar met het heilige der heiligen, het tabernakel, zullen wij niet licht vergeten.
Hoewel het tegenwoordig niet in de lijn ligt een bezoek te brengen aan de Oekraïne, kan ik toch een ieder een bezoek aan Lviv aanraden. De stad heeft veel te bieden, de reis is comfortabel en absoluut niet duur. Wie goed voorbereid aan deze reis wil beginnen, moet echt gebruik maken van de reisgids van Jan Paul Hinrichs en natuurlijk kijken naar de prachtige serie Grensland van Jelle Brandt Corstius.
*Jan Paul Hinrichs in Lemberg –Lwów – Lviv, in de serie: Het oog in ’t zeil, uitg. Bas Lubberhuizen
Sinds enkele jaren bestaat de Berberbibliotheek, opgericht door schrijver Asis Aynan en vertaalster Hester Tollenaar, met het doel niet eerder in het Nederlands verschenen klassiekers van schrijvers met een Berberachtergrond te vertalen en uit te geven. Dit mooie initiatief vond via uitgeverij Jurgen Maas zijn weg naar de lezers. Gezichten is het zesde deel van de Berberberbibliotheek en het vervolg op de wereldwijde bestseller Hongerjaren van de Marokkaanse schrijver Mohamed Choukri. Net als Hongerjaren is Gezichten een associatieve roman waarin de taal van de straat een belangrijke rol speelt. Het is een wonderlijke, bij tijden harde maar ook vertederende wereld die beschreven wordt. De meeste verhalen spelen zich af in Tanger, over een tijdsspanne van ruim vijftig jaar. Het gaat om ontmoetingen met stadsfiguren, die een blijvende indruk op de schrijver hebben gemaakt. Het levert een levendig beeld op van het leven in Tanger in de jaren vijftig.
Auteur: Mohamed Choukri
Uitgeverij: Jurgen Maas
Bewoond door iets groters – Au-delà de la frontière – Von etwas Groscherem bewohnt
Bewoond door iets groters – Au-delà de la frontière – Von etwas Groscherem bewohnt van de Belgische Dichter des Vaderlands Charles Ducal is een drietalige bundel geworden. Dichter des Vaderlands zijn betekent in een drietalig land als België dat de dichter ook meteen ‘poète national’ en ‘nationaler Dichter’ wordt. Twee jaar lang wijdde Ducal zich aan zijn opdracht poëzie te schrijven over relevante maatschappelijke thema’s. Aan de vooravond van Ducals afscheidstournee verschijnt als een coproductie van Atlas Contact en Poëziecentrum dit drieluik: gedichten, CD en DVD, samen met enkele teksten waarin Ducal reflecteert over zijn opdracht. Zijn gedichten gaan van arbeid en school tot vluchtelingen en vakantie naar oorlog en armoede. Van de Dichter des Vaderlands werd door filmmaker Jess de Gruyter een documentaire gemaakt en componist-muzikant Jokke Schreurs zette een aantal gedichten op muziek, gezongen door Filip Jordens.
Auteur: Charles Ducal
Uitgeverij: Atlas Contact
Familie
Familie is de eerste roman van de Fins-Zweedse dichter en korte verhalen schrijver Philip Teir (1980). Volgens de uitgever leest deze als een grootse, hedendaagse Amerikaanse roman, maar dan met het onderscheidende scherpe noordelijke randje. Op het eerste gezicht leeft de familie Paul de Scandinavische droom. Max Paul is een gerenommeerd publicerend socioloog en zijn vrouw Katriina heeft een goedbetaalde baan in de publieke sector. Ze wonen in een mooi appartement in Helsinki. Maar Max’ leven staat op losse schroeven. Hij is bijna zestig, heeft jarenlang niets gepubliceerd, drijft weg van zijn gezin en zijn volwassen dochters hebben hun eigen problemen. Als een journaliste en oud-studente hem een ander leven voorspiegelt, begint zijn gepolijste leven haarscheurtjes te vertonen. Ook volgens de uitgever bevindt Familie zich in de hoek waar ook Jonathan Franzen, Richard Yates en John Updike zich ophouden. Vertaald door Sophie Kuiper, prijs €19,99.
Auteur: Philip Teir
Uitgeverij: AMBO | Anthos
John Irving
Voor de liefhebbers van John Irving is deze maand zijn veertiende roman Avenue van Mysteriën verschenen. De roman gaat over de avonturen van Juan Diego op de Filippijnen en zijn jeugdjaren in Mexico en hoe heden en verleden onherroepelijk met elkaar in botsing komen. Juan Diego is een veertienjarige jongen die in Mexico in armoede opgroeit. Zijn dertienjarige zusje Lupe kan soms de gedachten van mensen lezen en denkt de toekomst te kunnen voorspellen. Over het verleden heeft ze meestal gelijk: ze kent de erge dingen die iemand zijn overkomen. Ze heeft minder vaak gelijk in haar toekomstvoorspelling. Maar het is voor haar een grote last te weten wat er gaat gebeuren met haar zelf of degenen van wie ze houdt. Waartoe is een dertienjarig meisje in staat als ze ervan overtuigd is de toekomst te moeten veranderen? Op latere leeftijd onderneemt Juan Diego een reis naar de Filipijnen, vergezeld door zijn herinneringen en denkt hij terug aan zijn bewogen jeugd in Mexico.
Opmerkelijk is dat de Nederlandse uitgave dezelfde cover heeft als de Amerikaanse. Uitgegeven door De Bezige Bij, vertaald door Otto Biersma en Luud Dorresteijn, 608 blz., € 34,90.
De nieuwe van Jan Brokken, een bijzonder kookboek, een Nigeriaanse roman en een bijzondere verhalenbundel van Claudia Biegel liggen deze week klaar om gerecenseerd te worden.
Door Ingrid van der Graaf
“Ik weet nog goed dat vader ’s avonds thuiskwam met de brief die zijn overplaatsing aankondigde; het was een vrijdag. Die avond en de hele zaterdag daarop beraad- slaagden vader en moeder, fluisterend als tempelpriesters. Op zondagmorgen was moeder een ander mens geworden. Ineens liep ze in huis rond als een verzopen muis en wendde ze steevast haar blik af. Ze ging die dag niet naar de kerk, maar bleef thuis en waste en streek een stapel kleren van vader, haar gezicht een masker van ondoordringbare mistroostigheid. Geen van beiden zei een woord tegen mijn broers en mij, en wij stelden geen vragen. Mijn broers, Ikenna, Boja, Obembe en ik wisten maar al te goed dat wanneer de twee hartkamers van ons huis – onze vader en onze moeder – stilte bewaarden zoals de hartkamers bloed vasthouden, het huis overspoeld kon raken als we ze opporden.”
Dit is zo ongeveer het begin van De Verboden rivier. Een voorproefje als een tapas bij de borrel en je wilt meer proeven van deze mooie beschrijvingen die onderhuidse gevoelslevens blootleggen. De Nigeriaanse schrijver Chigozie Obioma schrijft in zijn roman over vier Nigeriaanse broers die ontsnapt zijn aan het strenge toezicht van hun vader. Ze gaan vissen in de rivier die voor alle dorpelingen verboden is. Daar doet een dorpsgek hun de voorspelling dat Ikenna, de oudste broer, door een visser vermoord zal worden. Binnenkort volgt de recensie.
Uitgegeven bij De Geus, vertaling Marianne Gossije, 196 blz., € 22,50, ISBN 9789044534771.
Jan Brokken bereikte met De vergelding (over de oorlogstijd in Rhoon) een breed en groot publiek en met Baltische zielenschreef hij een grensverleggend boek. In De Kozakkentuin beschrijft Jan Brokken de bijzondere vriendschap tussen Alexander von Wrangel en de Russische schrijver Fjodor Michaïlovitsj Dostojevski. De nazaten van de in Baltische zielen beschreven levensgeschiedenis van de familie Von Wrangel, attendeerden Brokken op de vriendschap tussen Alexander en de schrijver Dostojevski. Er bleek een verzameling documenten, memoires en brieven bewaard te zijn gebleven. Uit dit rijke archief reconstrueerde hij een liefdevolle relatie tussen twee jongemannen in het Rusland van de tweede helft van de negentiende eeuw. De Kozakkentuin begint in 1849 in Sint Petersburg. Alexander zit nog op school als er een groep arrestanten op weg naar het vuurpeloton voorbij komt. Onder hen Fjodor Dostojevski, een schrijver wiens werk Alexander bewondert. Dostojevski ontloopt het vuurpeloton maar krijgt jaren dwangarbeid in Siberië opgelegd. Alexander wordt later benoemd tot officier van justitie in Semipalatinsk, een stadje in het zuidwesten van Siberië. Daar ontmoet hij Dostojevski, die dan net is vrijgekomen uit het strafkamp. Tussen Alexander en de twaalf jaar oudere Fjodor ontstaat een hechte vriendschap die een kwart eeuw zal duren.
Uitgegeven bij: Atlas/Contact, € 21,99, 320 blz., ISBN 9789045030173.
Waarom besluiten mensen hun land te verlaten en ergens anders een nieuw bestaan op te bouwen? Dat is de vraag waarom het draait in Verbrande levens. Claudia Biegel debuteerde op haar 54ste met de roman Foute Sarah’s (datmeteen verwerkt werd tot een theaterstuk) waarna in 2014 Rusteloze benen volgde. Ze studeerde culturele antropologie en zette zich bijna twee decennia in voor Vluchtelingenwerk Nederland. Deze maand is het tien jaar geleden dat elf mensen in afwachting van uitzetting uit Nederland op 26 oktober 2005 omkwamen bij een brand in het cellencomplex van Schiphol-Oost. En hier komen Biegels maatschappelijke betrokkenheid en haar schrijftalent samen in de verhalenbundel Verbrande levens die ze ter nagedachtenis aan de slachtoffers schreef. Verbrande levens bevat elf verhalen die zich ieder afspelen in of rondom de herkomstlanden van degenen die omkwamen. Verbrande levens, een bundel van elf korte verhalen, gaat over de vraag waarom mensen op de vlucht slaan en hun land verlaten. De verhalen tonen aan dat vluchten geen onlogische beslissing is van abnormale mensen maar een logische beslissing van normale mensen op abnormale omstandigheden. Het boek is opgedragen aan de elf slachtoffers van de Schipholbrand en komt uit op de herdenkingsdag van de ramp, maandag 26 oktober. Uitgegeven door Letterrijn, € 12,50, ISBN 9491875213.
Kleine geschiedenis van de Nederlandse keuken van Jacques Meerman is een indrukwekkende gastronomische reis door de Nederlanden. Meerman laat zien hoe onze gastronomische traditie in de loop der eeuwen gevormd is door wereldse invloeden. Door de Arabische landbouwrevolutie werden spinazie en bloemkool geïntroduceerd. In de middeleeuwen leerden we amandelen en de eerste exotische specerijen kennen. De ontdekking van Amerika in 1492 bracht sperziebonen en tomaten, en vanaf de zeventiende eeuw zouden de Indische kruiden ons eten op smaak brengen. Kleine geschiedenis van de Nederlandse keuken past in het rijtje van Gouden jaren van Annegreet van Bergen en Amsterdam van Russell Shorto. Het boek bevat ruim honderd historische recepten, overgezet naar ons huidige taalgebruik en voorzien van de oude maten, gewichten en oventemperaturen en soms wat logischer ingedeeld dan het origineel, en vele klassieke afbeeldingen waaronder (hoe kan het anders) de Aardappeleters van Van Gogh.
Uitgegeven door Ambo/Anthos, € 29,95, ISBN 9789026332586
Schuld …schuldig bin ich
Anders als Ihr denkt.
Ich musste früher meine Pflicht erkennen;
Ich musste schärfer Unheil Unheil nennen;
Mein Urteil habe ich zu lang gelenkt…
Ich habe gewarnt,
Aber nicht genug, und klar;
Und heute weiß ich, was ich schuldig war.
Dit is een gedicht uit de Moabiter Sonette die Albrecht Haushofer schreef tijdens zijn gevangenschap in Nazi-Duitsland.
‘Wat schrijven mensen in het uur van de waarheid? Hoe verhoudt zich dat tot andere literatuur die in volkomen afzondering is geschreven?’ vraagt Maarten Asscher zich af in een interview in De Volkskrant van 16 februari 2013.
Het is onderwerp van de dissertatie waarop hij eind oktober hoopt te promoveren. Aan de hand van de autobiografische getuigenissen van Silvio Pellico, Oscar Wilde en Albrecht Haushofer gaat Asscher op deze vragen in.
Tegenover deze drie schrijvers plaatst hij drie schrijvers die de gevangeniservaring als onderwerp kozen voor hun literaire verbeelding: Stendhal, Charles Dickens en Jan Campert. Welke categorie boeken – de getuigenis of de verbeelding – draagt de benauwenis van de gevangeniservaring het sterkst op de lezer over?
Het uur der waarheid, over de gevangenschap als literaire ervaring, Maarten Asscher, Atlas/Contact, 408 pagina’s, € 24,99
In datzelfde interview vertelt Asscher dat hij zo’n hekel heeft aan het woord ‘leesschuld’. Het is inderdaad een vreselijk begrip, maar wel één dat iedere lezer meteen begrijpt. Gelukkig gaat hij verder: ‘Ik heb sterk het gevoel dat je op een gegeven moment aan die boeken wel toekomt, over een maand, een jaar of over twintig jaar.’
Dat moment is nu misschien aangebroken voor al die lezers die nooit De vreemdeling van Camus lazen. In zijn wereldberoemde roman over moordenaar Meursault gaat alle aandacht uit naar deze hoofdpersoon. Aan de vermoorde man wordt enkel gerefereerd met de woorden ‘de Arabier’.
Algerijn Kamel Daoud geeft deze man een naam in zijn debuutroman Moussa, of de dood van een Arabier. Hierin probeert Haroen de moord op zijn broer te verwerken.
Maar het is veel meer dan een verwerkingsroman. Het is een roman die kritisch is op De vreemdeling, kritisch op godsdienst, kritisch op geweld en kritisch op het kolonialisme van het Westen. Tegelijkertijd zijn er veel raakvlakken met het werk van Camus dat van directe invloed is geweest op het leven van Daoud. Als jongen raakte hij in de ban van islamistische groeperingen. Het lezen van o.a. De mens in opstand en De mythe van Sisyphus veranderden zijn kijk op het leven.
Kamel Daoud won met deze roman Prix Goncourt voor Debutanten.
Moussa, of de dood van een Arabier, Kamel Daoud, vertaald door Manik Sarkar, Ambo Anthos, 114 pagina’s, € 18,99
In Winter in Gloster Huis van Vonne van der Meer gaat het over kiezen. Kiezen tussen dood en leven. Deze keuze wordt gesymboliseerd door twee hotels elk aan de andere kant van de oever van een meer. Aan de ene kant een hotel waar je waardig en omringd door aandacht kunt sterven, aan de andere kant Gloster Huis waar je terecht kunt als je op het laatste moment toch twijfelt aan je doodswens. Het ene hotel is van Richard, het andere van zijn broer Arthur. Arthur zegt: ‘Zijn kracht ligt in het willen, de mijne in wachten.’
Het is een roman die de discussie over het vrijwillig levenseinde weer zal doen aanwakkeren.
Winter in Gloster Huis, Vonne van der Meer, Atlas Contact , 144 pagina’s, € 17,99
nt een paar militaire vrachtvliegtuigen. Russische bestemmingen staan niet aangegeven op de elektronische informatieborden. Na een verblijf van een paar dagen in de West-Oekraïense stad Lviv vliegen wij via Kiev terug naar Amsterdam. De vliegreis bekort ik met het lezen van de Galicische vertellingen van de Poolse schrijver Andrzej Stasiuk. Wat een geweldenaar, deze schrijver. In een serie korte verhalen schetst hij liefdevol het harde, soms rauwe boerenleven in een Galicisch dorp aan de rand van de Karpaten, schijnbaar onafhankelijk van elkaar, maar op een geraffineerde manier toch innerlijk vervlochten. Zo kom je thuis uit de Oekraïne!
aanraden. De stad heeft veel te bieden, de reis is comfortabel en absoluut niet duur. Wie goed voorbereid aan deze reis wil beginnen, moet echt gebruik maken van de reisgids van Jan Paul Hinrichs en natuurlijk kijken naar de prachtige serie Grensland van Jelle Brandt Corstius.
Haroen de moord op zijn broer te verwerken.