Voor de meeste lezers zullen De kleine parade en Gabriel, de geschiedenis van een mager mannetje de bekendste boeken zijn van de in 1980 overleden schrijfster Henriëtte van Eyk. In dit werk stelt zij zich zoals in het merendeel van haar oeuvre maatschappijkritisch en sociaal gericht op en hanteert zij een lichtvoetige stijl en speelse opzet. Maar niet alleen daaraan heeft zij haar faam te danken. Bekend en misschien wel berucht is haar jarenlange liefdesrelatie met Simon Vestdijk. Toen zij hem kort na de oorlog leerde kennen liep zij tegen de vijftig en een ongelukkig huwelijk van zo’n tien jaar achter de rug met een minder bekende auteur, W.J.M. Lenglet. Deze Jean de Néve zoals hij eigenlijk heette, was een minstens zo markant figuur als de erudiete veelschrijver die in zijn Doornse villaatje omringd werd door de goede zorgen van zijn voormalige hospita Ans Koster.
In deze (tweede) biografie van Henriette van Eyk (eerste dateert uit 1995) zijn Vestdijk en Lenglet twee van de vier belangrijkste mannen voor de schrijfster. Henriettes vader en haar broer zijn de andere twee die ook opvallen door hun exceptionele handel en wandel.
Aukje Holtrop die eerder de biografie van de Friese schrijfster Nienke van Hichtum publiceerde, heeft de biografie Vrouw tussen vier mannen gedoopt. Met deze titel zinspeelt zij waarschijnlijk op de ‘problematische’ relatie van mannen met vrouwen in Vestdijks uitvoerige roman Kind tussen vier vrouwen die als voorstudie heeft gediend van onder meer de Anton Wachterreeks die pas na Vestdijks dood werd uitgegeven. Net als de hoofdpersoon in deze roman had Van Eyk te kampen met moeizame en pijnlijke relaties waarin man en vrouw, hoe cynisch het ook klinkt, elkaar pas echt nader lijken te komen.
Niet zoals in de meeste schrijversbiografieën wordt in Vrouw tussen vier mannen nauwlettend de sporen gevolgd die het leven heeft achtergelaten in het werk van Van Eyk. Opvallend is ook dat de heren met wie Van Eyk in een haat-liefde verhouding verwikkeld was, bladzijden lang op de hielen worden gezeten alsof zij het onderwerp van de onderhavige biografie vormen.
Van Eyk was terughoudend met mededelingen over privéaangelegenheden in interviews, in haar autobiografie Dierbare wereld en in de briefwisselingsroman Avontuur met Titia die zij samen met Vestdijk schreef. Een verdienste van Vrouw tussen vier mannen is dan ook de onthulling van wat Van Eyk verzweeg. Dat achterhouden tekent haar ten voeten uit als mens en schrijfster: voor lezers en buitenwereld boog zij haar dagelijkse portie tragiek om en in zeer schrijnende gevallen keek zij ervan weg.
Bladzijden lang wordt de lezer vergast op boeiende en extravagante gewoonten en verrichtingen van de vader van Henriette die in haar kindertijd definitief uit het gezin verdween maar die juist door zijn afwezigheid, zeer aanwezig was. Breed uitgemeten zijn de laatste tragische levensjaren van de broer. En dan zijn er nog de uitvoeriger beschreven jeugdtrauma’s, oorlogsverzetsdaden en psychische teloorgang van Lenglet en de naar liefde hunkerende en door depressies geteisterde Vestdijk.
Juist de delen in Vrouw tussen vier mannen over de ‘buitenstaanders’ behoren tot de boeiendste. Het relaas over die tegenspelers maakt Van Eycks jeugd en de daarop volgende perioden tot in haar ouderdom, indrukwekkender dan ze in feite geweest zijn. Niet zelden trok zij zich terug of zocht zij in haar jongere jaren toevlucht bij haar moeder, zoals Vestdijk paradoxaal genoeg bij Henriette placht te doen.
In de vele bladzijden over de mannen is niet een biografe maar een (onderhoudende) romanschrijfster aan het woord. In het begin van het boek wordt trouwens al de indruk gewekt dat de aanduiding ‘Biografie’ op de titelpagina niet helemaal klopt. Zo ontbreken naar eindnoten verwijzende cijfertjes wat het leesgenot nog verder opvoert. Bovendien is er aan het eind geen lijst opgenomen met secundaire literatuur zoals gebruikelijk in een biografie.
Het boek heeft iets van de in Nederland weinig beoefende ‘vie romancée’. Voortreffelijke voorbeelden daarvan zijn Het korte leven van Jacques Perk door Garmt Stuiveling en Tine of de dalen waar het leven woont door Nelleke Noordervliet. Hoe Van Eyks biografie ook geëtiketteerd moet worden, zij verdient een plek in dit lievelingslijstje van bijzondere levensbeschrijvingen.
Is Vrouw tussen vier mannen half roman, half biografie? Het boek zou tekort gedaan worden met het verwijt van vlees noch vis. Ondanks, of beter dankzij, het tarten van de ‘wetten’ die met de opbloei van de Nederlandse biografiecultuur rond 1990 zijn ingevoerd, heeft Holtrop een haarscherpe Henriette van Eyk in beeld gebracht.
