Verdwaaltijd is de debuutroman van Kathy Mathys, die onder meer Engelstalige literatuur recenseert voor De Standaard. Haar referentiekader is dan ook duidelijk Angelsaksisch, hoewel het boek zich gedeeltelijk afspeelt in de Verenigde Staten. Een van de kerngedachten van deze roman, dat landschappen de innerlijke gesteldheid en de levens van mensen ingrijpend beïnvloeden, leidt de lezer van de straten van Brussel naar het lege landschap van de Mojave-woestijn en de imposante mammoetbomen van het Californische Humboldt Redwoods State Park. Dat maakt Verdwaaltijd een zeer atypisch boek voor een Vlaams auteur: van de beklemmende dorpssfeer en de bedompte bijkeukenlucht die de boventoon voert in veel Vlaamse romans naar de weidse, Amerikaanse landschappen, is een grote stap. Ook een verademing, eerlijk gezegd: zet die ramen maar open.
In Verdwaaltijd worden een aantal verhaallijnen door elkaar gevlochten die grotendeels ondergeschikt zijn aan de ideeën en vooral aan de sterke, intrigerende personages. Deze laatsten krijgen ruimschoots de tijd om traag te groeien, een beetje zoals de eeuwenoude redwoods. Ze zijn overtuigend neergezet en dienen zeker niet louter ter ondersteuning van de plot. Meer nog, het omgekeerde lijkt het geval te zijn. Verpleegster Emma wordt bijvoorbeeld uitvoerig getypeerd met passages als: ‘Het meest hield ze van de nachten. In de late uren daalde er een rust neer over de gangen, kreeg het ziekenhuis iets van een onderzeeër die zijn eigen koers bepaalde. De geur van haarlak en onbehagen die de bezoekers omringde, verdween en de scheidingslijn tussen binnen- en buitenwereld werd scherper.’
Niet alleen zij, maar ook haar breekbare vriendin Marcia (‘Het liefst dwaalde ze ’s ochtends of ’s avonds in een mild licht dat de contouren van haar leven liet vervagen’), kunstenaar Ben, de Amerikaanse schrijver David op wie ze verliefd wordt of de mysterieuze Kay, die regelmatig in de wildernis verdwijnt: allemaal lopen ze in zekere zin met hun ziel onder hun arm, kampen met een knagend gemis, zijn letterlijk en figuurlijk aan het dwalen. Hapklare oplossingen zijn er niet, het blijft spartelen, maar door het mededogen waarmee Mathys deze hulpeloze wezens beschrijft, krijgen ze veel krediet van de lezer. Door de overtuigende psychologie van de personages is Verdwaaltijd dan ookeen boek dat langzaam maar zeker openbloeit.
De geesten van natuurschrijvers als Henry David Thoreau of John Muir, die niet toevallig met naam en toenaam worden genoemd in het boek, houden zich discreet op in deze roman. De aantrekkingskracht van de wildernis en zelfs de sfeer van Jack Kerouacs On the Road zijn voelbaar aanwezig in Verdwaaltijd. Wie daarvan houdt, kan zijn hart ophalen aan dit boek, waarin de landschappen niet enkel als sfeerschepping zijn bedoeld, maar hun eigen karakter hebben. De vrijheidsdrang en het verlangen om te verdwalen, laten zich niet temmen: ‘Het is lastig om te verdwalen in de buitenwijken van Amerikaanse steden. Hun stratenplan is al te redelijk, niet overal zijn voetpaden. De dwaler die zijn natuur verloochent en er blijft wonen, heeft drie opties: gek worden, zich dooddrinken of overspel plegen, zoals de personages in de romans van John Updike. Ik weet niet welk van de drie Kay had gekozen, als ze gebleven zou zijn. Het hele idee is onbevattelijk, ze kon niet anders dan vertrekken.’ Dit is een herkenbaar levensgevoel voor wie daar affiniteit mee heeft.
Welke impact heeft een landschap op je psyche? Word je een ander mens in een grote stad, een woestijn of bos? ‘Ik geloof dat landschappen hun stempel drukken, dat de manier waarop we praten en bewegen voortvloeit uit dat landschap en dat je een verhaal schade toebrengt wanneer je het wegrukt uit zijn context,’ schrijft David Trevor ergens. Elders klinkt het zo: ‘Wie de woestijn niet kent, denkt dat het een zandvlakte is, bar, droog, monotoon. Ook ik had onderschat hoe divers en kleurrijk de natuur zich er manifesteert. Vlak achter het huis rees een bergrug op uit het zand. Vanuit de keuken zagen we hoe die het licht weerkaatste.’ Het is een herkenbare passage voor wie ooit een voet in het zand van de Mojave heeft gezet, net zoals je de iets prozaïscher beschreven geur van pis en suikerwafels meteen weer ruikt als je weleens in het Brusselse Centraal Station komt. Misschien werkt het ook in de omgekeerde richting, en denk je nog eens terug aan dit verrassende boek als je daar de volgende keer met dichtgeknepen neus door de ondergrondse gangen loopt.
