Literair Nederland

  • Boekenlast van een museumdirecteur

    Elk boek werd ter hand genomen en doorgebladerd 

    Boekenkastblog door Stefan Ruiters

    ‘Ik heb veel aan u gedacht de laatste tijd’. ‘Ik ook aan jou, Stefan. Ik moet hier echt weg, ik word gek. Ik ga kleiner wonen dus gaan er veel boeken de deur uit. Ook de echt goede boeken.‘

    Kunsthistoricus, oud-museumdirecteur en samensteller van tentoonstellingen, recent nog van Arnulf Rainer in het CoBrA Museum in Amstelveen, heeft me gebeld. Twee keer eerder ben ik hier op inkoop geweest. De eerste keer dat ik aanbelde, deed hij open in badjas. ‘Goedemorgen. Weet u nog? We hadden een afspraak.’
    ‘Ja, weet ik. Hoezo? Omdat ik in mijn badjas loop? Zo loop ik er altijd bij hoor in huis. Kom binnen.’
    Na een kop koffie aan de eettafel, gaan we op weg naar de bovenetage met boeken en blijven even staan in de gang, ook vol boeken. Ik ontwaarde een werk van de arte povera- kunstenaar Jannis Kounellis in de hoek. Een donker gewaad. Voor ik het wist stond ik, op zijn instigatie, voor dat kunstwerk gehurkt tegenover de kunstdirecteur, die ook neerhurkte. In gedachten moest ik samen met hem een gefingeerde sculptuur van de Amerikaanse kunstenaar Carl Andre optillen. ‘Weet je waarom die kunstwerken van hem een bepaalde maat hebben? Heel simpel, je kunt niet zwaarder tillen dan dit.’
    Het voelde als een privé-college van de grote meester. Ik moest denken aan hem als museumdirecteur in de jaren zeventig en tachtig en zijn vele bezoeken aan de ateliers van de kunstenaars die hij bewonderde en exposeerde. Hij schreef ook veel essays over hen. Later werden die stukken gebundeld in het boek Tussen kunstenaars. Met de veelzeggende ondertitel Een Romance.

    In de studeerkamer, die volstond met goed gevulde boekenkasten, ging hij  recht voor de kast op een kruk zitten met de rug naar me toe. Steeds pakte hij een boek uit de kast, hield het een paar seconden in zijn handen, bladerde erin, las  enkele regels, wikte en woog alvorens te besluiten het boek weer terug te zetten of over zijn schouder heen aan mij gegeven. Af en toe gaf hij een toelichting bij zijn selectie en deed vooral aanbevelingen om bepaalde schrijvers te lezen, veel Duitsers. Hij had veel boeken dubbel aangekocht tijdens zijn reizen, bang dat hij het  niet in zijn collectie had. Later bleek dan, als hij weer thuis was, dat het boek al in zijn boekenkast stond. Veel literatuur, biografieën en opvallend veel boeken over onderwerpen buiten zijn vakgebied. Hij lijkt daarin op een andere grote meneer in de architectuur, de wereldberoemde Rem Koolhaas. Ook hij koopt veel boeken bij mij over kunst en fotografie. Niet over architectuur. De renaissancistische geest van de intellectuele omnivoor waart in hen lustig rond. Wat een rijkdom met hen te mogen verkeren.

    Na een urenlange sessie van boeken bekijken, lezen en beoordelen, besloten we snel weer af te spreken voor een volgende ronde. ‘Dan wil ik weer veel weg doen hoor. Het is allemaal veels te veel.’

    JOOT.NL

    Ingrid Van der Graaf

  • Keurig gerangschikte boeken

    Ik mag selecteren uit de collectie en laat de oudere literatuur staan

    Boekenkastblog door Stefan Ruiters

    Soms overlijdt er iemand die bij zijn of haar leven veel boeken heeft verzameld. Ik word wel eens gebeld door de nabestaanden: ‘Wilt u eens komen kijken?’ De boeken zijn vaak mooi gerangschikt in een kast in de woonkamer. De ene keer stap je de negentiende eeuw binnen – veel tapijt, donker hout, weinig licht, rommelig – de andere keer een contemporaine étage: minimalistisch, vol licht en ordentelijk. Terwijl de nabestaanden wat door het huis dolen van de overledene, monster ik de collectie.

    Laatst was ik in Amsterdam Nieuw-Zuid, niet het deel van de nouveau riche, meer richting de snelweg. Appartementenblokken netjes achter elkaar, vermoedelijk gebouwd in de jaren zestig. Ik loop één van de appartementen binnen en bevind me onmiddellijk in een sfeer van rust en soberheid. Een burgerlijk interieur met een geborduurd kleedje op de eettafel, tapijt op de grond en donkerbruine boekenkasten. De kleuren wit, grijs, bruin en groen overheersen. De boekenplanken bestuderend, tref ik veel boeken over de Haagse School, het symbolisme, stillevens, De Gouden Eeuw. De alleenstaande dame die hier woonde, is rustig heengegaan. In een aantal boeken is haar ex-libris geplakt. Een gegraveerde afbeelding van een zeemeermin op een rots, met daaronder haar naam.

    Uit de collectie spreekt een interesse voor literatuur, geschiedenis en kunst. Voornamelijk Nederlandse met een lichte hang naar spiritualiteit, naar geborgenheid in een eenzame wereld. Ik mag selecteren uit de collectie en laat de oudere literatuur staan, van de Tachtigers tot Menno ter Braak, de schrijvers die eind vorige eeuw wellicht nog een enkele lezer kende, maar nu, tja, wie leest ze nog? En dus: wie koopt ze nog? Wel trek ik met gretigheid de boeken over kunstenaars, voornamelijk de schilders uit de Haagse School, uit de kast. Die verkopen nog goed, hun werk wordt nog er nog tentoongesteld, op het moment in het Haags Gemeentemuseum en het Teylers in Haarlem. Jammer dat een oer-Hollandse schrijver  als Arthur van Schendel (1874-1946), die Holland neerpende in bijvoorbeeld De grauwe vogels zoals de impressionisten met succes de Hollandse luchten kwasten, niet meer gelezen wordt. Ik verkocht zijn Verzameld Werk in acht delen een jaar geleden geloof ik voor 10 euro!

    In bijna elk boek heeft de dame die er nu niet meer is, een reepje textiel met patroon ingelegd als boekenlegger. Ik hoor haar denken: ‘Welk stukje textiel zal ik in mijn net aangeschafte Verzamelde gedichten van Gerrit Achterberg leggen?’ Het werd een zwart reepje met groene en gouden patronen. Wat een doordachte omgang met haar boeken was dat, ik word er op een prettige manier weemoedig van.

    JOOT.NL

    Ingrid Van der Graaf

    , ,

  • De schrijver ruimt op

    Een boekenuniversum waaruit de schrijver zijn wereld destilleert

    Boekenkastblog door Stefan Ruiters

    ‘Joe, ik kom eraan hoor.’ Gestommel op de gang boven. De lichte draf naar beneden. ‘Eh, wij hadden een afspraak? Ja sorry, beetje vergeten.’ Voor me staat een van de grote schrijvers van Nederland, in joggingbroek en trui. ‘Weet je waarom ik het ben vergeten? Ik ben bezig met mijn nieuwe boek over kunst en dat moet over twee maanden af zijn.’ Ik zeg dat ik het niet erg vind, kan gebeuren. ‘Daar staan een paar dozen die ik al heb uitgezocht, die kun je alvast bekijken. Die mogen weg.’ Waarna hij me op de wand met kasten vol kunstboeken wijst. Op de ruggen zie ik canonieke namen als: Mark Rothko, Andy Warhol, Gerhard Richter, Marlene Dumas, Luc Tuymans. Daarnaast de dunne, fragiele ruggetjes van poëziebundels.

    Aan de andere kant van de eettafel een wand vol Nederlandstalige literatuur. Boven krijg ik nog een paar wanden Amerikaanse literatuur, geschiedenis en filosofie te zien. ‘Die ga ik binnenkort met mijn zoon helemaal sorteren en dan mail ik je weer, oké?’ ‘Natuurlijk,’ zeg ik. En bedenk me dat ik zojuist het boekenuniversum heb gezien waaruit de schrijver zijn eigen wereld van woorden heeft gedestilleerd en gecreëerd.

    Als student in de jaren negentig las ik natuurlijk De buitenvrouw, Vals licht, en Gimmick. Ik wist dat hij in de jaren daarvoor lid was van de dichtersbent de Maximalen, en omging met schilders als Rob Scholte en Peter Klashorst. Vriend van Martin Bril, die ook geregeld in JOOT kwam en zijn boeken aan ons verkocht. Bewonderaar van Kees Fens, die om de hoek van de boekwinkel woonde. Zijn essaybundels over Amerika, kunst en popmuziek verslond ik. Een culturele omnivoor, iemand om ontzag voor te hebben op een prettige manier, een zielsverwant.

    Ook nu lees ik zijn wekelijkse artikelen in de Volkskrant. Over lichtval in de kunst, over de verbeelding van de zee, over het vermeende plagiaat van Luc Tuymans. Mooie bijvangst van op inkoop gaan bij een schrijver is dat ik soms al weet wat een week later in de krant zal staan. ‘Ik heb vannacht ook nog een stuk voor de krant geschreven over de zaak-Tuymans: Luc Tuymans in Absurdistan heb ik het genoemd. Wat een amateurisme zeg, die uitspraak van de rechter over het werk van Tuymans. Ehm, ik moet weer door, ik mail je en dan zien we elkaar weer. Hoi.’ En met drie dozen vol kunstboeken, romans, geschiedenis en letterkunde rijd ik tevreden weer terug.

    JOOT.NL

    Ingrid Van der Graaf