Literair Nederland

De Ierse schrijfster Maeve Brennan (1917-1993) werd geboren kort na de Paasopstand van 1916. In die opstand speelde haar vader een vooraanstaande rol. Ze groeide op in een streng katholiek Iers nationalistisch gezin en dat liet zijn sporen na. Toen haar vader gezant werd van de Ierse Republiek in de Verenigde Staten van Amerika veranderde haar leven. Ze begon scherpzinnige columns te schrijven voor The New Yorker en was vaak de talk of the town om haar geschriften. Ook haar korte verhalen werden langs alle kanten geprezen. Na een aantal mislukte huwelijken werd ze een ‘Traveller in Residence’, zonder vaste stek, zwervend van hot naar her, als het even kon met haar hond en haar katten, tot ze uiteindelijk alle greep op de werkelijkheid verloor. Ze stierf onbekend en onbemind, aan lager wal geraakt, in een verzorgingshuis. Pas nu krijgen haar verhalen weer aandacht en wordt ze herontdekt.

In de bundel De twaalfjarige bruiloft en andere verhalen krijgen we verschillende verhalen uit het leven van één familie. Het zijn geen losstaande verhalen, maar enkele ‘tranches de vie’ uit het moeizame huwelijk van Martin en Delia Baggot. Tragische figuren wier leven zich afspeelt binnen de vier muren van hun kleinburgerlijk huisje in een doodlopende straat in Dublin.

In het titelverhaal krijgen we afwisselend een innerlijke monoloog van Delia en van Martin naar aanleiding van de twaalfde verjaardag van hun huwelijk. Delia, geïrriteerd omdat Martin de huwelijksverjaardag vergeten schijnt te hebben, wil haar man plezieren, maar ook de verjaardag in herinnering brengen, door zijn kamer op te frissen met enkele bloemen. Het feit dat Martin een aparte kamer heeft, zegt ook al veel. Martin vergeet moedwillig de verjaardag en probeert stilzwijgend te ontkomen aan Delia, de kinderen en zijn huwelijk. De kamers worden elk tot in de details beschreven en staan symbool voor de afgesloten wereld waarin elk personage zich bevindt.
Delia wordt door Brennan afgeschilderd als een diepongelukkige, maar zwakke vrouw die alles in het werk stelt om haar man te behagen, maar die er niet in slaagt om vat te krijgen op zijn leven. Alleen in haar innige liefde voor haar twee kinderen en de vriendschap voor haar hond en de twee katten, toont de hunkerende en kwetsbare Delia haarwarme persoonlijkheid.

In de verhalen Het kleed met de grote rozen erop en De sofa komt haar verlangen naar een betere wereld, weg van de sleur van het huis in Dublin, naar boven. De verhalen zijn iets opgewekter en worden met veel kleur beschreven. De kinderen zijn nadrukkelijker aanwezig, en dat maakt het levendiger. Maar toch blijft Delia gereserveerd en houdt ze de touwtjes in handen. Ze wil graag mee met dochtertje Lily op het ‘vliegend tapijt’ en wegdromen, maar dan denkt ze weer aan de vlekken die op het tapijt zouden kunnen komen. De behoefte alles onder controle te houden overheerst. Als een cent van Lily onder de plankenvloer rolt en die alleen teruggewonnen kan worden als het huis ontploft, dan luidt het: ‘Nooit. Nooit. Dat huis ontplofte nooit.’ Een uiting van de onmacht van Delia waaruit blijkt dat ze niet in staat is om ook maar iets aan haar uitzichtloze situatie te veranderen.

In Het vriendelijke schaduwbeeld is Delia helemaal alleen. De kinderen zijn bij familie op vakantie. Delia dwaalt doelloos rond in het stille huis. De beklemmende sfeer en de onnoemelijke eenzaamheid worden des te schrijnender doordat elke kamer opnieuw tot in detail wordt beschreven. Alleen de hond Bennie kan enige troost bieden. In haar innerlijke monoloog denkt ze ook terug aan een uitstapje met Martin, een zeldzaam moment waarop ze echt eens gelukkig was. Diezelfde eenzame en wanhopige Delia wordt ook beschreven in Het oudste kind, het relaas van de geboorte van haar zoon die kort na de bevalling stierf en waarvan ze nooit afscheid heeft kunnen nemen. Waar anderen het voorval vlug als afgedaan beschouwden, was het voor haar ‘geen doodnormaal voorval en het was nog niet afgelopen’.

In het laatste en tevens langste verhaal van de bundel, Liefdesbronnen, is Min Bagot aan het woord, de tweelingzus van Martin. Zij is precies het tegenovergestelde van Delia. Min is een sterke persoonlijkheid die een uitgesproken mening heeft over Martin en Delia. Zij zijn inmiddels overleden en Min blikt terug op hun leven. Al snel blijkt dat de familie Martin nooit vergeven heeft dat hij op zijn veertigste het gezin verlaten heeft voor Delia. Ook wordt pijnlijk duidelijk dat Delia nooit aanvaard is binnen Martins familie. Min beschrijft de trouwdag en de vele twijfels rond het huwelijk, maar verkneukelt zich in haar gelijk over het mislukte huwelijk. In de beschrijving van haar leven als oude vrijster, eenzaam in een oud naaiatelier, komt vooral een gevoel van triomf naar boven omdat ze alles en iedereen heeft overleefd, omdat ze altijd gelijk heeft gekregen, omdat ze zich beter voelt dan iedereen. In de laatste regels leert de lezer dat ze op haar kamers een plaats heeft voor iedereen van haar familie, alleen blijft er niemand meer over, en dat maakt ook van haar een tragische en zielige persoon.

Brennan heeft ongetwijfeld de gevoelens gebruikt die ze zelf heeft ervaren en schrijft tragische verhalen waar de wanhoop, spijt en ongeluk van het blad spatten. Hoewel ze in Amerika woonde, spelen al haar verhalen zich af in het Ierland van toen en beschrijven ze de strenge maatschappelijke verhoudingen van het nationalistische en katholieke land. Geen verhalen waar je vrolijk van wordt,  maar wel het relaas van een rebellie tegen de verstikkende maatschappij van toen.