In Zing voor me morgen stelt Deniz Kuypers opnieuw zijn familieachtergrond centraal. Draait het in het vorige boek, De atlas van overal, om zijn Turkse vader, in Zing voor me morgen duikt Kuypers dieper zijn Nederlandse verleden in en tracht hij de achtergrond van zijn moeder, Lucia, te ontrafelen.
Het veel geroemde De atlas van overal heeft geleid tot een breuk met zijn ouders. In dat boek komt zijn vader er niet zo goed vanaf. Zijn vader is als buitenlandse werknemer naar Nederland gekomen waar hij genoodzaakt is werk te verrichten ver onder zijn niveau. In Nederland is hij getrouwd met Lucia, bij wie hij twee kinderen heeft. Daarnaast onderhoudt hij een gezin in Turkije, waar hij regelmatig heen gaat. Lucia weet hiervan. Dit gespleten leven leidt ertoe dat zijn vader zich eigenlijk nergens thuis voelt. Dit veroorzaakt veel ruzie en geweld in het gezin.
De atlas van overal heeft voor veel ophef gezorgd binnen de Turkse gemeenschap van zijn vader. Zijn vader is erop aangesproken. Het wordt in die kring gezien als een boek waarin de vuile was van de familie wordt buiten gehangen, waardoor de hele gemeenschap besmet raakt.
In Zing voor me morgen opent Kuypers met een compilatie van de correspondentie die hij met zijn moeder heeft gevoerd over zijn vorige boek. Zijn moeder biedt haar excuses aan voor wat zich allemaal in het gezin heeft afgespeeld en erkent dat er veel dingen zijn misgegaan in zijn jeugd. Zij verontschuldigt zich daarvoor met een verwijzing naar haar eigen kinderjaren. Daarnaast wijst zij op de overeenkomst tussen zijn eigen leven en het leven van zijn vader. Beiden zijn immigranten in een ander land. Zijn vader vanuit Turkije in Nederland en hij vanuit Nederland in Amerika. Dit heeft Deniz Kuypers geïnspireerd tot het schrijven van Zing voor me morgen.
Graven in het verleden
Kuypers gaat op zoek naar gegevens over het leven van zijn overgrootmoeder Levina, zijn oma Nel en zijn moeder Lucia. Hij duikt daarvoor in de archieven, zoekt contact met familieleden en doet onderzoek op locatie. Daar waar de feiten verborgen blijven in de schoot van het verleden, permitteert Kuypers zich de vrijheid hier op eigen wijze invulling aan te geven en, omdat hij zeer beeldend kan schrijven, levert dit een meeslepende zoektocht op. Hij ontdekt een patroon in de levens van de drie vrouwen. Alle drie zijn ze ongewenst zwanger geraakt van een man die al een ander gezin blijkt te hebben.
In het eerste hoofdstuk laat Kuypers je meeleven met de strijd die Levina moet voeren om zich als alleenstaande moeder overeind te houden in het leven aan het begin van de twintigste eeuw, zonder sociale wetgeving en afhankelijk van de almacht van de kerk. Geheel in de beste traditie van de sociale roman uit die tijd beschrijft Kuypers hoe Levina, uitgekotst door haar familie, ten einde raad aanklopt met haar dikke buik bij Beth Palet, een kerkelijke stichting voor de opvang van ‘gevallen vrouwen’, op de Prinsengracht in Amsterdam. Als zij daar, na haar bevalling, besluit weg te gaan, laat zij haar zoontje Jan achter in het tehuis. Om de pijn van het afscheid te verlichten heeft Levina ervoor gezorgd zich niet te veel aan haar zoontje te hechten. Zij kan op dat moment niet voor hem zorgen. Later, als het haar beter gaat, wil zij hem ophalen. Omdat zij gehoord heeft dat kinderen in Beth Palet regelmatig verwisseld of weggegeven worden, heeft zij, in haar wanhoop, de baby met een keukenmes gestoken in zijn hiel. Aan het litteken dat hij hieraan overhoudt hoopt zij hem later te kunnen herkennen.
In het tweede hoofdstuk staat oma Nel centraal. Haar leven speelt zich af in de tijd vlak vóór, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Nel heeft zich ontwikkeld tot een sterke, onverzettelijke vrouw, die, na de nodige tegenslagen in haar leven, heeft besloten haar eigen boontjes te doppen. Zij heeft geleerd zich niet primair door haar gevoelens te laten leiden.
Van historicus naar socioloog en psycholoog
Als Kuypers in de eerste twee hoofdstukken vooral als betrokken onderzoeker naar voren komt, is dat in het derde deel veel minder het geval. Daarin gaat het om zijn eigen relatie met zijn moeder. De toon is persoonlijker en emotioneler. Dit deel heeft een bespiegelend karakter. Hij reflecteert op het leven van zijn moeder en daarbij ook op dat van zijn vader. Hoe moet hij zich verhouden tot deze mensen, en misschien nog veel belangrijker, hoe moet hij zich verhouden tot zichzelf, tot zijn eigen verbroken relatie in Amerika? Het zijn existentiële problemen waarmee iedere immigrant worstelt. Deniz Kuypers maakt duidelijk dat er achter deze persoonlijke vragen ook meer algemene vraagstukken schuilgaan van vooral culturele aard die betrekking hebben op de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. Prachtig is zijn reflectie op de vraag of het beeld dat hij heeft van zijn moeder, waarin zij zich totaal niet herkent, eigenlijk niet meer is dan een projectie van hemzelf.
Een prachtig boek
Deniz Kuypers heeft een prachtig boek geschreven vanuit een zeer persoonlijk invalshoek. Je ziet hem wandelen over de grachten en aanbellen op de adressen waar Levina en Nel hebben gewoond. Je ziet hem zitten in Beth Palet, terwijl hij zich tracht te verplaatsen in de gevoelswereld van Levina. Je ziet hem snuffelen in de archieven op zoek naar informatie over Levina en Nel. Door het professionele karakter van zijn zoektocht creëert hij ook de nodige distantie. Het leesgenot wordt tenslotte nog versterkt door het historische decor waartegen zijn zoektocht zich afspeelt.
