• Oogst week 22 – 2025

    Hazenklop

    Hanneke van Eijken (1981) is hoogleraar Rechtsstaat en democratie aan de Universiteit Utrecht. Als dichter publiceerde ze in literaire tijdschriften, waaronder Tirade, Het Liegend Konijn en Deus ex Machina. Ze debuteerde met de bundel Papieren veulens (2013), waar ze de Lucy B. en C.W. van der Hoogt-prijs mee won. Ook ontving ze de Zeeuwse boekenprijs accolade voor het beste debuut en werd met dezelfde bundel genomineerd voor de C. Buddingh’-prijs. In haar vierde poëziebundel Hazenklop verkent ze in zorgvuldige en beeldende taal de begrippen tijd en ruimte en het deel uitmaken van een kudde.

    ‘Honger

     Iedereen krijgt een klomp klei
     een koude, grijze homp
     op mijn tafel ligt een toekomst
     die zich vermomt

     we modelleren zachte lijnen, warme handen
     een buik die plat is nodig, vruchtbaar
     wanneer gewenst

     aandacht is mooie klei waarvoor ik een hoog cijfer krijg

     hoe klamp ik me vast
     aan wie in mij staat te stampen?

    Hazenklop
    Auteur: Hanneke van Eijken
    Uitgeverij: Van Oorschot

    Onvolledig alfabet

    Annelie David (1959) is danser, choreograaf, dichter en vertaler Duitse poëzie. Vanaf 2003 verscheen haar werk in verschillende literaire tijdschriften. Haar poëzie werd in 2004 bekroond met de Dunya Poezieprijs. Haar debuutbundel Machandel verscheen in 2013. Voor haar bundel Schokbos (2020) werd ze genomineerd voor de Grote Poezieprijs. De thema’s in Davids poëzie zijn ontheemding, migratie en natuur.

    In Onvolledig alfabet onderzoekt zij in de vorm van prozagedichten vragen over identiteit, familiegeheimen, verlies van plek en taal. Gesitueerd in de intieme wereld van een tuin, van oudsher beschouwt als paradijselijk, ervaart de lezer door de sporen van een verloren taal iets over de gevolgen van gedwongen vertrek, de onvolledigheid van herinneringen en het verlangen naar het onbekende.

    ‘V staat voor

     vluchten afgeleid van vlucht [ontvluchting]. Als kind had ik er geen
     beelden voor. Het woord weerkaatste nooit van de vredige muren, werd bui-
     ten de kamers, het huis, de tuin gehouden die schuilplaats waren, refugium,
     vergeetruimte, plek om te helen, het gemis te dempen onder een deken van
     zwijgen. Vluchten is een naamloze aanwezigheid die schuilgaat in het licht
     van de stille dingen…

     

    Onvolledig alfabet
    Auteur: Annelie David
    Uitgeverij: PoëzieCentrum

    Soms blijft iets

    Froukje van der Ploeg (1974) debuteerde in 2006 met de dichtbundel Kater. Sindsdien publiceerde ze nog drie dichtbundels. Ze ontving de Hollands Maandblad Poëziebeurs en werd genomineerd voor de J.C. Bloem-poëzieprijs. Regelmatig wordt haar werk in literaire tijdschriften en in bloemlezingen gepubliceerd, en treedt ze op festivals op. 

    In haar nieuwe bundel trekt Froukje van der Ploeg lering uit alles wat beklijft. Met humor en zonder schroom onderzoekt ze het ongemak, de verandering en het welbehagen van lichamen, noteert ze de levensverhalen van andere mensen en toont ze hoe een spin die met klompen over de slaapkamermuur loopt grote gevolgen kan hebben. In brieven aan Imke en op weg naar huis, door het park, maakt ze de balans op. Een godin zaait verwarring op aarde, een vrouw kijkt opgerold de tijd weg en huizen doen huizen na.

    Femicide

    Neem altijd de kortste route door het park
    kijk, je ogen wennen aan het donker, zie
    scherp de sterren boven de bomen, de egel
    in de bosjes, slapende mannen zonder dak  

    De maan fietst met je mee, want de dood
    wacht voor jou nooit in dit park
    87 procent van je gevaar woont in huis
    zit op je bank, je vriend of bijna-ex  

    Je vader, broertje, buurman. Zij willen
    bezit van je nemen, weten waar je was
    met wie je sprak, wat je zei, fiets verder
    door vergeten wijken van een stad  

    En leer nieuwe vrouwen kennen
    in je klas, in de kroeg, als je rent
    langs het water en neem soms een man mee
    door het bos, want met jou zijn ze veilig.

     

    Soms blijft iets
    Auteur: Froukje van der Ploeg
    Uitgeverij: Querido
  • Spel met woorden zorgen voor een unieke poëziebeleving

    Spel met woorden zorgen voor een unieke poëziebeleving

    Sensorium betekent volgens het woordenboek ‘een waarneming van alle zintuigen’. Een betere titel kon nauwelijks gekozen worden voor deze bloemlezing van de ‘grande dame’ van de Oostenrijkse literatuur Friederike Mayröcker. De bundel Sensorium etc. is een zorgvuldige selectie uit haar poëzie geschreven vanaf 1939. Het werk pretendeert ook niet meer te zijn dan dat. Haar prozawerk en hoorspelen werden niet opgenomen in deze anthologie. Haar poëzie wordt natuurlijk gekenmerkt door heel wat genrefluïde kenmerken, maar telkens met de lyriek als uitgangspunt. De inspiratie voor haar werk kende veel bronnen: haar moeder die als styliste experimenteerde met vormen en kleuren, haar jeugd in Deinzendorf, naar eigen zeggen een zintuiglijk paradijs, de verschillende invloeden van zowel oorlog als de Wiener Gruppe, en haar eigen flamboyante stijl. 

    Spelen met zintuigen

    Het spelen met zintuigen doet denken aan Nederlandstalige poëtische grootmeesters als Guido Gezelle of Paul van Ostaijen, die trouwens ook, net als Mayröcker, volop experimenteerden met bladspiegel en typografie. Mayröcker onderging drie verschillende ontwikkelingsfases in haar werk en in deze bloemlezing worden die ook mooi geïllustreerd. Haar eerste fase noemde ze zelf haar onschuldige fase. Dit verwijst naar de afwezigheid van referenties aan oorlog en geweld die toen volop aan de gang waren (we schrijven 1939-1950). Korte klankvolle gedichten vormen de hoofdmoot. Geleidelijk aan vinden verwijzingen naar dood en oorlog hun weg naar haar poëzie, zonder evenwel afbreuk te doen aan het spelen met klanken en experimenteren met ritme.

    Haar nauw contact met de Wiener Gruppe is daar niet vreemd aan. De avantgarde-literatuur uit de eerste helft van de 20e eeuw werd vanonder het stof gehaald en Mayröcker schrijft in de traditie van het expressionisme, dadaïsme en surrealisme met al zijn kenmerken. Uit die periode houdt ze ook haar relatie met Ernst Jandl over. Experimenteren met losse woorden, klanken, ritme, maar evenzeer met leestekens, witregels en dubbele betekenissen zijn legio. Haar derde periode komt na een tijd van relatieve rust op poëtisch gebied. Vanaf de jaren zeventig vorige eeuw wordt haar poëzie iets toegankelijker. Ze blijft complexe beelden tekenen van verschillende zintuigelijke waarnemingen, maar er is een soort van rust neergedaald over het geheel. Een elegische toon krijgt de bovenhand.

    Evolutie in haar werk

    Na de dood van Ernst Jandl in 2000 krijgt Mayröcker een serieuze knauw. Haar werk bestaat dan uit een soort van razende taal, vol ongebruikelijke samenhangen qua woord en beeld. Opnieuw doen typografische eigenaardigheden hun intrede. Grote prozablokken vinden hun weg in haar dichtwerk en dat neemt alleen maar toe in haar  voorlopig  laatste ‘gedichten’ uit 2018, gebaseerd op ziekenhuiservaringen. Op dat moment was ze 93 maar nog vol van levensdrang. 

    Sensorium etc. is geen verzameld werk-uitgave, maar een zeer representatief overzicht van het leven en werk van deze auteur tot nog toe. De verschillende periodes komen aan bod en de samenstellers hebben ook de chronologische volgorde gerespecteerd. Daardoor krijgt de lezer zicht op de evolutie in haar werk. De gedichten van Mayröcker zijn vaak complex en moeilijk toegankelijk, maar de rijkdom van beeld en klank, het spel met woorden en betekenissen zorgen voor een unieke poëziebeleving. Wie een beetje vertrouwd is met de avantgardistische traditie kan veel ontdekken en ten volle genieten van het uitgesproken talent van deze onvergankelijke Oostenrijkse schrijfster. Het tweede deel van de titel van dit werk, etc., is natuurlijk niet lukraak gekozen. Het verwijst naar het veelvuldige gebruik van dit woord en het beletselteken in haar werk. Misschien verwijst het ook naar de multi-interpreteerbaarheid en het aanwezig zijn van zovele aspecten in haar bijzondere poëzie. Dit en nog veel meer, etc.

     

  • Oogst week 14 – 2020

    Het kind

    Christine Lavant (1915-1973), pseudoniem van Christl Thonhauser, was een Oostenrijkse schrijver. Vanaf haar geboorte kampte ze met verschillende gezondheidsproblemen. Toen ze aan longtuberculose en als gevolg daarvan scrofulose leed, werd ze behandeld met röntgenbestraling. De tuberculose genas, maar ze hield er afschuwelijke verbrandingen in haar hals en gezicht aan over. Onder meer haar ogen en oren waren beschadigd en daarnaast werd ze na de behandeling gekweld door zenuwpijnen.

    Deze ervaringen vormden de inspiratie voor Lavants novelle Het kind, nu naar het Nederlands vertaald door Ria van Hengel. Ondanks Lavens fysieke en later ook psychische problemen was ze gelukkig zolang ze schreef en dat geluk maakt deze novelle heel levendig.

    Het kind
    Auteur: Christine Lavant
    Uitgeverij: Uitgeverij Vleugels

    Sensorium etc.

    De eveneens Oostenrijkse auteur Friederike Mayröcker (1924) publiceert proza en poëzie. Daarnaast werkt ze mee aan hoorspelen en schreef zelfs een libretto. In het Duitse taalgebied won ze talloze prijzen en in 2001 kreeg ze een eredoctoraat van de Universiteit van Bielefeld. Ze staat bekend als de grand dame van de Oostenrijkse literatuur.

    In Sensorium etc. is voor het eerst een groot aantal gedichten van haar hand gebundeld het Nederlands. Annelie David en Lucas Hüsgen waren verantwoordelijk voor de vertaling. Het oeuvre van Mayröcker, en dus ook deze poëzie, wordt gekenmerkt door haar liefde voor het leven en de wereld. Zelf beschrijft ze haar werk als afbeeldingen die ze in taal verandert door in de afbeelding te klimmen en erin rond te lopen tot die taal wordt.

    Sensorium etc.
    Auteur: Friederike Mayröcker
    Uitgeverij: Uitgeverij Vleugels

    Het land van de handen

    Luuk Gruwez (1953) schrijft proza, poëzie, korte verhalen en columns. Deze columns werden onder meer gepubliceerd in De Standaard en De Morgen. Eén van de bekendste werken van Gruwez is het in 1998 verschenen Het land van de wangen. In dit autobiografische verhaal staat het Oosten van Vlaanderen centraal.

    Nu, meer dan twintig jaar later, schrijft hij over de plaats waar zijn wortels liggen: het Westen van Vlaanderen. Het resultaat hiervan is Het land van handen, een mengeling van brieven, dromen en dagboekaantekeningen, allemaal geschreven met een nostalgische ondertoon. Critici loven Gruwez’ stijl, compositie, humor en mededogen.

    Het land van de handen
    Auteur: Luuk Gruwez
    Uitgeverij: De Arbeiderspers