Literair Nederland

Het is nog geen veertien uur vliegen van Amsterdam naar Taipei, de hoofdstad van Taiwan. Een ongebruikelijke bestemming. Inderdaad bestemming. Onder druk van China mag de vliegmaatschappij niet meer vliegen naar het land Taiwan, dat door China als een afvallige provincie wordt beschouwd, maar wel naar de bestemming Taiwan.
De meeste mensen aan boord van ons toestel gaan niet naar Taiwan. Zelfs de stewardess kijkt verwonderd op: U gaat niet naar Bali? Niet naar de Filipijnen? U gaat voor zaken? Plezier?

Er zijn maar weinig mensen die weten dat er in een ver verleden een ‘koloniale’ verbinding bestond tussen Taiwan, toen nog Formosa genoemd, en Nederland. In de zeventiende eeuw had de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) er een uitvalsbasis. Als je de zuidelijke kuststad Tainan bezoekt, vind je daar nog de overblijfselen van twee forten: Fort Zeelandia en Fort  Provintia. Wie daar meer over wil lezen kan de roman Formosa, voorgoed verloren van Joyce Bergvelt lezen. In deze rubriek kies ik voor vier andere boeken.

Als doorsnee toerist heb je er niet veel aan om geschiedenisboeken over het land van bestemming te lezen. Geschiedenisboeken vertellen meestal niets over de tempel die je zou kunnen bezoeken, of dat ene café waar een beroemd schrijver zijn koffie dronk. Toch verdiep ik me, als ik op vakantie ga, liever in het verleden van een land, dan dat ik precies weet waar ik heerlijke cappuccino kan drinken, welke wijngaard het bezoeken waard is, welk hotel de zachtste bedden heeft. Ik ben dan ook een onhandige reiziger als ik me op deze verre tocht voorbereid met Forbidden Nation.

‘Taiwan is entering an era when the four-hundred-year old dream of the island’s 23 million people to be internationally recognized as sovereign masters of their own house will be won or lost.’ Zo opent Manthorpe zijn voorwoord en daarmee heeft hij zijn positie bepaald in de controverse tussen de Volksrepubliek China en Taiwan, ook wel de Republiek China genoemd. In twintig hoofdstukken vertelt hij meer dan 2000 jaar geschiedenis – en vooral de politieke –  van Taiwan. Je leert alles over de komst van de Nederlanders, over hoe de rebellenleider Koxinga Fort Zeelandia wist te veroveren, over de Japanse tijd, de komst van de miljoenen Chinezen, nadat Mao in China de macht greep, de dictatuur van Tchang Kai Tjek tot de opkomst van de Democratische Progressieve Partij, maar waar je de heerlijkste bubble tea kunt drinken, een wonderlijk drankje met stukjes tapioca, moet je op een andere plek vinden.

Op het omslag staat ‘roman uit China’ maar het verhaal speelt zich toch echt af in Taiwan en de auteur is Taiwanees. De flaptekst vertelt over ‘onzedelijk gedrag’ en ‘homoprostitués’. Maar wie vuiligheid zoekt, komt er bij Pai Hsien-Yung bekaaid vanaf. Daarom is Jongens van glas zo’n bijzondere leeservaring. Het verhaal speelt zich af aan het begin van de jaren zeventig, homoseksualiteit is taboe en dus verborgen. De lezer volgt het relaas van een groep jongens die aan de rand van de maatschappij leven en ’s nachts samenkomen in het Peace Park van Taipei. Allemaal zijn ze door hun familie verstoten vanwege hun homoseksualiteit. Je hebt Jade die een Japanse suikeroom zoekt, Rat die je vingervlug van je kostbaarheden ontdoet en hoofdrolspeler Blue Boy, getraumatiseerd door het verlies van zijn broertje. Geen plot gedreven boek, maar caleidoscopisch en sfeervol. Mocht er een herdruk komen, zeg dan gewoon dat de roman uit Taiwan komt.

Taiwan maakt in de laatste dertig jaar een opmerkelijke verandering door en transformeert van een dictatoriaal bestuurd land naar een democratie. Het zou zomaar het eerste Aziatische land kunnen worden waar het huwelijk tussen twee personen van hetzelfde geslacht opengesteld wordt. Deze democratiseringsgolf zorgt er in de jaren negentig van de vorige eeuw voor dat in de Taiwanese literatuur openlijker over tongzhi (homoseksualiteit) geschreven kon worden. Tien van deze verhalen zijn door Fran Martin verzameld en vertaald in Angelwings. De uitgebreide inleiding helpt om de verhalen in hun context te plaatsen. Martin kiest er ook voor om voorafgaand aan elk verhaal een biografische schets van de auteur op te nemen. Zo word je op een prettige manier een onbekende wereld binnengeloodst. Bijzonder is het slotverhaal Rose is the past tense of rise (vast geen letterlijke vertaling) van Wu Jiwen over de transgender Seikei. Vanuit het perspectief van verschillende van haar familieleden wordt verteld over dit ‘familiegeheim’.

Onze gids in Taiwan gaf ons een gedicht van Yang-Huan, een jonge dichter die op ongelukkige wijze om het leven kwam in het hart van Taipei. Hij liet een handvol gedichten na. Op Taiwan is zijn poëzie voor kinderen klassiek geworden. Twee van deze gedichten zijn in het Engels vertaald, waaronder Where is Spring? Een jongen stuurt zijn vlieger de hemel in om aan onder andere de vogels en de wind te vragen waar de lente is. De poëtische antwoorden op die vraag staan in dit prachtige prentenboek. ‘The sun says: Spring is burning in my heart, spring is smiling on the faces of flowers.’

Wil je de Hollandse zomerdroogte van 2018 ontvluchten, doe dan eens iets ongewoons, ga naar Taiwan. Het is daar even warm als hier, maar zelden droog.