Literair Nederland

  • Keurig gerangschikte boeken

    Ik mag selecteren uit de collectie en laat de oudere literatuur staan

    Boekenkastblog door Stefan Ruiters

    Soms overlijdt er iemand die bij zijn of haar leven veel boeken heeft verzameld. Ik word wel eens gebeld door de nabestaanden: ‘Wilt u eens komen kijken?’ De boeken zijn vaak mooi gerangschikt in een kast in de woonkamer. De ene keer stap je de negentiende eeuw binnen – veel tapijt, donker hout, weinig licht, rommelig – de andere keer een contemporaine étage: minimalistisch, vol licht en ordentelijk. Terwijl de nabestaanden wat door het huis dolen van de overledene, monster ik de collectie.

    Laatst was ik in Amsterdam Nieuw-Zuid, niet het deel van de nouveau riche, meer richting de snelweg. Appartementenblokken netjes achter elkaar, vermoedelijk gebouwd in de jaren zestig. Ik loop één van de appartementen binnen en bevind me onmiddellijk in een sfeer van rust en soberheid. Een burgerlijk interieur met een geborduurd kleedje op de eettafel, tapijt op de grond en donkerbruine boekenkasten. De kleuren wit, grijs, bruin en groen overheersen. De boekenplanken bestuderend, tref ik veel boeken over de Haagse School, het symbolisme, stillevens, De Gouden Eeuw. De alleenstaande dame die hier woonde, is rustig heengegaan. In een aantal boeken is haar ex-libris geplakt. Een gegraveerde afbeelding van een zeemeermin op een rots, met daaronder haar naam.

    Uit de collectie spreekt een interesse voor literatuur, geschiedenis en kunst. Voornamelijk Nederlandse met een lichte hang naar spiritualiteit, naar geborgenheid in een eenzame wereld. Ik mag selecteren uit de collectie en laat de oudere literatuur staan, van de Tachtigers tot Menno ter Braak, de schrijvers die eind vorige eeuw wellicht nog een enkele lezer kende, maar nu, tja, wie leest ze nog? En dus: wie koopt ze nog? Wel trek ik met gretigheid de boeken over kunstenaars, voornamelijk de schilders uit de Haagse School, uit de kast. Die verkopen nog goed, hun werk wordt nog er nog tentoongesteld, op het moment in het Haags Gemeentemuseum en het Teylers in Haarlem. Jammer dat een oer-Hollandse schrijver  als Arthur van Schendel (1874-1946), die Holland neerpende in bijvoorbeeld De grauwe vogels zoals de impressionisten met succes de Hollandse luchten kwasten, niet meer gelezen wordt. Ik verkocht zijn Verzameld Werk in acht delen een jaar geleden geloof ik voor 10 euro!

    In bijna elk boek heeft de dame die er nu niet meer is, een reepje textiel met patroon ingelegd als boekenlegger. Ik hoor haar denken: ‘Welk stukje textiel zal ik in mijn net aangeschafte Verzamelde gedichten van Gerrit Achterberg leggen?’ Het werd een zwart reepje met groene en gouden patronen. Wat een doordachte omgang met haar boeken was dat, ik word er op een prettige manier weemoedig van.

    JOOT.NL

    Ingrid Van der Graaf

    , ,

  • Sorry hoor

    Tussen de dingen die gebeuren in ons goed georganiseerde leven blijft altijd ruimte bestaan waar geen grip op te krijgen is. Zoals in de ruimte tussen twee goed geconstrueerde zinnen een betekenis kan ontstaat die niet in woorden te vatten is. Lacunes waar niemand vat op krijgt en die nochtans in de menselijke geest ontstaan, waar ze zorgen voor ingrijpende vergissingen en blunders die geen mens verzinnen kan. Ze zijn er gewoon. Daar helpt geen sorry tegen.
    Onlangs las ik de verhalenbundel Dit is jouw huis van Maartje Wortel. Maartje is goed in het neerzetten van typetjes. Waarmee niet gezegd is dat ze een schrijfster van typetjes is. Oh nee, ze is meer dan dat. In deze bundel kwam ik het type sorryzegger tegen die je overal tegenkomt maar waar je niet bij stilstaat. In het verhaal Kranten leerde een man eerst sorry zeggen voor hij papa en mama kon zeggen. Toen hij leerde schelden, zei hij eerst sorry en daarna kut. Het was een man die veel vloekte, dat sorry zeggen kwam hem goed van pas. Dit personage is niet verzonnen. Dat lees je aan haar verhalen af, ze is een goed observeerder.

    In de jaren zeventig vorige eeuw was sorry zeggen nog een blijk van zwakte. Elton John zorgde daarin voor een doorbraak met zijn liedje: ‘Sorry seems to be the hardest word’. Hij zong met een oprecht droeve blik in zijn ogen: ‘It’s sad, so sad, it’s a sad sad situation’. Maar gelukkig is daar verandering in gekomen. Als je nu bijvoorbeeld geld uit de kas van een dakloze krant (Utrecht 2014) neemt, dan zeg je heel eenvoudig sorry: ‘Ik heb een gigantisch stomme fout gemaakt’ (jaja, haha), in een landelijk dagblad. Sorry zeggen we net zo makkelijk als goedemorgen. De kranten doen er dagelijks melding van. Maar wat moet je ermee, waar draagt het toe bij? Ik moest denken aan een stuk in de krant over een 22-jarige jongen in New York die zichzelf verhing aan het elektriciteitssnoer van de airco in het huis van zijn moeder.

    De toen zestienjarige Kalief Browder werd in 2010 opgepakt voor het stelen van een rugzak waarvan hij zegt die niet gestolen te hebben. Door onbegrijpelijke omstandigheden, die dus ontstaan in de ruimte tussen verschillende gebeurtenissen die niet te controleren zijn, werd deze jongen zonder enige vorm van proces tot de isoleercel veroordeeld. Hier werd hij gedurende twee jaar overgeleverd aan de nukken en grillen van bewakers en medegevangenen. In 2013 werd hij om onverklaarbare redenen vrijgesproken en mocht hij, een gebroken jongeman naar huis. Na twee jaar benam hij zich alsnog het leven. De burgemeester van New York betuigde publiekelijk zijn spijt hierover en zei dat: ‘hij niet voor niets is gestorven’. Want de leefomstandigheden in de gevangenis waren sinds het verhaal van Kalief Browden naar buiten was gekomen, aanzienlijk verbeterd. Ik dacht aan de moeder van deze jongen, aan wat de burgemeester gezegd had en dacht: ‘Ja sorry hoor. Kut.’

     

     

    Inge Meijer schrijft over boeken als steunpilaren in het dagelijkse bestaan en de ontdekkingen die zij doet in de marges van de literatuur.

     

    Ingrid Van der Graaf

    ,

  • De schrijver ruimt op

    Een boekenuniversum waaruit de schrijver zijn wereld destilleert

    Boekenkastblog door Stefan Ruiters

    ‘Joe, ik kom eraan hoor.’ Gestommel op de gang boven. De lichte draf naar beneden. ‘Eh, wij hadden een afspraak? Ja sorry, beetje vergeten.’ Voor me staat een van de grote schrijvers van Nederland, in joggingbroek en trui. ‘Weet je waarom ik het ben vergeten? Ik ben bezig met mijn nieuwe boek over kunst en dat moet over twee maanden af zijn.’ Ik zeg dat ik het niet erg vind, kan gebeuren. ‘Daar staan een paar dozen die ik al heb uitgezocht, die kun je alvast bekijken. Die mogen weg.’ Waarna hij me op de wand met kasten vol kunstboeken wijst. Op de ruggen zie ik canonieke namen als: Mark Rothko, Andy Warhol, Gerhard Richter, Marlene Dumas, Luc Tuymans. Daarnaast de dunne, fragiele ruggetjes van poëziebundels.

    Aan de andere kant van de eettafel een wand vol Nederlandstalige literatuur. Boven krijg ik nog een paar wanden Amerikaanse literatuur, geschiedenis en filosofie te zien. ‘Die ga ik binnenkort met mijn zoon helemaal sorteren en dan mail ik je weer, oké?’ ‘Natuurlijk,’ zeg ik. En bedenk me dat ik zojuist het boekenuniversum heb gezien waaruit de schrijver zijn eigen wereld van woorden heeft gedestilleerd en gecreëerd.

    Als student in de jaren negentig las ik natuurlijk De buitenvrouw, Vals licht, en Gimmick. Ik wist dat hij in de jaren daarvoor lid was van de dichtersbent de Maximalen, en omging met schilders als Rob Scholte en Peter Klashorst. Vriend van Martin Bril, die ook geregeld in JOOT kwam en zijn boeken aan ons verkocht. Bewonderaar van Kees Fens, die om de hoek van de boekwinkel woonde. Zijn essaybundels over Amerika, kunst en popmuziek verslond ik. Een culturele omnivoor, iemand om ontzag voor te hebben op een prettige manier, een zielsverwant.

    Ook nu lees ik zijn wekelijkse artikelen in de Volkskrant. Over lichtval in de kunst, over de verbeelding van de zee, over het vermeende plagiaat van Luc Tuymans. Mooie bijvangst van op inkoop gaan bij een schrijver is dat ik soms al weet wat een week later in de krant zal staan. ‘Ik heb vannacht ook nog een stuk voor de krant geschreven over de zaak-Tuymans: Luc Tuymans in Absurdistan heb ik het genoemd. Wat een amateurisme zeg, die uitspraak van de rechter over het werk van Tuymans. Ehm, ik moet weer door, ik mail je en dan zien we elkaar weer. Hoi.’ En met drie dozen vol kunstboeken, romans, geschiedenis en letterkunde rijd ik tevreden weer terug.

    JOOT.NL

    Ingrid Van der Graaf

  • Werk in uitvoering

    Als antiquaar geniet Stefan Ruiters  geregeld het privilege om andermans boekenkast te mogen onderzoeken. Boeken inkopen is voor hem een van de fascinerendste facetten van het boekenvak. Over deze toch wel bijzondere werkervaring schrijft Stefan voor LiterairNederland tweewekelijks een zogeheten Boekenkastblog.

    Wonen tussen kunst en boeken

    Boekenkastblog door Stefan Ruiters

    Ik verzamel foto’s van creatieve werkplekken zoals dat tegenwoordig heet: een bureau met een opengeklapt schrift en een pen ernaast, een tafellamp schijnend over de verlaten werkplek, een leeg wijnglas, fles ernaast, gordijn half dicht en de nacht daarachter. De muren van het atelier vol gehangen met eigen werk, soms nog onvoltooid, werk in uitvoering, de schildersezel in een hoek onder het hoge raam. Geregeld  bevind ik mij in zo’n decor, als schrijvers of kunstenaars hun boeken aan mij willen verkopen.

    Zo ging ik het afgelopen jaar op inkoop bij beeldend kunstenaar Frank van den Broeck. Tekeningen van zijn hand hingen op dat moment in het Stedelijk Museum als onderdeel van de collectie Sanders. Van den Broeck heeft zijn atelier  in een voormalig schoolgebouw in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. We spraken over de verdwijnende ruimtes voor kunst en cultuur. Ook het pand waarin hij al decennia werkt en met hem vele kunstenaars, stond op het punt te worden herbestemd door de gemeente en een projectontwikkelaar. ‘Veels te dure grond en veel te lage huren.’ Ik keek om me heen naar de pastels aan de muur. De zakken gips op de grond voor een lange tafel met prachtig geboetseerde fantasiekoppen. En de stapels boeken tussen de verschillende tafels die gebruikt worden voor zijn schetsen, grafieken en schilderijen. Een verzameling kunst-  filosofieboeken en romans die gezien de gebruikssporen,  dienst deden ter inspiratie of referentie. Het deed me denken aan de keer dat ik bij de kunstenaar Maus Slangen op bezoek was. Overal waar ik keek hingen maskers en sculpturen, een fantasio aan kleuren en vormen, het walhalla voor elke kunstliefhebber. Ertussendoor op stapels en in kasten de boeken die hij tijdens zijn werkzame leven had gekocht van zijn collega-kunstenaars, zoals de alleskunner Max Ernst en andere modernisten. Ik herkende er een aantal die hij bij antiquariaat JOOT  had gekocht.

    Hun ateliers werden een opdracht aan mijzelf, eens zou ik ook graag ergens willen wonen en werken waar verbeelding in woord en beeld een grote rol zouden spelen. En dat is me gelukt. Sinds een half jaar woon en werk ik in een pand, weliswaar buiten het centrum van de stad, maar waar ruimte is om met kunst en boeken om me heen te wonen en te werken.


    webwinkel: joot.nl
    www.facebook.com/jootbooks

    Ingrid Van der Graaf

  • De schrijver

    Het komt wel eens voor dat ik geen mensen verdraag. Dat het al teveel is wanneer ze langs mijn keukenraam voorbij lopen. Ik trek dan de voordeur open en roep: ‘U bent de zoveelste vandaag. Kunt u alstublieft ergens anders voorbij gaan lopen.’ En dat de nietsvermoedende wandelaar, ‘Oh, dat spijt me’, zegt, vind ik mooi. Als er zelfs gevraagd wordt of hij door zal lopen of dat ik liever heb dat hij terugloopt, om  het voorbijgaan aan mijn raam ongedaan te maken, kies ik geroerd voor het laatste. Waarop de wandelaar achterwaarts lopend uit beeld verdwijnt. Dat kan in een verhaal. Daarom hou ik meer van verhalen dan van mensen. Verhalen die ontstaan in de ruimte tussen de dingen in.

    Sinds enkele maanden sta ik op de zogenaamde graslijst voor zkv’s van A.L. Snijders. Zo gauw de schrijver een zkv klaar heeft, krijgen wij, die op de lijst staan, dat als eersten onder ogen. Ik geloof graag dat dat een privilege is. Dit weekend ontving ik een zkv getiteld Valérie. Waarbij ik direct aan Amy Winehouse moest denken. Maar die kwam er niet in voor. Het ging over een jongensachtig meisje dat de schrijver in 2002 bij een paasvuur in de Achterhoek zag. Een kind dat licht en springerig rond het vuur bewoog, er onderwijl takken opgooiend. Maar dat even plotseling stil op haar rug in het gras ging liggen, alsof ze dood was. Hoe een vrouw naast het kind ging liggen en zei: ‘Ik wil dezelfde dingen zien als jij.’ Daar schreef de schrijver toen een zkv over.

    Het is dertien jaar later als de schrijver dit voorjaar een boomchirurg laat komen om een berkenboom in te korten. De boomchirurg zegt, ‘U schreef eens een stukje over mijn dochtertje.’ Dat dochtertje is nu 21 jaar en studeert. Door deze ontmoeting is de schrijver opeens het besef van dertien jaren kwijt. Dat lukt je nooit in het echte leven: jaren laten verdwijnen. Maar wel in een verhaal. Ik vond dat prachtig en liet dit per omgaande de schrijver weten. Geen idee of de schrijver zelf achter de mailing zat maar wilde dat wel geloven. Ik ontving die dag nog een zkv. Hoewel die niets van doen had met het voorgaande, verbeeldde ik me dat deze alleen voor mij was. Omdat ik zijn stukje mooi vond en hij in een goede bui was en omdat het zondag was en de schrijver dacht: ‘Vooruit, het mag wel eens een zkv meer zijn.’

    Zo geloof ik ook dat de foto op de cover van Een handige dromer, de schrijver op jonge leeftijd is. Het voegt voor mij een speelsheid toe aan zijn verhalen. En kijkend naar zijn wenkbrauwen op die foto, weet ik dat het een soort wenkbrauwen zijn die nooit zullen stoppen met groeien.

     

    Inge Meijer is een pseudoniem en schrijft over wat ze leest en leeft.

    Ingrid Van der Graaf

    ,

  • Schaakmat

    Het kan wel eens gebeuren dat de communicatie stagneert. Of dat een gesprek zo vastloopt dat, ware het een schaakpartij geweest, het eindigt in een patstelling. Wat wil zeggen dat je pionnen, lopers, paarden, en andere stukken in beweging brengt in de overtuiging je punt te maken, maar dat uiteindelijk niemand wint. En daar zit je dan. Wás het een schaakspel geweest dan zou je zeggen: ‘Kom, laten we nog een spelletje spelen’. Maar het was geen schaakpartij. Het was een conversatie tussen man en vrouw. Op de bank met een wijntje,  kind noch kraai in de buurt. Tijd voor een goed gesprek, dacht de vrouw. Maar voor ze het wist ging het over de twee lampen boven de tafel.

    Van waar ze zaten, hadden ze goed zicht op de lampen. De vrouw zei: ‘die linkse lamp hangt scheef en ik krijg hem niet recht.’ De man die voor de lampen eigenhandig een gat in het plafond had geboord waaraan hij enig ontzag ontleedde omdat het iets was dat de vrouw (goddank) niet kon, zei, als schoof hij een pion één stap voorwaarts: ‘Oh’. Waarop de vrouw haar paard in stelling bracht en erop los galoppeerde door te zeggen dat het een rommelig zooitje was. Dat hij de lamp gewoon aan het snoer had moeten ophangen zodat het loodrecht naar beneden hing. Nu had hij naast het snoer een staaldraad aan de lamp bevestigd en daar de lamp mee aan het plafond gehangen. De staaldraad was loodrecht maar het snoer lubberde er zo’n beetje langsheen. Diagonaal bewoog de loper over het veld en de man zei: ‘Ik vind het mooi zo’. Toen sleepte de vrouw een toren naar voren, recht en hompig: ‘Maar dat kun je niet mooi vinden. Het is lelijk.’ Een pion rustig een stap vooruitplaatsend, zei de man: ‘Vind ik niet.’

    De vrouw fixeerde haar blik op een boek dat voor hen op tafel lag. Op de cover  van In ogenschouw, Essays over kunst, van Julian Barnes zaten eveneens een man en een vrouw op een bank. Verwikkeld in een amoureuze omstrengeling. ‘Kunst is een sensatie’ zegt Barnes. De man op de bank naast de vrouw die in een doodlopende conversatie was verwikkeld, droeg een versleten werkmansjasje, handen als om tubes verf mee uit te knijpen, penselen en spatels te hanteren.

    De vrouw draaide de wijn rond in haar glas, verstevigde haar greep in een aandrang het door de ruimte te laten suizen. Uit de radio klonk De Matheuspassion van Bach, het Judasgezang: Stehet auf, lasset uns gehen; siehe, er ist da, der mich verrät. Op het moment dat Judas, Jezus zou kussen, zou een licht klingelen van brekend glas weerklinken. De vrouw zag hoe de rode wijn langs de muur droop. Toen nam ze een slok en zei: ‘Dit weekend is het Pasen.’

     

     

    Inge Meijer is een pseudoniem, reist met korting, leest elke dag.

     

    Ingrid Van der Graaf

    ,

  • Leesclub

    Wellicht omdat ik ben opgegroeid in een soort van groepsgebeuren heb ik een hekel aan clubjes. Nooit een kamer voor mezelf gehad. Als jongste ondergesneeuwd door de expansiedrift van oudere broers en zussen. En wat dat allemaal teweeg bracht. Daar word je beschouwend van. We waren met zeven kinderen en een inwonende grootvader. En dan nog mijn ouders. Genoeg om nooit meer lid van een club te willen worden. Toch beklom ik op een doordeweekse ochtend de trap naar de bovenverdieping van een vrij jonge boekhandel in Arnhem. Tussen de ruim opgezette boekentafels en lange wanden vol boeken zaten zeven vrouwen rond een tafel. Er was een staande kapstok, een bijzettafeltje en thermoskannen met koffie en thee. Nee, geen koekjes.

    We hadden elkaar hiervoor één keer ontmoet. Om de boeken te kiezen en de data te plannen. Toen we uit elkaar gingen waren we een leesclub. Zo gaat dat. Dat was zes weken geleden. Mijn neiging af te zeggen (boek niet uit, geen tijd ) onderdrukte ik. Want ik was contactpersoon. Hoe dat zo gekomen was weet ik niet meer. De helleveeg van A.F.Th. van der Heijden lag in meervoud op tafel. Ik pakte mijn exemplaar erbij. Tussen de bladzijden die ik tijdens het lezen van belang achtte, had ik gekleurde strookjes papier gestoken. Belangrijke dingen vervliegen snel tot onbeduidende dingen zo gauw je ze kenbaar wilt maken. Zo ging het ook deze ochtend.

    We schreven onze namen op dubbelgevouwen A-viertjes en zetten die voor ons neer. Zo wisten we wie we waren. Toen zei iemand, ik keek op het dubbelgevouwen papiertje en zag dat ze Lieke heette. ‘Wat een afschuwelijk boek was het’. Ze kneep daarbij haar ogen dicht en schudde haar bovenlijf alsof ze het koud had. ‘Ik vond het taalgebruik zo grof’, voegde de vrouw die Annet op haar briefje geschreven had, eraan toe. ‘Zo ga je toch niet met elkaar om.’ ‘Vergeet niet dat het in de jaren vijftig/zestig speelde’, zei iemand waarvan ik de naam niet kon lezen. ‘Ja, maar dan hoef je toch niet zo’n grove taal te gebruiken’, zei Lieke weer. Zo ging het een tijdje door. Er was geen enkele compassie met de hoofdpersoon, tante Tiny. Altijd met haar poetsdoek in de weer. Altijd haar gelijk halend bij haar familie die ze de schuld gaf van haar mislukte leven.

    Het was eigenlijk een nogal hilarisch boek. Er sprak veel droefheid der dingen uit. Over gangen van zaken die geen keer nemen. Toen vertelde iemand dat toen ze op achtjarige leeftijd haar drie jaar jongere broertje verloor aan hersenvliesontsteking, haar moeder haar op het hart drukte vooral niets op school te zeggen. ‘Wat afschuwelijk’,  klonk het weer. Het was in dezelfde tijd waarin Tiny uit het boek opgroeide. Ook in Tiny’s leven was een geheim. Iets met misbruik door een huisvriend. Haar ouders hadden haar verboden hier iets over te zeggen. Zwijgen. Dat deden ze in die jaren. En vooral geen vuile was buiten hangen. Altijd bang voor de buren. Ja, toen wisten we het weer. Dat afschuwelijke boek viel toen eigenlijk wel mee. Het was gewoon zoals het was geweest.

     

     

    Inge Meijer is een pseudoniem en een onophoudelijk lezer.

    Ingrid Van der Graaf

    ,

  • Verzamellust

    Ik was in de kantine van de Universiteit voor Humanistiek verzeild geraakt. Het was in de week dat Remco Campert de Prijs der Nederlandse Letteren kreeg toegekend en ik besloten had dat als ik van één schrijver al zijn werk zou willen hebben, hij het is.
    In de kantine zaten drie studenten. Eén van hen was winnaar van de Poetry Slam van dit jaar. Op de tafel stond (of lag) een laptop, nergens een boek. ‘… tijd in ledigheid doorbrengen’, flitste er even door me heen. Maar ik wist wel beter. Ik werd aan de winnaar voorgesteld en zei, terwijl we handen schudden: ‘Ik ken je. Jij hebt de Poetry Slam gewonnen!’  Hij lachte en knikte met zijn hoofd en zei:’Ja, ja, ja, terwijl hij bleef knikken en lachen. Hij kende mij niet, vanzelfsprekend niet. Want zo gaat dat, treed je op dan zijn alle ogen op jou gericht, maar jij ziet niemand. Hij zag er eerlijk gezegd niet echt uit als iemand waarvan je verwachten kon dat hij zijn mannetje zou staan tijdens een poetry slam battle. Toch heeft hij gewonnen. Zijn gezicht verschoot van kleur en hij zakte nog wat meer onderuit op zijn stoel. Daar werd ik weer verlegen van. Verlegenheid werkt aanstekelijk, net als gapen.

    Ik lachte en knikte naar bekenden van degene die me hier had gebracht. We kwamen voor de ruilkast. In die kast, gemaakt van oude houten kistjes, bieden studenten hun overbodige boeken aan. Die kunnen dan geruild worden voor een ander boek. Zo blijft de kast gevuld en wordt kennis en literatuur kosteloos verspreid. Er stonden niet veel boeken, de kast was ook niet zo groot. Het was even zoeken maar daar, tussen een boekenweekgeschenk geschreven door Joost Zwagerman, en De pest van Albert Camus, lichtte iets op. De bundel Alle bundels gedichten van Campert stond daar. Ik kreeg het warm. Dit was de eenmalige editie die ter ere van de aan hem toegekende P.C. Hooftprijs in 1976 werd uitgegeven. Bij antiquariaat Kok in Amsterdam kost een gesigneerd exemplaar 20 euro. Het exemplaar dat hier als ruilobject stond was ongesigneerd. Ik genoot de onzuivere privileges als moeder van een student en mocht het zonder inruil meenemen. maar omdat ik hier de oudste was wilde ik iets terug doen. Ik dacht snel na. Het werk van Edward St. Aubin is aboluut noodzakelijke kost voor elke student (iedereen zou moeten kennismaken met Patrick Melrose, al was het maar om te ervaren wat literatuur vermag), maar Moedermelk van St. Aubin liet ik in mijn tas.

    Daar stond ik met deze eenmalige editie van Campert in mijn handen en twijfelde. Voor de slamwinnaar moest dit een onmisbaar exemplaar zijn. Waarschijnlijker was dat hij niet besefte hoe onmisbaar het werk van Campert is voor de poëzie. Ik overwoog het hem aan te bieden. Als cadeautje, omdat hij de winnaar was. Maar daar waren we te verlegen voor. Hij en ik.  

     

    Ingrid Van der Graaf

    ,

  • De liefde

    Opeens kon ik het idee dat ik nooit een selfie zou kunnen maken niet verdragen. Het overkwam me toen ik in een hoekje van een koffiebar een stel, dat duidelijk verliefd op elkaar was, de hoofden naar elkaar toe zag buigen en in lichte extase omhoog keken. Ze vormden een prachtige driehoek waarbij de iPhone van het meisje het middelpunt was. Ze lachten naar het toestel. Er werd afgedrukt. Dat moment kwam me opeens voor als het ultieme gebaar van liefde. Zo’n gebaar wenste ik mij ook te maken. Ik samen met Mijn Lief… Maar ik had geen iPhone. Dat besef maakte van mijn verlangen een onvervulbaar verlangen. Waar ik toch ook wel weer van genieten kon, van dat onvervulbare.

    Ik zuchtte, nog steeds door dat onvervulbare, en trok de krant naar me toe. Grunberg schreef in zijn voetnoot: ‘Alles wat echt is blijft verborgen.’ Dat trof me. Het was de eerste voetnoot na het overlijden van zijn moeder. Hij stond het niet toe verdrietig te zijn. Zijn moeder had zichzelf ooit één dag verdriet toegestaan. Dat was nadat ze had gehoord dat haar ouders waren vergast. Toen was het klaar. Terwijl hij naast het lichaam van zijn overleden moeder stond, vormde deze voetnoot zich in zijn hoofd. Zo gaat dat. Het verlies van een dierbare is niet met tranen te duiden. Ook niet met woorden. Door het op te schrijven brengt dat, wat tussen de regels staat soms meer aan het licht dan men vermoeden kan.

    ‘s Middag kwam Zoon met een vermoeide blik uit school. Hij mompelde een begroeting en liep naar de gang om zijn jas op te hangen. Onderweg daarheen liet hij zijn rugzak, zwaar van boeken op de grond vallen en slaakte een zucht. Ik zat op de bank met een glas wijn en Mijn Lief nadat we wat conflictueuze dagen hadden gehad die op een of ander miraculeuze wijze vanzelf waren opgelost. Dat doen conflicten soms.

    Zoon liet zich naast me op de bank vallen. Zuchtte en streek met een vermoeid gebaar zijn haar naar achteren waarbij hij zijn ogen ten hemel sloeg. ‘Gaat het’, vroeg ik. ‘Mwah’, zei hij waarna hij zijn hoofd liet hangen. ‘Het gaat op het moment niet zo lekker tussen ons.’ ‘Ah’, zei ik. Dan, opkijkend: ‘Hadden jullie dat nu ook toen jullie pas een relatie hadden?’ vroeg hij. ‘Och’, zei Mijn Lief met een relativeringszin die ik niet bij hem vermoedde, ‘de eerste dertig jaar waren niet makkelijk.’ Waarna Zoon in lachen uitbarstte en zei, ‘ Fantastisch, dat geeft moed.’ En ik dacht ‘zo zie je maar’: ‘Alles wat echt is komt bij tijden aan de oppervlakte’. En schonk de wijn nog maar eens bij.

     

    Ingrid Van der Graaf

    ,

  • Vrijheid van dromen

    Een nachtegaal die een merel was

    ’s Nachts doen de dingen zich anders voor dan bij daglicht en is de werkelijkheid soms ver te zoeken. Ik was bij de schrijver Maarten Biesheuvel en zijn vrouw Eva op bezoek. Hij zat in een gemakkelijke, gestoffeerde fauteuil en droeg een mooi pak. Eva zat op de leuning van zijn fauteuil en keek met liefdevolle blik naar hem. Er was geen ruimte waarin deze stoel geplaatst was. Het leek een plaatje, toch was het echt. De schrijver keek me aan. Ik zag dat hij me had verwacht. Hij knikte naar me, hield zijn hoofd iets schuin en sprak met zijn bijzondere stemgeluid: ‘Toe maar, je kunt het wel. Je moet gewoon doorgaan. Dat doe ik ook.’ Toen zag ik dat hij een zwart witte kat, die op zijn schoot lag, streelde. Ik was verguld en wilde het liefst niet wakker worden.
    Ik droom vaker over mensen die ik bewonder om wat ze zijn of doen. Over een verkoopster die met zorg een door mij gekocht cadeautje verpakt, een docent die zo mooi vertellen kan en natuurlijk Ursula. De van Pools/Duitse afkomstige Ursula. Onze dochtertjes zaten bij elkaar in de klas en ik, die bang voor paarden is, droomde dat ze me leerde paardrijden. Ach Ursula, met haar gitzwarte ogen en springerige haardos die tot onder op haar rug hing. Heerlijke verliefdheden waar niks mee te beginnen viel.

    Deze week was er een nacht dat ik niet kon slapen. Een nacht stiller dan alle andere nachten en het leek of mijn bed in een ruimte stond die niet bestond. Alsof mijn bed een plaatje was waarvan ik, op mijn buik gelegen, deel van uitmaakte. Ik dacht dat ik sliep toen mijn wijsvinger mijn mond binnenging en voorzichtig op onderzoek uit ging naar de oorzaak van een plotseling opkomende pijn in mijn rechter bovenkaak. Mijn vinger leek tegen een rammelend hek, een loszittende grafsteen tot stilstand te komen. Snel trok ik mijn vinger terug en sloot mijn mond. Het leek me beter te doen alsof er niets aan de hand was. Maar mijn fantasie was groter en ik voelde de gaten en proefde knarsende stukjes tand en bloed in mijn mond.

    Opeens werd ik bang. Bang dat het gebroken stukje kies, (want dat was het, enkel maar een stukje van een kies) dat nog een beetje vast in mijn kaak zat, zou losraken en dat ik  in mijn slaap zou stikken. Mijn Lief zou mij ’s morgens levenloos naast zich vinden. Lieve help, dat toch zou verschrikkelijk zijn. Dat kon ik hem niet aandoen. Of zou hij die vreemde leegte naast zich gewaar worden? De dood, die de afwezigheid van alles vertegenwoordigt, zal hem zeker doen ontwaken. Ik was er opeens zeker van: ik moest Mijn Lief waarschuwen dat er een kans bestond dat ik vannacht in mijn slaap de dood zou vinden. Maar toen ik me oprichtte en mijn hand naar hem uitstak, kwam het me opeens zo overdreven voor. Het leek me beter naar de badkamer te gaan. Ik schoof mijn voeten in mijn slippers en sloop de trap af.

    Op de rand van het bad lag Biesheuvel die zijn vrouw Eva in een woede aanval door elkaar schudde. Het schrijven lukte al weken niet meer. Hij werd er gek van. Eva stuurt hem op reis en wanneer hij gelouterd terugkeert bij zijn vrouw, telefoneert hij ’s nachts met zijn dode moeder en als hij in bed ligt, hoort hij een nachtegaal. Maar Eva haalt hem uit zijn droom en zegt dat het een merel is. Het is goed midden in de nacht een verhaal te lezen over een nachtegaal die een merel blijkt te zijn.

     

     

    Ingrid Van der Graaf

  • Bij aankomst het vrijheidsbeeld

    Soms wordt ik overvallen door een overtuigend weten dat ik, ongeacht leeftijd en studie, alles kan bereiken wat ik maar zou willen. Niet dat ik zou kunnen skydiven of in een luchtballon een wereldreis maken. Het moet reëel blijven. Wel denk ik dat ik bijvoorbeeld een blindedarm operatief zou kunnen verwijderen. Het heeft me altijd gefascineerd hoe met een chirurgisch vormgegeven stanleymes ,een snee door huid- en spierlagen wordt gemaakt. En dan de klemmen zetten die de huidsnee openhouden. Dat je dan, in die duistere, bloederige opening precies weet te vinden wat eruit moet. Zo trefzeker zou ik willen zijn. Keelamandelen knippen, doe ik in een handomdraai. Of als verloskundige in barensnood verkerende vrouwen begeleiden: Pufpufpuf, ja, persen, toemaartoemaartoemaaar. Stop. Pufpufpuf en zo door.

    En eens wil ik per schip naar Amerika varen. Daar droom ik van. Het eerste wat ik bij aankomst in de haven van New York voor me zal zien opdoemen (uit de mist), is het tot de verbeelding sprekende Vrijheidsbeeld. Waarna ik eindeloos in de rij moet staan voor ik Amerika wordt binnen gelaten en waarschijnlijk in quarantaine moet. Wat daar de reden voor zou zijn weet ik niet, maar het lijkt me een mogelijkheid die dichter bij de dingen staat die mij overkomen, dan de werkelijkheid. Leven als een Italiaanse immigrant in Amerika, zoals in de boeken van John Fante.
    En de rest is fantasie. Want ik sta gewoon op het station van Brummen te wachten op de trein naar Utrecht.

    Het is zondagmiddag en het miezert. Er komt een meisje op hoge pumps  met een wat onwennige, doch sierlijke gang, het perron oplopen. Samen met een jongen in een roestbruine bandplooibroek en een rugzak om. De jongen zegt: ‘Dat kon ik toch niet weten.’ Het meisje op de hoge pumps gaat er eens goed voor staan, slaat haar hoofd naar voren en naar achteren waardoor haar haren als een zweepslag heen en weer zwiepen, kijkt hem aan en legt uit: ‘Ik had alleen mijn jurkje aan.’ Drie keer zegt ze dit en ze spreekt het uit alsof er na elk woord een punt volgt, ‘Ik. had. alleen. mijn. jurkje. aan’. En dan begrijp ik dat ze ‘alleen haar jurkje’ aan had. Niet meer en niet minder. Dan zegt ze, wiebelend op haar hoge pumps en weer die haren rond haar hoofd zwierend: ‘Je hebt je kans gehad.’ Ik kijk naar haar, ze lacht er niet bij. Ik durf niet naar de jongen in zijn roestbruine bandplooibroek te kijken. Ik zou zijn schaamtevolle vernedering, die beslist in zijn blik ligt, niet kunnen verdragen. Deze bandplooibroek dragende jongen heeft zijn kans verspeeld. Ik zie, als hij met een schouderbeweging zijn rugzak opsjort terwijl hij de trein instapt, dat hij droomt van trefzeker handelen. Maar de realiteit heeft hem een loer gedraaid. Het meisje op de pumps zwiert met grote swingende stappen en zonder om te kijken het perron af. Ik begrijp dat wel.

     

    Ingrid Van der Graaf

  • Fantasie tussen het spoor

    Met een kartonnen beker koffie en de avondkrant neem ik plaats in de intercity naar Utrecht. Na een dagje met twee kleine jongens in een bakfiets door de stad te hebben gefietst, gestruind langs het strand van Scheveningen, ben ik mezelf weer genoeg en verheug me op een rustige reis. De trein vertrekt stipt op tijd en de conducteur wandelt even stipt, de glazen klapdeur ferm openzwaaiend, de coupé in. Zijn: ‘Uw vervoersbewijs alstublieft’, doet ons direct in jas- en broekzakken tasten.
    Terwijl hij de eerste kaart scant roept hij zijdelings: ‘Mevrouw! U kunt hier niet bellen. Dit is een stiltecoupé. Gaat u maar naar het tussen balkon.’ De betreffende jonge vrouw verstart. Met verschrikte, licht uitpuilende ogen staart ze naar haar smartphone waaruit geen enkel geluid had geklonken. De conducteur gaat, ‘Uw vervoersbewijs alstublieft, uw vervoersbewijs alstublieft’ dreunend verder naar de volgende coupé. De jongedame met de smartphone begint deze nerveus te bespelen, waarbij haar windjack lichtjes ruist.

    Dan klinkt er door de coupé: ‘Er is een verward persoon tussen het spoor aangetroffen. Wij zullen zo langzaam mogelijk rijden.’ De trein rijdt stapvoets omdat, ‘de persoon tussen het spoor eerst gevonden moet worden’. Een mysterieuze mededeling. Wie is er zo onhandig tussen de rails te geraken en onvindbaar te zijn. Onwrikbare metalen bielsen zie ik voor me met daartussen een verstrikt geraakt persoon. Een roodharige dame, schuin achter mij, gaat er eens goed voor zitten en begint haar tassen uit te pakken. Vijf plastic tassen ontdoet ze, om beurten van hun inhoud. En pakt ze opnieuw weer in. Het tergende gekraak en geritsel dat al dat herschikken van spullen veroorzaakt, verdrijft elke zingevende gedachte. Er sluipt een melodietje in mijn hoofd. Een liedje van Joop Fischers: Ik zoek de rust van een kist. Het zaagt door in mijn kop: van een dorre houten kist. Zo kan het dus gaan als dingen je worden opgelegd. Dat je denkt rust te vinden in een Stiltecoupé.

    Het doet wel wat met me. Een pling van een binnenkomend smsje, een gefluisterd: ‘Ik zit in een stiltecoupé ik kan nu niet met je praten …’, ophalende neuzen en frutselende vingers, een opklinkende lach, zetten me op scherp. Ondertussen durf ik het dekseltje van mijn koffiebeker er niet af te peuteren en de krant niet open te slaan. De zakdoekjes om mijn beginnende druipneus in te snuiten, laat ik in mijn tas. Om de rits maar niet te hoeven openmaken. Ik moet er niet aan denken dat de conducteur nog eens langskomt. Het leek zo’n type die het liefst van alle coupés, Stiltecoupés maakt. Om dan de hele tijd links en rechts rond te bassen: ‘Mevrouw dit is een stiltecoupé. Doet u dat, wat u daar aan het doen bent en geluid maakt, maar ergens anders’. En ondertussen hield zich nog steeds een persoon onvindbaar tussen het spoor op. We waren nog lang niet thuis.

     

    Inge Meijer is een pseudoniem. Zij schrijft over boeken als steunpilaren in het dagelijkse leven en over wat er fladderend beweegt in de kantlijn van de literatuur.

    Ingrid Van der Graaf