Literair Nederland

Kortgeleden werd in het Amsterdamse literaire theater Perdu een bijzonder boek gepresenteerd. Het is paars-blauw en dik en op de voorkant staat in witte letters ‘Alles is er nog’. Het bevat de verzamelde gedichten van Jan Kostwinder, die ruim anderhalf jaar geleden overleed.

De samenstellers Hein Aalders en Chrétien Breukers hebben bij de gedichten een uitgebreid en betrokken nawoord geschreven, waarin ze Kostwinder zelf veelvuldig aan het woord laten, onder meer over zijn geboorte: ‘Aan het eind van een warme zomernacht in 1960 werd ik met de navelstreng om mijn hals geboren in Oude-Pekela, een dorp in Noord-Oost-Groningen. Het gesternte was ons kleine gezin niet gelukkig gezind want tweeënhalf jaar later overleed mijn vader aan leukemie.’

Het vroege verlies van zijn vader en de levenslange zoektocht naar diens identiteit behoren tot de belangrijkste, telkens terugkerende autobiografische elementen in het literaire werk van Kostwinder, die eigenlijk net als zijn vader Jan de Vries heette. Over het begin van zijn schrijverschap en de nauwe band tussen zijn leven en werken schreef hij zelf in een essay in literair tijdschrift Parmentier: ‘Dat dacht ik toen twaalf was, gepest werd en vernederd, stotterde; mijn vader miste, mijn stiefvader haatte ? ik dacht, ik schrijf het godverdomme allemaal op. En daar ben ik nog steeds mee bezig. En dat zal ik zo eenvoudig en helder mogelijk doen: opdat het door iedereen gelezen kan worden, dus niet alleen door een paar theemutsen van de universiteit, en opdat iedereen kan denken: ik ben dus niet de enige die stottert en die bang is dat-ie nooit een meisje zal krijgen ? en de rest.’

In zijn Amsterdamse studietijd richt Kostwinder samen met Stef van Dijk, Rogi Wieg en Marisa Groen het literaire tijdschrift Adem op. Drie jaar later, in 1988, verschijnt zijn debuutbundel Binnensmonds, in 1994 gevolgd door Een kussen van hout. In de tijd tussen beide bundels voltooit hij zijn studie Nederlands en verlaat hij Nederland. Eerst verblijft hij ongeveer een jaar als leraar in Oxford, daarna geeft hij vijf jaar lang Nederlandse les in Wales. Hoewel hij in Wales al een formidabel drankprobleem ontwikkelt, beleeft hij er een relatief welvarende en gelukkige tijd: zijn leraarschap verschaft hem enig aanzien, hij werkt van een afstandje gedreven voort aan zijn Nederlandse literaire carrière en zijn vrouw Marisa Groen schenkt hem twee zoons.

Het gaat pas echt mis als Kostwinder Wales verlaat en verhuist naar het Belgische Mol. Hier verliest hij in enkele jaren zijn baan en zijn vrouw en krijgen drugs en alcohol een steeds fermere greep op zijn leven. In oktober 1998 belandt hij in een psychose, waarna hij via Geel en Bergen op Zoom terugkeert naar Amsterdam. De laatste drie jaar van zijn leven worstelt Kostwinder met zichzelf, zijn omgeving en zijn verslaving, al lijkt het vanaf het voorjaar van 2001 beter te gaan: hij betrekt een nieuwe woning, bereid zich voor op een promotie-onderzoek aan de universiteit en werkt aan een nieuwe roman (werktitel: Jessica Durlacher. Een felrealistische roman). Eind augustus van hetzelfde jaar overlijdt hij echter aan een hartaanval.

Naarmate de jaren vorderden, schreef Kostwinder minder poëzie en meer proza. Wel lag al enige tijd een nieuwe dichtbundel te wachten op publicatie: Donkere wolken pakken zich samen boven het hoofd van Meneer De Vries. De gedichten uit deze bundel schreef Kostwinder tussen 1995 en 1998 en zijn nu, op een viertal dat al eens in poëzietijdschrift Zanzibar verscheen na, voor het eerst voor een groter publiek leesbaar. Dat Alles is er nog toch zo’n dik boek geworden is, terwijl Kostwinder bij leven slechts twee dichtbundels publiceerde, komt niet alleen door de opname van het onuitgegeven Meneer De Vries-manuscript: het bevat daarnaast nog een groot aantal verspreide en nagelaten gedichten, waaronder het volgende:

Wintergedicht

Sneeuw daalt op ons neer,

wij lopen hand in koude

hand, van ver klinkt een oude,

vertrouwde schreeuw ? zoals nu

wordt het nooit meer.

– Weet je nog dat we ingesneeuwd

raakten en niets hadden te bepraten?

– Stil kleine, dat is voor later,

trek je pyjama aan, klim op mijn schoot,

laten we samen moesjelief omhelzen

want pappa is wel gek

maar hij is nog lang niet dood.

 

Van Jan Kostwinder verschenen de dichtbundels Binnensmonds (Uitgeverij Wel, 1988) en Een kussen van hout (Uitgeverij Perdu, 1994) en de prozawerken Regenhond (Houtekiet / De Prom, 1997) en Brieven aan Willem-Alexander (idem, 1999). Samen met Hein Aalders schreef Kostwinder een drietal beschouwingen over Cesare Pavese, bijeengebracht in Een man alleen. De zelfmoord van Cesare Pavese (1995).

Het postume Alles is er nog ? verzamelde gedichten verscheen enkele dagen geleden bij Uitgeverij Thomas Rap.

 

Thomas Mohlmann

Ongebreideld. Exuberant. Taalgeweld: rijkdom en beheersing. Barok.

Een reeks woorden die het oeuvre van Anneke Brassinga omschrijven. Dat oeuvre is voor het grote publiek begonnen met vertalingen en heeft zich uitgebreid met essays en gedichten. Het ene is niet van het andere te scheiden. Zo begeleiden de essays de vertalingen, zo schrijft Brassinga apologetische teksten voor de schrijvers die ze vertaalt. Haar poëzie schijnt losser van het andere werk te staan, lijkt een domein apart te zijn. Maar wanneer we de taal in het centrum van dat oeuvre stellen, zien we de eenheid ervan duidelijk voor ogen.

Eigenzinnig is hét woord dat van toepassing is op dit oeuvre. Haar vertalingen van o.a. Broch, Beckett, Melville, Nabokov, Diderot zijn een standpunt. Het zijn geen gemakkelijke boeken, ze vergen van de lezer enige inspanning maar ze hebben ook iets te bieden: ze staan in het brandpunt van de cultuur. Sommige van deze boeken zijn zowel proza als poëzie en het is deze vermenging van genres die het werk van Brassinga zo verrassend maakt. Sommigen zullen dit werk loodzwaar vinden maar in feite zijn het boeken die van de lezer weerwerk vragen, die de lezer actief in het taalproces willen binnentrekken.

Naast dat eigenzinnige is er ook het speelse, het avontuurlijke. Denken is voor haar werken met taal en dat denken mag geen grenzen opgelegd worden. Het gaat dikwijls in tegen de tijd ?maar ook (soms) tegen de eigen persoon. Dat taalspel komt het duidelijkst aan bod in haar. Eigenaardig genoeg: deze Nederlandse dichter komt dicht te staan bij enkele Franstalige Vlaamse schrijvers. De taalbarok van een Michel de Ghelderode of zelfs het taalgeweld van een James Ensor. Alle drie nemen ze de taal, haar woorden, haar onderdelen letterlijk en creëren ze een nieuwe taal. Het taalspel van Anneke Brassinga is legendarisch, leidt een eigen woekerend bestaan, creëert zichzelf. Bij haar is de kunst een overlevingsstrategie maar zonder larmoyant te zijn: kunst als adem en bloed zonder tranerigheid, zonder de kitsch van het sentiment. Er schuilt een kracht, een innerlijke gloed in dit werk ?ondanks de pijn, ondanks de wereld. De gretigheid en uitbundigheid die ze aan het leven onttrekt, legt ze in de taal. Dat leven wordt gecondenseerd in de gebaldheid: zinnen, alinea’s worden samengetrokken in een woord, een beeld. En dat geeft een explosie.

Op 26 april 2003 zal DRUKsel de nieuwste bundel Adagio sostenuto van Anneke Brassinga voorstellen. Niet alleen omdat deze poëzie krachtig en innoverend is, maar ook omdat veel van haar werk in bibliofiele, kleine uitgaven verschenen zijn. 

Zie ook het gedicht Aanzoek van Anneke Brassinga.

Bron: DRUKsel

Een uitgebreide bibliografie vind je hier. 

 

F.B. Hotz werd op 1 februari 1922 geboren in Leiden. In de jaren dertig, die hij zelf bestempelde als ‘de donkerste en domste jaren van deze eeuw’, en waarin armoe en oorlogsdreiging de jaren grauw en zwaar maakten werd hij ook nog eens geconfronteerd met de scheiding van zijn ouders.

In 1942 begint Hotz aan een muziekstudie. De eerste jaren na de oorlog moet hij met tbc het bed houden. In 1949 echter begint zijn loopbaan als jazzmusicus, hoewel in zijn achterhoofd dan al de wens bestaat verhalen te schrijven.

In 1956 trouwt Hotz met de 21-jarige Barbara en in 1961 krijgen ze een zoon, Jeroen. Dat zijn huwelijk weinig geluk bracht was bekend bij vrienden en uit enkele van zijn verhalen stijgt een verlammende en grimmige sfeer op die ongetwijfeld door de schrijver zelf doorvoeld werd in de huiskamer. En dan gebeurt er iets in zijn leven wat waarschijnlijk de kern van zijn bestaan heeft gevormd, het verhaal waar alles om draait, maar dat hij nooit direct heeft opgeschreven: zijn vrouw Barbara verlaat hem om met een van zijn vrienden te gaan samenwonen. De vrouw van die vriend vermoordt vervolgens haar ontrouwe man: de vrouw kreeg tien jaar, Hotz en zijn zuster, met wie hij ging samenwonen, kregen de verzorging van het kind van die vrouw en haar vermoorde man toegewezen. In veel van Hotz’ verhalen spreekt een soort angst van vrouwen, wellicht terug te voeren op deze gebeurtenis.

Hotz leidt een teruggetrokken bestaan waarin hij kalm en onzeker aan zijn eerste verhalen werkt.Het werk van Van Oudshoorn is een grote inspiratiebron voor hem, maar hij durft zijn verhalen niet naar uitgevers te sturen. Dat durft hij pas in 1974 (intussen 52 jaar oud) als hij een stukje leest over een literaire prijsvraag voor debutanten.’Ik dacht: als ik nog langer wacht dan gaat het binnenkort helemaal niet meer. Dan ben ik seniel.’ Een paar maanden later wordt het verhaal ‘De Tramrace’ in het tijdschrift Maatstaf gepubliceerd. ‘Ik vond het zo onbegrijpelijk mooi dat ik me niet kon voorstellen dat het een debuut was van een totaal onbekend iemand,’ schreef Maarten ’t Hart. 

Hotz was een langzame schrijver, hij sleep en schaafte aan elke zin tot deze precies zo was als hij wilde. Zelfs onderweg naar de uitgever om werk in te leveren, stopte hij halverwege op het postkantoor, nam plaats aan een tafel (die waren daar toen nog) en begon opnieuw zijn in te leveren werk te corrigeren, voor de zoveelste keer. ‘Dan dacht ik, verdomme, dat is niet goed, dat moet anders.’ En zelfs wanneer hij het manuscript allang had ingeleverd stuurde hij, nog steeds twijfelend, korte zinnetjes na die er alsnog in moesten.
Enthousiast zijn de reacties wanneer in 1976 eindelijk zijn eerste bundel Dood weermiddel verschijnt .’De literaire voorjaarssensatie van 1976′, ‘Een van de grootste Nederlandse schrijvers’ en ‘Een nieuwe Elsschot’ koppen de kranten. Dood weermiddel is de eerste van een reeks verhalenbundels met zo’n duidelijke eigen stem dat ‘de nieuwe Hotz’ al gauw een begrip wordt.
Ernstvuurwerk uit 1978 (bekroond met de F. Bordewijkprijs) wordt gevolgd door Proefspel (1980), Duistere jaren (1983) en Eb en vloed (1987).
De verhalen van F.B. Hotz worden veelal onderverdeeld in historische verhalen (vaak gesitueerd in de negentiende eeuw en de eerste jaren van de twintigste eeuw), deels autobiografische verhalen over de eigen jeugd en (eveneens op eigen ervaringen gebaseerde) verhalen over het leven als jazzmusicus in de jaren vijftig en zestig. Hotz laat voorwerpen een belangrijke rol spelen in zijn werk, vooral ‘wonderen van techniek’ als treinen, auto’s en stoomtrams krijgen veel aandacht. Er zijn meer telkens terugkerende elementen in Hotz’ werk aan te wijzen: zijn hoofdpersonen zijn in zichzelf gekeerde mannen, wat eenzaam vaak en zich bewust van het onheil dat zich telkens weer over hen uit zal storten. Soms gaan ze voorzichtig een relatie aan, maar nooit met veel overtuiging. Je hoort de echo van het mislukte huwelijk van zijn ouders en de rampspoed die zijn eigen huwelijk hem gebracht heeft er duidelijk in terug.
Dominerende vrouwen winnen het daarbij nogal eens van door techniek of kunst gefascineerde mannen. ‘We aten en het opscheppen ging met pijnlijke stilte gepaard. Eindelijk zei Dorien tegen Kees: “Moet je nog niet wat groente? Ik dacht dat je zoveel groente aankon.” “Graag,” zei hij en keek triest naar de glibberige andijvie.’
Na vijf sfeervolle verhalenbundels verschijnt de novelle De voetnoot (1990) en een jaar later zijn eerste roman De vertekening (1991) een mooi klein werkje dat nauwgezet de teloorgang van een huwelijk uiteenzet. Vervolgens wordt er vijf jaar lang niets meer van hem gepubliceerd. Pas in 1996 verschijnt er nog een nieuwe bundel, getiteld De vertegenwoordigers, met enkele verhalen en drie beschouwingen. In het NRC Handelsblad liet Hotz weten dat deze dunne bundel zijn oeuvre wel eens zou kunnen afsluiten. Zijn zuster was in een eerder stadium al heel tevreden over haar huisgenoot: ‘Het is een beste jongen en hij heeft een boek geschreven.’
Het is meer geworden. Een kleine roman, 62 verhalen, een novelle en enkele beschouwingen. Geen groot oeuvre, maar groots in de wijze waarop hij met weinig middelen een heel eigen wereld kon oproepen, waarvoor hij in 1998 de P.C. Hooftprijs ontving. Op 5 december 2000 overleed hij.

 
Bibliografie
1976 Dood weermiddel verhalen
1978 Ernstvuurwerk verhalen
1980 Proefspel verhalen
1983 Duistere jaren verhalen
1987 Eb en vloed verhalen
1989 De voetnoot novelle
1991 De vertekening roman
1996 De vertegenwoordigers verhalen en beschouwingen
1997 Het werk verzameld werk in twee delen

DdH

 

“Lezen is schrijven is zich herinneren is leefbare realiteit scheppen is zich als persoon handhaven.”

Het leven en schrijven van René Gysen (Antwerpen, 1927-1969) draait rond twee kernwoorden: authenticiteit en ziekte. Vanaf 1946 lijdt hij aan longtuberculose. Enerzijds mist hij daardoor zijn jeugd en de kans om zich in te burgeren. Anderzijds ervaart hij de realiteit als absurd: alles verliest zijn onschuld en natuurlijkheid. Onder invloed van Asger Jorn en markies de Sade, van zijn ziekte en van zijn behoefte aan authenticiteit creëert Gysen – die ook schreef onder de pseudoniemen ‘Kieng Kool’ en ‘John Lamoureux’ -voortdurend nieuwe werkelijkheden. Daarbij volgt hij steeds hetzelfde proces: 1) hij observeert de werkelijkheid vanuit banaliteiten; 2) hij ontmaskert die werkelijkheid als onecht, ‘niet authentiek’ en 3) stelt daartegenover een nieuwe (talige) werkelijkheid. Ook zichzelf ontmaskert hij als niet authentiek zodat er niets anders overblijft dan het proces zelf. Typisch voor het lyrisch proza van René Gysen is de vermenging van fictie en realiteit, de vermenging van genres en de fragmentatie. Zijn werk is moeilijk toegankelijk, waardoor hij weinig gelezen wordt ondanks zijn belang voor de vernieuwing van het Vlaamse proza. Naast schrijver was Gysen ook redactielid van de tijdschriften Gard Sivik (1956-1964) en Komma (1964-1969), en een gewaardeerd literair criticus. Hij verzorgde eveneens een Nederlandse vertaling van het werk van de Sade.

Bibliografie: 

– ‘René Gysen’: Langs een kronkelend pad met aarzelend licht aan de einder’ In: 5 Geloofsbrieven. Samengesteld door de redactie van Komma, Nijgh & Van Ditmar: ’s-Gravenhage 1967
– Over René Gysen. Samengesteld door de redactie van Komma, Nijgh & Van Ditmar: ’s-Gravenhage/Rotterdam 1969
– Paul de Wispelaere, ‘Het trillen van de taalantennes’, In: Paul de Wispelaere, Het Perzisch tapijt. Literaire essays en kritieken, De Bezige Bij: Amsterdam 1969

 

Begin deze maand berichtten wij u over de genomineerden voor de tiende VSB Poëzieprijs. De jongste van het vijftal dichters is nog geen dertig jaar oud en debuteerde minder dan tweeënhalf jaar geleden met de bekroonde bundel Zijn opkomst in de voorstad. Alfred Schaffer werd op 16 september 1973 geboren als zoon van een Nederlandse vader en een Arubaanse moeder. Hij studeerde Moderne Nederlandse Literatuur en Film- en Theaterwetenschappen in Leiden. In 1996 vertrok hij naar Zuid-Afrika. Hij vestigde zich in Kaapstad, waar hij promoveerde in de letterkunde en sindsdien onderzoek verricht en lesgeeft aan de universiteit. Voor de Afrikaanstalige kranten Die Burger en Beeld schrijft hij over Nederlandse poëzie.

Van tijd tot tijd overweegt Schaffer remigratie, maar vooralsnog is hij helaas slechts zelden op een Nederlands literair podium te vinden. Kort geleden was hij weer even in het land, onder andere om op te treden tijdens de landelijke gedichtendag, maar doorgaans vinden zijn contacten met de Nederlandse literaire wereld toch vooral via internet plaats. Zijn redacteur bij de Amsterdamse uitgeverij Thomas Rap ontmoette hij zelfs pas na het verschijnen van zijn debuut in levende lijve: de bundel was geheel per e-mail tot stand gekomen. Zijn opkomst in de voorstad verscheen in het najaar van 2000 en werd in Nederland en Vlaanderen bijzonder enthousiast ontvangen. Een nominatie voor de jaarlijkse C. Buddingh’ Prijs (voor het beste poëziedebuut) en de toekenning van de eerste Jo Peters Poëzieprijs 2002 (voor jong talent) volgden.

Schaffer ontpopt zich als een tamelijk productief dichter: zijn tweede bundel, Dwaalgasten, verscheen al in mei 2002 en momenteel werkt hij hard aan de opvolger, die gepland staat voor 2004. Voordien zal uitgeverij Perdu nog een bijzondere uitgave verzorgen van tien van zijn gedichten. De lijst van literaire tijdschriften waarin zijn gedichten een plek vonden, neemt intussen indrukwekkende vormen aan en bevat onder meer Bunker Hill, Dietsche Warande & Belfort, Krakatau, De Revisor, Tirade, Vrijstaat Austerlitz en Zanzibar. Ook werd werk van hem opgenomen in zowel Sprong naar de sterren. De laatste generatie dichters van de twintigste eeuw (Kwadraat, 1999) als Vanuit de lucht. De eerste generatie dichters van de eenentwintigste eeuw (Passage, 2001).

In relatief korte tijd heeft Schaffer een zeer herkenbare stijl ontwikkeld, gekenmerkt door een sober taalregister en een quasi-nonchalante toon. In fragmentarische beschrijvingen en anekdotes trekken tal van merkwaardige personages en absurde details voorbij, soms voorzien van kort commentaar of een droge vaststelling. De transparante taal suggereert een grote mate van overzichtelijkheid en helderheid, maar (in de woorden van Christiaan Weijts:) ‘hoe helder het allemaal ook mag klinken, van geen enkel gedicht heb je na lezing het idee dat je het helemaal begrepen hebt’. Juist doordat het vaak knarst tussen de woorden en de beelden die ze creëren, hebben Schaffers gedichten een verwarrend en niet zelden humoristisch effect.

Citaat:
Ik heb je raad nodig,
deze avond verdient iets beslissends.
Niet te verwarren met een slechte afloop natuurlijk.

Uit ‘Een mislukte grap’, in: Zijn opkomst in de voorstad, p.37.

Interview met Alfred Schaffer:
home.wanadoo.nl/ewouw/asview.htm

Korte beschouwing ‘Verstaanbaar, maar met mate’, door Christiaan Weijts:www.leidenuniv.nl/mare/2002/30/bibliotheek.html

Recensie van Zijn opkomst in de voorstad, door Danny Degenaar:
home.wanadoo.nl/ewouw/schaffer.htm

Recensie van Dwaalgasten, door Edwin Fagel:
home.wanadoo.nl/ewouw/alfred_schaffer.htm

Korte biografie en twee gedichten:
www.epibreren.com/rs/schaffer.html

 

Lucebert werd op 15 september 1924 te Amsterdam geboren onder de naam Lubertus Jacobus Swaanswijk. Met de Vijftigers, waarvan hij de ongekroonde keizer was, stormde hij begin jaren vijftig met zijn experimentele poëzie de gezapige literaire wereld binnen. Aanvankelijk stuitten zijn gedichten en optredens ? bij een voordracht in 1951 goot hij, onder de titel ‘Herfst’, een glas water uit over zijn hoofd ? op veel weerstand, maar al in 1954 werd hem de Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam toegekend. Toen Lucebert echter verkleed als Keizer naar de uitreiking kwam, werd hem de toegang ontzegd.

De vader van Lucebert was huischilder, en had een eigen zaak. Zijn moeder liep weg toen hij twee jaar oud was. Toen Lucebert na de ULO begon te werken in de zaak van zijn vader werd zijn tekentalent ontdekt. Hij kreeg een beurs en ging in 1938 voor een half jaar naar het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs. Daarna ging hij weer aan het werk, maar besloot al snel te gaan zwerven. Voor Lucebert, die leefde zonder vast inkomen, kwam in 1947 het aanbod van het Franciscanesseklooster in Heemskerk als een welkome opdracht; hij vervaardigde een enorme wandschildering in ruil voor kost en inwoning. Helaas waren de zusters niet erg tevreden met het resultaat en ze lieten het geheel overschilderen met witte verf.

Lucebert exposeerde voor het eerst in 1948. In dat jaar startte tevens zijn professionele carrière als dichter: hij schreef het gedicht ‘Minnebrief aan onze gemartelde bruid Indonesia’ voor het tweede nummer van het literaire tijdschrift Reflex.

In het programmatische en beroemd geworden gedicht ‘Verdediging van de 50-ers’ legde Lucebert in 1949 de kleinburgerlijkheid van Nederland en de, op dat moment, vrij gezapige en kneuterige Nederlandse poëzie onder vuur: 

de hollandse cultuur is hol van helen, het leven in commissie niet alleen in zede, ook genade de eigen zaken eigen zielen zijn bordelen,
(…)
gij letterdames en letterheren, gij die in herenhuizen diep zit uit te pluizen daden, ik zeg Daden van genot en van ontberen, wanneer gij blake rimbaud of baudelaire leest; hoort, door onze verzen jaagt hun heilige geest: de blote kont der kunst te kussen onder uw sonetten en balladen.

‘Verdediging van de 50-ers’, in: Verzamelde gedichten, Lucebert

De waardering voor het werk van het enfant terrible van de Nederlandse literatuur nam al snel toe. In 1962 ontving hij alsnog de Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam, in 1965 gevolgd door de Constantijn Huygensprijs. In 1967 werd zijn gehele oeuvre bekroond met P.C. Hooftprijs. In 1983 ontving Lucebert de prestigieuze prijs der Nederlandse Letteren en in 1990 – vier jaar voor zijn dood – de Jacobus van Looy-prijs.

De poëzie van Lucebert kenmerkt zich door een associatieve, experimentele stijl. Zijn gedichten worden dan ook vaak als moeilijk en ontoegankelijk ervaren. Maar wie zich overgeeft aan de klanken en het gedicht ‘ondergaat’ vindt veel prachtigs:

als je weet waar ik ben zoek me dan/ bij de winden van morgen bij de grijsaards de/ kinderen/ geen blinddoek zal het je verhinderen/ bij afwezigheid mijn ziel te plunderen (…)

‘als je weet waar ik ben zoek me dan’, in: Verzamelde gedichten, Lucebert

Vanaf 1965 woonde Lucebert afwisselend in Bergen (NH) en Javea (Spanje). In 1994 overleed hij in Alkmaar. (AMvdP) 

 

Abdelkader Benali is vier jaar oud als hij in 1979 vanuit het Marokkaanse Ighazazza door zijn vader naar Nederland wordt gehaald. Zijn vader verdient in Rotterdam de kost als slager. Zeventien jaar later publiceert Benali zijn eerste roman Bruiloft aan Zee. Daarvoor heeft hij al diverse literaire prijzen gewonnen, waaronder tweemaal El Hizjra, De Kunstbende en het lustrum van de Universiteit van Leiden. Ook heeft hij een jaar gratis studeren verdiend met zijn essay Vernieuwing als traditie. Bruiloft aan Zee wordt een ongekend succes. Het wordt genomineerd voor de AKO- literatuurprijs, wint de Geert-Jan Lubberhuizenprijs en verschijnt inmiddels vertaald in Engeland, de Verenigde Staten, Spanje, Duitsland, Frankrijk en Denemarken.

Het verhaal van Bruiloft aan Zee is snel verteld: Lamarat Minar keert met zijn familie terug naar zijn geboortestreek. Daar zal het huwelijk voltrokken worden tussen zijn zus Rebekka en zijn oom Mosa. Op de vooravond van de bruiloft komt Lamarat er echter achter dat zijn oom het hazenpad heeft gekozen. Hij moet van zijn vader de deserterende bruidegom opsporen en wordt daarbij geholpen door de taxichauffeur Chalid. De bruiloft en de ontmaagding vinden alsnog plaats, maar het bloed vloeit op een ontraditionele manier… Veel beroemder dan de inhoud is de vorm van de roman: de vele vertelperspectieven, de door elkaar verweven verhalen en vooral Benali’s springerige, originele taal. Zelf zegt hij daarover in De Groene Amsterdammer: ‘Ik was tijdens het schrijven Middernachtskinderen van Rushdie aan het lezen, dat boek is een braakneiging van taal en ik schreef zelf ook in een roes.’ (Wie van Benali’s stijl wil proeven: klik hier)

Op 1 januari 1999 ging Benali’s eerste toneeltekst De Ongelukkige (naar een roman van Louis Couperus) in première, hij schreef deze tekst in opdracht van de Toneelschuur te Haarlem. De samenwerking beviel. In 2000 verzorgde hij de teksten voor de Toneelschuurproductie Drift en in 2001 was zijn monoloog Yasser in Haarlem te zien. In die laatste speelt Sabri Saad El Hamus de Palestijnse acteur Yasser Mansour die -tot grote woede van zijn familie- het joodse personage Shylock gaat spelen in Shakespeare’s de Koopman van Venetië. Op weg naar een voorstelling in Maastricht verliest de acteur zijn koffer, gejat door Marokkaanse straatschoffies, met daarin de neus van Shylock. Vanaf dat moment raakt Yasser het spoor helemaal bijster, alles gaat in zijn hoofd door elkaar spelen: zijn rol in het theater, zijn rol in het leven en de rol van zijn leven. Het liefst zou hij namelijk Yasser Arafat spelen. Mensen herkennen hem zelfs op straat! Maar naast de dromen is er in zijn razernij ook nog zicht op de werkelijkheid: ‘Oorlog is een dubbelloopsgeweer waarvan de ene loop geladen is met een kogel en gericht op de tegenstander. De andere loop is geladen met twee kogels en is met een u-bocht gericht op het eigen gezicht. Wie aanvalt zal altijd verliezen. Niemand zal de oorlog winnen,’ Naast bovengenoemde boeken verscheen van Benali nog de roman de Langverwachte en de verhalenbundel Berichten uit Maanzaad- stad. Abdelkader Benali wordt dit jaar achtentwintig jaar.