Twaalf jaar geleden verhuisde je naar het dorp waar Wim Brands opgroeide. Dat hij opgroeide bij het bos van Voorstonden waar jij wandelde. Je hem daar opeens kunt zien lopen, als jongen. Je denkt zelfs de plek te weten waar hij een hut maakte om te schuilen. Er was altijd de behoefte aan een schuilplaats. Dat huize ‘Oldenhof’ aan de Buurtweg waaraan je gewoon voorbijfietste, het huis was waar hij zijn eerste gedichten schreef. Dat het nu, opnieuw geverfd, tuinmeubels op het erf nog de verlatenheid toont van zijn gedichten uit die tijd.
Het is de weemoedigheid van de herfst. De aarde lijkt constant in tranen, heeft daar alle redenen toe. Ze druppen langs blad en stam. De grond bezaaid met bladeren van plataan en kastanje, als vochtige zakdoekjes neergelaten. Je liep op weg naar het dorp over de begraafplaats. Bij de achteruitgang kwam je Wim Brands tegen in een gedicht op een kleine vierkante steen. Het gaat over de grootvader op een bank tegen de muur van het huis, die altijd dezelfde kant opkeek, steeds een ander uitzicht had. Het was de gedenksteen van zijn vader. Je dacht dat hij het zelf daar had achtergelaten. Later meende je dat het een dorpsbewoner moet zijn geweest, dit gedicht overtypte, er een hoesje bij zocht en het daar achterliet voor de vader, de zoon.
Zijn vader werkte in de papierfabriek in een dorp verderop, was ‘fabrieksarbeider’. Hoe Wim zich afkeerde van de man die steeds stuiptrekkend onderuitging. Soms denk je hem te zien, die zwijgende jongen op een fiets. Of denk je te weten in welke sloot zijn vader van zijn fiets donderde door een epileptische aanval. Je ziet de jongen die Brands toen was naast die sloot stilhouden, omkeren, wegfietsten. Hoe de herinnering daaraan hem met schaamte vervulde. Veel later schreef hij erover in een brief aan zichzelf.
‘Beste Wim,
Het is vandaag Hemelvaartsdag en ik moet opeens denken aan die Hemelvaart – lang voordat hij zelfmoord pleegde – waarop jij met je vader een fietstocht maakte. Jullie hadden een moeizame relatie, om het vriendelijk uit te drukken. De meeste dagen zeiden jullie niets tegen elkaar. Soms een grauw en een snauw, zoals je moeder het uitdrukte. (…) Je moeder riep voortdurend dat ze nooit had moeten trouwen met die man. (…) Tijdens die Hemelvaart fietste hij opeens in een sloot. Je reed achter hem, dus je had niet gezien welk grimassen zijn hersens op zijn gezicht toverden, anders had je wel geweten hoe laat het was. Je kon zijn gezicht lezen zoals je grootvader zijn tuin. Het was een moddersloot. Ondiep gelukkig, zodat hij niet kopje-onder ging. (…) Je zag dat hij niet kon verdrinken, je wist dat hij weer bij zou komen… en je besloot weg te fietsen. Je hebt daar nooit met iemand over gepraat. (…)’
In die brief aan zichzelf heeft hij het ook over zijn dwangneuroses, hoe hij daaraan ontsnapte door te lezen, te schrijven en programma’s te maken. ‘- je was eigenlijk altijd aan het werk sinds je aan die slootkant snel weer op je fiets stapte.’ Hoe hij ontsnapte, maar toch niet helemaal. Brands lezen is vervoerd worden naar een bepaald evenwicht. Wat achteraf bezien het wankel evenwicht verbloemde.
En soms kom ik hem nog tegen op Tiradeblog, zoals hier in: ‘Terugkomen’.
‘Terugkomen is niet hetzelfde als blijven.
Staat op een muur onder de brug over de Singel, vlakbij het Amsterdamse centraal station,
het is geschreven door Belle van Zuylen.
Hoe vaak heb ik daar niet gefietst?
Hoe kan het dat ik vanochtend voor het eerst die regel las?
Ik weet wel dat ik hem graag zelf had geschreven. Een regel
die somber kan stemmen maar ook vrolijk, het hangt er maar
vanaf welke kant je op rijdt.’
Dat alles dus afhangt van welke kant je op gaat.
Wim Brands (1952-2016)
Inge Meijer is een pseudoniem, ze schrijft wekelijks over haar lezende leven.
