Een jaar aan boeken zit er bijna weer op, en net als voorgaande jaren is het weer een uitstekend jaar aan boeken geweest. Het blijft lastig om uit zoveel moois een selectie uit te maken, maar het is gelukt. Ik presenteer u een gloednieuw poëziedebuut, een wat ouder maar onderbelicht gebleven debuut, een mooie vertaalde poëzieuitgave, een prettig losse verzameling bespiegelingen van een beroemde muzikant, en een fraai leesboek over kunst.
Op moment van schrijven is Jonathan Griffioens debuutbundel Wijk nog geen maand uit, en hopelijk krijgt die bundel de komende tijd de aandacht die hij verdient. Ik ken Jonathan en zijn gedichten al geruime tijd, heb meegelezen met een paar eerdere versies van zijn bundel en afzonderlijke gedichten, en keer op keer lukte het hem om me met Wijk te verbazen door slimme vondsten, rake formuleringen en opvallende beelden als de ‘zondvloed-gelekt-uit-een-kraan’, en bovendien dit is voor zover ik weet de enige gedichtenbundel met een Man Bijt Hond-verwijzing.
En als je dan van Nicole Teunissen is ook een debuutbundel, maar is al wat langer uit. Helaas heeft het boek nog weinig aandacht gekregen, en dat is onterecht. Teunissens toegankelijke, praterige, soms prozaïsche gedichten zitten vol interessante beelden, scherpe overdenkingen en goed te volgen associaties. Haar gedichten doen wat denken aan die van Lieke Marsman en Tjitske Jansen, en net als zij heeft deze dichter de potentie een groot publiek aan te spreken. En net als zij verdient Nicole Teunissen dat grote publiek.
Raymond Carver is in ons taalgebied bekender van zijn korte verhalen dan van zijn gedichten, maar Waar water samenvloeit met ander water laat zien dat ook zijn poëzie van hoog niveau is. Daarin durft Carver lyrischer te zijn, zoals in het titelgedicht, maar hij schrijft ook vaak anekdotisch of zelfs verhalend. De thematiek wordt grotendeels beheerst door een uitzichtloos arbeidersbestaan waarin de hechte gemeenschap zowel een fijn vangnet is als een beklemming is. De tweetalige bloemlezing is wel wat aan de dunne kant, maar met de kwaliteit van de afzonderlijke gedichten zit het meer dan goed.
M-Train van Patti Smith is een soort vervolg op het prachtige Just Kids (2010). Die memoires gingen over Smiths eerste partner Robert Mapplethorpe, en waren tegelijkertijd een boek over de (eerste) ontwikkelingen van twee jonge kunstenaars. M-Train is veel losser van opzet en is daarom iets minder sterk, maar Smiths bespiegelingen over wijlen haar man Fred Smith, over de literatuur en detectiveseries die haar dierbaar zijn, haar heden en nabije verleden, bieden genoeg om van te genieten. Tip: draai haar meest recente album Banga (2012) als soundtrack bij het lezen.
In ogenschouw van Julian Barnes. Wederom non-fictie, deze laatste tip, maar een essaybundel over kunst. Julian Barnes, vooral bekend als romancier, schrijft stukken over kunst die bijna verraderlijk goed zijn: ze lijken heel degelijk, weinig spectaculair, en tegelijkertijd zitten ze op onopvallende wijze heel sterk in elkaar. Barnes heeft veel aandacht voor het levensverhaal van kunstenaars, de geschiedkundige inbedding, én voor ouderwets kijkwerk naar details. De selectie is niet bijzonder breed: vooral (Franse en een paar Britse) figuratieve schilders; de met popart geassocieerde beeldhouwer Claes Oldenburg is echt een vreemde eend in de bijt. Maar Barnes’ enthousiasme over en oog voor het werk van bijvoorbeeld Bonnard, Vuillard en Bracques is aanstekelijk, en dat levert uitstekende stukken op.
