Op de laatste editie van het Il Cinema Retrovato Festival in Bologna werd deze zomer in de open lucht op het Piazza Maggiore een van mijn lievelingsfilms vertoond, La visita (1963) van Antonio Pietrangeli.
De bezoeker waar de titel op wijst is alleenstaande boekwinkelbediende Adolfo. Hij is vanuit Rome met de trein naar de Po-vallei gereisd om Pina, de alleenstaande medewerkster van een landbouwvoorzieningsbedrijf, te ontmoeten. Pina heeft een contactadvertentie geplaatst en Adolfo is de uitverkoren respondent. La visita toont de ontmoeting van de twee potentiële geliefden gedurende een dag. Bezorgd dat hun huwbare dagen ten einde lopen, hebben ze al besloten om verliefd op elkaar te worden, maar eerst moeten ze elkaar leren kennen.
Antonio Pietrangeli (1919-1968) hoort in het rijtje Alberto Lattuada, Mario Monicelli, Luigi Comencini, Pietro Germi, Dino Risi, Mauro Bolognini, Giuseppe De Santis, Luigi Zampa, Luciano Emmer, Valerio Zurlini enzovoort – Italiaanse regisseurs van het tweede echelon die door de ‘groten’ van de Italiaanse film in de schaduw zijn gesteld en intussen veelal in de vergetelheid zijn geraakt. Hoe onterecht dat is blijkt in Pietrangeli’s geval uit La visita, maar bijvoorbeeld ook uit zijn andere films als Io la conosceve bene.
Pietrangeli, die begon als assistent van Visconti en mede-scenarist was van diens La terra trema, introduceert Pina als een onnozel gansje uit de provincie en besteedt de rest van de film aan het subtiel ondermijnen van dat beeld, want ze is slimmer, zelfredzamer en toch kwetsbaarder dan op het eerste gezicht leek, terwijl man-van-de-wereld Adolfo zich meer en meer laat kennen als een miezerige egoïst. Met een paar slimme flashbacks krijgen we van beiden een beeld van hun eerdere relaties. Zal het wat worden of niet? Je hoopt van wel, daarna van niet (ze verdient beter) en uiteindelijk… ach.
De opbouw van het verhaal, het tempo waarin het zich ontvouwt, de verlegenheid, het ongemak, de melancholie, de gedetailleerde observaties, de bijrollen van de dorpelingen, de soundtrack, het geweldige spel van Sandra Milo en François Périer als de twee eenzame zielen op zoek naar liefde, alles aan dit kleine, grappige en ontroerende meesterwerk van Antonio Pietrangeli is goed.
Périer is onweerstaanbaar als de bekrompen hypocriet Adolfo, maar Sandra Milo steelt de show als de naar liefde hunkerende plattelandsvrouw die zo graag in het huwelijksbootje wil stappen dat ze nog wel zelf wil roeien ook. Milo speelde in films als Classe tous risques (Claude Sautet), Vanina Vanini (Roberto Rossellini) en Giulietta degli spiriti (Federico Fellini), maar in deze film van Pietrangeli speelde ze haar mooiste rol. Pietrangeli bevestigde er zijn reputatie als regisseur van mooie vrouwenrollen mee.
Paola Cristalli, verbonden aan de cinematheek van Bologna, schreef daar in haar introductie op La visita dit over: ‘Er wordt vaak gezegd dat de Italiaanse cinema van het begin van de jaren zestig meer vrouwelijke hoofdrolspelers begon te vertonen, omdat de mannelijke helden […] te duur waren geworden. Of Antonio Pietrangeli ook in deze (gezegende) conjunctuur betrokken raakte, is moeilijk te zeggen, maar veel van zijn films zijn zeker verhalen over vrouwen.’
Als je denkt met de films van Fellini, Visconti, Pasolini, Antonioni, Rossellini, De Sica en Scola de Italiaanse film wel zo ongeveer te kennen, staat je nog een prachtige ontdekkingsreis te wachten. Om met oud-Hollywoodacteur Ronald Reagan te spreken: ‘You ain’t seen nothing yet!’
Hans Heesen is filmhuisdirecteur, docent Filmacademie Amsterdam en proza schrijver. Zijn derde roman verscheen bij uitgeverij IJzer, Tenminste voor een bepaalde tijd.
