Sommige boeken gaan alle verwachtingen te boven en dit De vele levens van Amory Clay van William Boyd is er zo één. Boyd is in de Engelse taal al lang een gevestigde naam en in Nederlands werd hij voornamelijk bekend als de auteur van Solo (een van de nieuwe delen van de James Bond serie) dat verscheen in 2013. Zijn andere werken die vertaald werden naar het Nederlands kregen niet veel aandacht, waarschijnlijk omdat het thrillers zijn. En eerlijk gezegd, wie op zoek is naar literaire ontroering zal niet snel een boek van een James Bond-auteur uitzoeken. Er is dus niets bijzonders dat hoge verwachtingen schept voor Boyd’s nieuwste boek, maar dit boek zal zelfs een strengere lezer aangenaam verrassen.
Een echte heldin
We leren de hoofdpersoon Amory Clay kennen als jong meisje en we maken haar hele leven mee. Met vallen en opstaan ontpopt ze zich tot (oorlogs)fotograaf, mens en als vrouw. Haar personage doet losjes denken aan Martha Gellhorn – de geliefde van Ernst Hemmingway die als oorlogscorrespondente als eerste vrouw op het strand in Normandië aankwam op D-day, door zich voor te doen als één van de medische mankrachten en zo eerder op het strand was dan menig ander journalist. Daarbij is het eerste fascinerende gegeven van dit boek dat Amory spreekt op een manier die ongekend is. Haar stem lijkt uit de 21ste eeuw te komen, terwijl haar verhaal begint in 1908. Niet zoals we gebruikelijk tegenkomen in de verhalen van toen vol met de dramatische of emotionele wanhoop van een vrouw die alleen maar gelukkig getrouwd wil zijn, verzorgd wil worden, maar een vrouw die deel uitmaakt van de echte wereld. Een vrouw die wat wil doen met haar leven en die, als ze te lang comfortabel niets doet, onrustig wordt en die zonder goed na te denken haar gevoel volgt… en zich een paar dagen later in Vietnam bevindt om weer een oorlog vast te leggen. Ook is er Amory Clay, de geliefde, die net zo onbeteugeld en hedendaags echt is. Verschillende mannen roepen passionele gevoelens op die de ruimte krijgen, maar de eigenzinnigheid komt niet in het gedrang. Ze is niet overgevoelig als het aankomt op zaken als affaires of ‘de ware’, ze is geen nymfomaan, ze is gewoon wie ze is.
Haar karakter en de manier waarop ze door het leven gaat, doet je afvragen hoe de vorige eeuw er uit zou hebben gezien als vrijheden niet bevochten hadden hoeven worden, want Boyds schets is namelijk zonder die hele worsteling. Amory krijgt van hem de kans een volledig mens te zijn in de vorige eeuw, zonder dat het (weer) over de vrijheid voor vrouwen hoeft te gaan. Hij stelt niet de vraag naar ‘wat als…’, hij geeft gewoon het antwoord: waarschijnlijk een stuk interessanter.
Ook passeert de geschiedenis van de vorige eeuw voor een belangrijk deel de revue. Hetgeen een caleidoscopisch beeld geeft. Dat doet een beetje denken aan De eeuw van mijn vader van Geert Mak, alleen minder accuraat en niet zo volledig of evenwichtig, maar met een Engelse invalshoek en spannender geschreven. Boyd heeft namelijk niet zijn pen als thrillerauteur volledig ingewisseld, terwijl hij wel een volwaardige literaire roman heeft geschreven.
Geïllustreerd leven
Opvallend is dat Boyd foto’s van Amory bij het verhaal heeft geplaatst. Maar Amory was toch niet echt? Nee, ze is niet echt, maar het beeldmateriaal werkt wel door: in hoeverre zou ze echt kunnen zijn? Ja, er zijn vrouwen geweest als Amelia Earhart en de al eerder genoemde Martha Gellhorn, en daarmee gerustgesteld is er ruimte voor de volgende vraag: waarom lijkt het verhaal zoveel meer waarachtig door een paar foto’s? Alle woorden ten spijt, is het beeld sterker? Het is een prikkelende gedachte die dit boek oproept. Soms steekt die de kop op, als Amory haar ideeën over fotografie vertelt of wanneer zo’n interessante prent door Boyd een plaats in het verhaal heeft gekregen.
Een foto is een momentopname, een verhaal dat niet woordelijk verteld wordt, maar dat de lezer aangereikt krijgt om zelf in te vullen. Boyd heeft een verhaal geschreven bij deze foto’s en niet de prenten bij zijn verhaal gezocht, zo voelt het. Het geheel bestaat uit allemaal kleine verhalen, die benadrukken hoe een leven bestaat uit momenten. Elke keer leren we Amory weer een beetje beter kennen, ze maakt dingen mee, verandert, en wordt ervaren – ze wordt wie ze is en ze is wie ze wordt. Dat klinkt misschien verwarrend, maar is intrigerend en ronduit prachtig.
