De psychologie en de muziek spelen een grote rol in het leven van Anna Enquist, zo ook in haar boeken.Want de avondis een vervolg op Kwartet (uit 2014) maar kan onafhankelijk gelezen worden. Kwartet vertelt over de repetitie van een strijkkwartet bestaande uit Carolien, haar echtgenoot Jochem en hun vrienden Heleen en Hugo. Tijdens die repetitie op de woonboot van Heleen vindt een aanslag plaats, gevolgd door een explosie. De leden van het strijkkwartet reageren ieder op hun eigen manier, daarover gaat Want de avond.
Titel
De titel heeft Enquist ontleend aan Gezang 282: ‘Blijf bij mij heer, want de avond is nabij.’
In een interview in de Boekenkrant zegt ze hiervoor gekozen te hebben omdat ze niet alleen de melodie prachtig vindt, maar ook de tekst; daar gaat een zekere dreiging vanuit: laat me niet alleen, want het wordt alleen maar erger. Dat past goed op het thema van het boek: de vriendengroep dreigt uit elkaar te vallen. Ieder lid van de groep reageert op zijn eigen manier op de aanslag en heeft weinig oog voor de reacties van de anderen; elk heeft zijn psychologische problemen en kan er met de anderen niet over spreken.
Thema
Van Enquist weten we dat ze verschillende instrumenten speelt en dat ze cello speelt in een strijkkwartet. Het mooie is dat de vier musici qua karakter goed passen bij het instrument dat ze bespelen. Zo speelt de ondernemende Hugo eerste viool, de volgzame Heleen tweede viool, de zorgzame Carolien cello en de sombere Jochem altviool.
Carolien en Jochem zijn met elkaar getrouwd, zij staan centraal in deze roman. Door hun verschillende reacties op de aanslag komt hun relatie onder druk te staan; ze verstaan elkaar steeds minder.
Carolien heeft als gevolg van de aanslag haar rechterpink verloren; ze vindt dat ze noch haar beroep van huisarts, noch haar rol in het strijkkwartet als celliste nog kan uitoefenen. Dat zou ze strikt genomen best kunnen, maar ze gebruikt het gemis van haar pink als excuus om niets meer te doen.
Jochem vindt dat ze haar beroep heel goed kan blijven uitoefenen en ook dat ze cello kan blijven spelen: het is immers haar rechterhand. Jochem is een drammer, hij wordt geregeerd door angst, op het neurotische af. Hij beveiligt zijn huis en werkplaats -hij is bouwer van muziekinstrumenten- met alle mogelijke middelen en bouwt het om tot een onneembare vesting.
Carolien voelt zich er niet meer thuis, komt in ‘een meer van wanhoop’ en raakt depressief. Ze voelt zich waardeloos en vraagt zich af of ze op een andere manier kan leven dan ze tot nu toe heeft gedaan. ‘Er moet toch een leven te ontwerpen zijn voor een mens met een aantoonbaar gebrek aan wil?’
Wanneer ze ook genoeg heeft van de druk die Jochem op haar uitoefent om te blijven werken en spelen, vlucht ze naar China. Daar is Hugo als cultureel ondernemer naar toe gegaan om muzikale evenementen te organiseren. Ze ontmoet er ook Max, een arts die kindertehuizen bezoekt, ze gaat hem helpen en krijgt een verhouding met hem. Langzaam keert het leven in haar terug.
Ze moet weer terug naar Nederland wanneer de aanslagpleger voor de rechter staat en alle vier de musici moeten getuigen. Na afloop van de rechtszaak gaan ze op initiatief van Hugo eten bij de Italiaan waar ze vroeger ook altijd zaten. Carolien ziet in de ruit van het restaurant ‘hoe ze alle vier hun glazen heffen en elkaar toedrinken. Het is klaar. Het is goed.’
Hun vriendschap lijkt weer terug te keren.
Waardering
Enquist schrijft een mooi verhaal over vier musici wier leven overhoop is gehaald door een aanslag. Wat ze heel goed weet te verwoorden is wat die aanslag bij elk van de vier teweegbrengt. Zoals we gewend zijn bij Enquist komen de karakters goed uit de verf, weet ze hun psychische gesteldheid te duiden zodat de lezer kan invoelen wat hen tot hun gedrag leidt. Ze heeft verstand van gevoel en weet er meesterlijk over te schrijven. Je leest het ademloos uit.
