Op het pand van de Bezige Bij in Amsterdam staat een gedicht van Remco Campert te lezen: ‘Verzet begint niet met grote woorden / maar met kleine daden (…) jezelf een vraag stellen / daarmee begint verzet / en dan die vraag aan een ander stellen’. De lezer die toevallig tegelijkertijd in de nieuwe roman Voorwaarts van Eva Meijer bezig is, zal geen moeite hebben dat gedicht met dat boek te verbinden. Ook verandering, zo suggereert filosofe Meijer, begint niet met grote woorden, maar eerder met iets kleins, iets concreets. Je zou misschien zelfs kunnen zeggen: je kunt het leven wel proberen zin te geven met één of ander -isme, maar dat is zinloos.
In deze roman beschrijft Meijer in, op het eerste oog, twee losstaande verhalen twee groepen twintigers die met een beroep op abstracte en ook wat romantische idealen besluiten om zich terug te trekken op het platteland. Beide groepen willen daar zelfvoorzienend leven zonder dierlijke producten te eten.
Het verhaal van de ene groep speelt zich af in de jaren 20 op het platteland van Frankrijk, dat van de andere in het heden in Friesland. De meeste communes zijn helaas gedoemd in de (plantaardige) soep te lopen merkt één van de hoofdpersonen met vooruitziende blik op. Er wordt inderdaad kwistig gekibbeld en de spanningen lopen van tijd tot tijd hoog op. Het leven in een commune blijkt dus bepaald geen pretje en lezer wordt niet uitgedaagd om het zelf eens te proberen.
Beide groepen hebben genoeg van de status quo: de ene, anarchistische, groep uit de jaren 20 strijdt tegen het heersende kapitalisme, waarin volgens hen het bezit de mens heeft gecorrumpeerd. Het doel van hun bestaan ‘is om in harmonie met de natuur te leven. Daar hoort (…) een geweldloze houding ten opzichte van alle levende wezens [bij] (…) Gezag van bovenaf tast onze vrijheid aan, daarom zijn we anarchist.’ De andere, die we nu progressieve hipsters zouden noemen, lijkt zich meer te verzetten tegen het consumentisme van steeds méér: voedsel, spullen, geld. Interessant is daarbij dat de millennials zich in eerste instantie willen gaan onderhouden met het (betaald) organiseren van retraites en ‘troostcursussen’ (het type mens dat op dat soort cursussen afkomt, beschrijft Meijer geestig). Maar toch: een bedrijf om geld te verdienen dus – kunnen ze (of bedoelt Meijer misschien wel ons, de moderne mens?) soms niet ontsnappen aan een vorm van kapitalisme?
Meijer slaagt erin een toch vrij ernstige ideeënroman zodanig licht en stijlvol op te schrijven dat de inhoud ervan niet te zwaar op de maag ligt, al is een verhaallijn over een overleden familielid van de hedendaagse hoofdpersoon niet zo relevant voor het verhaal dat Meijer vertelt. Dat komt voor de lezer wat plompverloren over: alsof dat er óók nog in moest op het laatste moment. De mooie, gelaagde manier waarop het verhaal is vormgegeven zorgt er gelukkig voor dat dit niet te zeer afleidt.
De hoofdpersoon van het deel in de jaren twintig (Sophie) schreef namelijk een dagboek dat de hoofdpersoon van nu (Sam) leest. De twee lijken in veel opzichten op elkaar, ze koesteren beiden gevoelens voor andere vrouwen en zijn ook beiden scribent van de groep: de één schrijft blogs en de andere ronkende anarchistische opiniestukken in de toenmalige linkse kranten.
Uiteindelijk weet Sam -alleen- met een in eerste instantie heel kleine, sympathieke daad iets teweeg te brengen wat als kibbelende groep wellicht wel nooit was gelukt. Ze stelt zichzelf een vraag en stelt die vervolgens, via Facebook, aan een hele hoop andere mensen.
