Literair Nederland

  • Verhalen vertellen

    Verhalen vertellen

    Je zou het bijna vergeten als je in een goed boek bent ondergedompeld, maar het geschreven woord is niet altijd de ultieme verhalenverteller geweest. Lange tijd was het stenen beeld veel belangrijker. En dat was echt niet minder krachtig. Je hoeft maar voor een kathedraal te gaan staan om je dat te realiseren.

    Neem nou de Notre-Dame in Parijs. Die betreed je door de meest prachtige, gebeeldhouwde portalen die verhalen vertellen waarbij menig boek verbleekt. Bijvoorbeeld over hoe de eerste vrouw werd gemaakt uit een rib, een appel at, haar man ook een hapje aanbood en zo de mensheid in zonde dompelde.  Natuurlijk weet ik dat dit verhaal al eeuwen op schrift stond, maar in de Middeleeuwen, toen vrijwel niemand kon lezen , bleek de Notre-Dame een waardige vervangster. Het Mariaportaal was  dan ook voor veel Parijzenaars hun eerste kennismaking met dit verhaal.

    LN20160424 Adam_Eve_NDParis (Pinterest)Voor Victor Hugo (1802-1885) was dat niet meer dan logisch. Want, zo schreef hij in de Klokkenluider van de Notre-Dame, “wie in die tijd als dichter geboren werd, wijdde zich aan de bouwkunst”. In de middeleeuwen was architectuur immers de kunst der kunsten en producent van grote ‘stenen boeken’, die de grotendeels ongeletterde mensheid van een basale levensbehoefte voorzag, namelijk goede verhalen. Totdat de boekdrukkunst zich aandiende, volgens Hugo de “moeder aller revoluties”. Het boek onttroonde de architectuur met zijn rijke sculpturale traditie en nam de rol van meesterverhalenverteller over.

    Vandaag de dag lijkt het soms dat de rolverdeling opnieuw schuift. De ‘rijke’ hedendaagse beeldcultuur eist een steeds grotere hoofdrol op, ten koste van het geschreven woord. Waar het boek tegenwoordig wegkwijnt in stoffige, steeds minder betreden bibliotheken is het beeld overal en doorlopend aanwezig. Ditmaal niet gehakt uit kalkzandsteen, maar opgebouwd uit bits & bytes. Betekent dit dat Hugo opnieuw gelijk krijgt? Zal opnieuw “de ene kunst de andere onttronen”? Het heeft er soms alle schijn van. Maar dat is geen reden tot droeftoeterij. Want kwaliteit verloochent zich nooit. Goede verhalen kun je in vele media vertellen. Wie daaraan twijfelt hoeft alleen maar voor de Notre-Dame te gaan staan.

    Citaten uit: De klokkenluider van de Notre-Dame – Victor Hugo
    Foto is sculptuur van Adam, Eva en de Appel, detail van het Mariaportaal van de Notre-Dame in Parijs.

     

    Ingrid Van der Graaf

    ,

  • Leestips voor de decembermaand – Martin Lok

    Tips uit een jaar lezen

    Alhoewel er heden ten dage ook prachtige boeken worden geschreven is er weinig zo jammer als ongelezen klassiekers. Vandaar dat ik daar graag op teruggrijp. Ook in het afgelopen jaar. Soms las ik ze in vertaling en soms in de oorspronkelijke taal. Terugblikkend zijn het steeds de klassiekers die ik het hoogst waardeerde. Stuk voor stuk echte aanraders!

    Het oudste boek dat ik afgelopen jaar las dateert uit 1850: David Copperfield van Charles Dickens. Een boek zoals ze tegenwoordig niet veel meer geschreven worden, over een coming of age die hopelijk ook niet meer van deze tijd is. Een onwaarschijnlijke geschiedenis die desalniettemin niet ver van de realiteit van 1850 af lag: het boek is deels autobiografisch.

    indexTien jaar later schreef Victor Hugo De lachende man (1860). Een onwaarschijnlijk mooie liefdesgeschiedenis, avonturenroman en dramatische aanklacht ineen. Victor Hugo betovert je met zijn wonderlijke figuren wier levenspaden hij op onnavolgbare wijze verzint en vervlecht. Het levensverhaal van de hoofdpersoon Gwynplaine – de lachende man – ontstijgt iedere verbeelding en is juist daardoor zo aangrijpend en reëel. Zijn liefde voor Dea een godsgeschenk en toevalligheid ineen. Een liefde die uiteindelijk even innig als ongrijpbaar blijkt.

    indexNog een Frans meesterwerk: De Thibaults (deel 1) van Roger Martin du Gard verscheen in 1922. Een prachtig boek over twee broers, hun vader en verdere familie en vrienden. Geweldig traag, in de goede zin van het woord. Het boek slurpt je op en dompelt je onder in la Douce France van de eeuwwisseling 100 jaar geleden en boeit van voor tot achter. Het boek heeft eigenlijk maar één nadeel: je moet nog tot 2015 wachten voor deel 2 gelezen kan worden.

    indexIk verliet overigens in literair opzicht het oude continent een paar keer. Bijvoorbeeld om The Great Gatsby van F. Scott Fitzgerald te lezen (1925). Ik had de film nog niet gezien en het boek niet gelezen. Inmiddels het boek gelezen. Ik heb volop genoten van deze literaire parel van de roaring twenties. Compact geschreven en vol schitterende observaties: ‘In his blue gardens men and girls came and went like moths among the whisperings and the champagne and the stars.’

    indexHet boek dat het verst terugging in de tijd was Augustus (1972) van John William. Een prachtig boek over Octavius Caesar, beter bekend als Augustus en de eerste keizer van het Romeinse rijk. Hij komt tot leven in talrijke verzonnen brieven, dagboekfragmenten, memoires en andere teksten.

    indexBoeken over de Eerste Wereldoorlog konden dit jaar niet ontbreken. Ik las er verschillende, maar de meeste indruk maakte de Regeneration trilogy van Pat Barker (verschenen vanaf 1991 – 1995). Barker beschrijft de Eerste Wereldoorlog met een verrassende aanvliegroute, variërend van de psychische aandoeningen die het gevolg waren van deze loopgravenoorlog, tot de rol van de vrouw in de oorlog of de positie van homoseksuelen.

    9200000011849702Het jongste boek dat ik las, was Donna Tartt’s The Goldfinch (2013) en ik was overdonderd. Tart schreef een geweldig boek over noodlot, verlies en alle donkere zijdes van het leven. En dat alles vermengd met kunst en schoonheid, het mooiste belichaamd in Het Puttertje, dat prachtige kleinood van Fabritius in het Mauritshuis en misschien wel de eerste hoofdpersoon van het boek.

    Martin Lok

    Carolien

    ,