Literair Nederland

In Kinderen van Amalek legt Erik Ader (1944) uit hoe het Israëlisch-Palestijns conflict is ontstaan en waarom het nog steeds niet is opgelost. Ader is zoon van een predikantenechtpaar dat in de oorlog enkele honderden joden het leven redde. Wie verwacht dat hij daarom de Joodse zaak in Israël te vuur en te zwaard verdedigt, komt echter bedrogen uit. Ader beschuldigt de Israëliërs van het verjagen en onderdrukken van het Palestijnse volk. Hij werkte als diplomaat en de laatste jaren voor zijn pensionering als ambassadeur.

In 1966 bezocht hij voor het eerst het Ds. Ader-bos dat in 1954 ter herdenking van het reddingswerk van zijn vader in Israël werd geplant. Bij een tweede bezoek aan het bos ontdekte hij een aantal oude olijfbomen tussen de nieuwe bomen en stuitte hij op de resten van een door de Israëliërs verwoest Palestijns dorp. Hij krijgt, zo schrijft hij in zijn vorige boek Oorlogen & Oceanen (2020), het gevoel dat het bos op zijn vaders naam bedoeld is om het verleden uit te wissen. Dat zette hem aan het denken. Hij onderzocht het conflict tussen de Joden en Palestijnen grondig en kwam tot de conclusie dat het beeld hiervan ingekleurd is vanuit de sympathie voor het Joodse volk en de bewondering voor de staat Israël. Daarmee bleef het droeve lot van het Palestijnse volk onderbelicht. Zijn ouders gaven in de oorlog alles voor een volk dat bedreigd werd en dat volk bedreigde en bedreigt vervolgens het voortbestaan van de Palestijnen. 

De theoretische fundering voor dit gedrag vinden Joden in de bijbel. Groepen ultraorthodoxe Joden gaan uit van de uitverkiezing van het Joodse volk en de noodzaak om alle niet-Joden als minderwaardige mensen te vernietigen. De Arabieren zijn de kinderen van Amalek en verdienen het dus om uitgeroeid te worden. ‘Een Joodse vingernagel is meer waard dan het leven van een miljoen Arabieren,’ is de uitspraak van een van hun leiders. Zij achten compromissen met ‘Amalek’ goddeloos. 

De mythen rond Palestina

Kinderen van Amalek is een serieuze uitdaging voor iedereen die Israël een warm hart toedraagt. Op grond van gedocumenteerde boeken en artikelen van joodse auteurs ondergraaft Ader met feiten de vele mythen die rondom Palestina bestaan. De oudste en meest fundamentele mythe is dat Palestina voor het uitroepen van de Joodse Staat in 1948 een leeg land was, waar geen andere bevolkingsgroepen woonden. Daarmee rechtvaardigden de zionisten dat ze andermans land in beslag namen. Feitelijk woonden in dit gebied voor 1948 al een miljoen mensen die deels door de Joodse kolonisten verdreven werden.

Volgens Ader ontleent Israël haar bestaansrecht aan een niet bindende verklaring van de Verenigde Naties (VN) uit 1947 en legde de staat in de afgelopen decennia zo’n beetje alle resoluties van diezelfde VN naast zich neer. Dat noemt hij ‘selectief winkelen’. Israël heeft naar zijn mening alle akkoorden met de Palestijnen in de loop der tijd naar eigen believen uitgelegd. Zo heeft ze in strijd met het Camp David akkoord (1978) de kolonisering van de bezette gebieden gestimuleerd. Die nederzettingen zijn een van de grootste obstakels voor vrede. Het tweede Camp David akkoord (2000) is volgens Ader niet door Arafat, maar door Israël opgeblazen. Israël heeft welbewust de kansen op vrede getorpedeerd en ondergeschikt gemaakt aan haar expansiezucht. Daarom is de uitgestoken vredeshand waarmee Israël schermt een wassen neus. Zolang het zelfbeschikkingsrecht van de Palestijnen niet erkend wordt, zal er geen vrede komen, aldus Ader. 

Geen vrede zonder Hamas

Israël weigert Hamas als onderhandelingspartner te accepteren. Hamas zou een immorele, irrationele en bloeddorstige terreurorganisatie zijn, waar een fatsoenlijk mens niet mee praat. Ader geeft toe dat Hamas oorspronkelijk een veeleisend en ook antisemitisch handvest ontwierp, maar ziet veranderingen optreden. Voor Hamas is het conflict niet langer een religieuze strijd; ze heeft de oorspronkelijke radicaliteit afgezwakt. Bovendien, zegt Ader, hoor wie het zegt! De staat Israël is mede gevestigd door terroristen als de latere premier Sharon die het land hebben veroverd op de Palestijnen en trots waren op hun geweldsdaden. Volgens Ader is iedere poging tot permanente vrede onmogelijk zonder Hamas daarbij te betrekken, zeker nu Hamas intern heeft ingestemd met het bestaansrecht van Israël, binnen de grenzen van 1967. Volgens hem is de weigering van Israël slechts een manier om de verantwoordelijkheid voor het stichten van vrede te ontlopen. 

In een van de langste hoofdstukken van het boek ontkracht Ader de mythe dat Israël het enige democratische land in het Midden-Oosten is. Een staat die een vijfde van zijn bevolking als tweederangsburgers beschouwt en behandelt, is volgens hem geen rechtsstaat. Dat komt doordat Israël de belichaming is van een metafysisch ideaal, een staat die militair oppermachtig is, met een atoombom. De aanwezigheid van niet-Joden wordt in dit land gezien als een schending van het goddelijk project en gelijkberechtiging is daarmee uitgesloten. 

Nationalistische leerboeken op scholen

Ader is somber over de mogelijkheid tot permanente vrede in dit gebied. Zeker gelet op de nationalistische en racistische leerboeken die op scholen gebruikt worden, zowel in Israël als in de Palestijnse gebieden. In de leerboeken zijn Palestijnen achterlijk en Israëliërs op zoek naar vrede. Palestijnen horen volgens die leerboeken niet in Palestina; het gebied was Joods en hoort dat te blijven. De lesboeken zijn nationalistischer en racistischer dan ooit. Inmiddels groeit er een derde generatie op in de bezette gebieden voor wie het bestaan als Joodse fundamentalisten de norm is. De kwaliteit van Palestijnse schoolboeken schijnt overigens geen haar beter te zijn, zegt Ader, wat hem overigens niet verwondert, gezien de misdaden die Israël heeft begaan. Terrorisme is volgens hem het enige wat een klein ondergeschikt volk nog ter beschikking staat tegenover een oppermachtige- en onderdrukkende staatsmacht. 

Ader heeft zich in kringen van vrienden van Israël niet bepaald geliefd gemaakt. Iedere kritiek op Israël wordt daar al snel afgedaan als antisemitisme en op een bedenkelijk niveau teruggekaatst. Zo werd Ader onlangs door de Israël-gezinde Kees Broer verweten dat hij met zijn opvattingen ‘de gedachtenis van zijn in WOII gefusilleerde vader door het slijk haalt’. Deze opmerking is ver beneden het argumentatieniveau van het boek van Ader, dat een serieus weerwoord verdient.