Literair Nederland

Stelt u zich voor, een dorp in het noorden van de Verenigde Staten met de onvermijdelijke Mainstreet waardoor men nog te paard gaat en de huizen vrijwel allemaal van hout zijn. Dit dorp kent aan het begin van de twintigste eeuw achttienhonderd zielen en ligt volgens Google twintig kilometer onder het Eriemeer. In de winter sneeuwt het er en in de zomer stikt men er van de hitte. Buiten de dorpskern bevinden zich de krotten van dagloners en eromheen liggen boerderijen, waarvan de rijke Jesse Bentley er meerdere bezit.
De landelijke rust van de agrarische samenleving loopt na de Burgeroorlog op zijn laatste benen en de maatschappelijke veranderingen dringen zich langzaam op.
Het hoofd van een boer die vandaag de dag in een dorpswinkel bij de kachel staat is tjokvol met de woorden van anderen, zegt de verteller, die daarmee aangeeft dat het tijdperk van de zelfgenoegzame enkeling voorbij is.

In de hoofdstraat staat het New Willard Hotel, dat wordt gerund door het echtpaar Willard. Toms ziekelijke vrouw voelt zich geblokkeerd in haar liefdesverlangen en praat daarover met dokter Reefy. Ze zou haar man het liefste doden vanwege de barse toon die hij aanslaat tegen zijn zoon George, een lokale journalist die al het dorpsnieuws nauwkeurig bijhoudt en vastlegt, maar het liefst romanschrijver zou worden en in dit boek de spin in het web is.

Het zijn observaties met een sterk anekdotisch karakter, die flarden van het dorpsleven blootleggen. Regelmatig betrekt de verteller de lezer bij het verhaal. ‘Dat moet u goed voor ogen houden,’ zegt hij bijvoorbeeld. De stoet personen die voorbijtrekt, wordt naturel geportretteerd. Anders dan wij tegenwoordig om ons heen zien, rennen ze soms uit wanhoop in het wilde weg door de weilanden. Velen hebben tics of andere lichamelijke gebreken, zoals Wing Biddlebaum (per abuis in het begin George Biddlebaum genoemd), die zijn handen niet kan meer stilhouden, omdat hij eerder in Pennsylvania leraar was met een te groot hart voor zijn jongens waardoor hij verjaagd werd vanwege vermeend seksueel misbruik. Het is dan ook niet vreemd dat er in het dorp twee dokters praktiseren. De meest spectaculaire, dokter Reefy, bouwt wankele pyramides van waarheden en haalt die weer omver. De gezinnen zijn vaak gebroken, het leven is hard, maar de trots van de selfmade man ongebroken.

Veel verhalen staan in verbinding met elkaar, grijpen op elkaar in en gaan over de gespannen verhouding tussen de seksen, vooral bij de jongeren, maar daar zal de leeftijd van zoon George debet aan zijn. Hij maakt afspraakjes met Bellle of Louise die graag aan de man willlen, maar heeft een oogje op Helen White, de dochter van de bankier, die echter ook wordt begeerd door een potige concurrent. Ook anderen zetten onzekere stappen op het liefdespad, zoals een meisje dat niet weet te kiezen tussen een weinig daadkrachtige jongen die zijn mond vol heeft over maagdelijkheid en een ander die haar meeneemt naar een donker hoekje. Belle gebruikt de omgang met George als uitlaatklep voor haar gevoelens voor een barman. Een andere jongen wil graag met een meisje en zegt, om druk op haar uit te oefenen, dat hij weggaat uit zijn dorp, waarna hij niet meer terug kan komen op dat standpunt.
Drama is er genoeg. De dominee ziet vanuit de pastorie onderwijzeres Kate, die ook al een oogje heeft op George, in bed roken en lezen en wil haar in zijn zondagse preek bekeren, maar raakt er in de loop der maanden aan verslaafd haar te bespieden. Van een zwaarder soort is het drama van de genoemde boer Jesse Bentley die zijn kleinzoon David meeneemt naar het bos om hem aan God te offeren. Verrassend, want niet zo vaak beschreven, is de zwaarmoedigheid van jongeren op weg naar volwassenheid. Aan het eind van het boek kijkt George achteruit en ervaart de, ook door James Agee zo mooi beschreven, melancholie van het inzicht, dat alleen een volwassene kan voelen.

Met een paar streken penseelt Anderson het karakter van de dorpelingen. De verhalen doen vaak ouderwets aan door de wat knullige compositie, waarin een spanningsboog net zo gemakkelijk wordt afgebroken als opgebouwd, maar tegelijk geeft dat ongepolijste iets waarachtigs aan dit boek uit 1919. Voorafgaande aan de verhalen horen we over een oude schrijver die aan Het boek van het groteske werkt, dat honderden waarheden bevat. Dat geeft de teneur weer van de rest van het boek, namelijk dat ieder mens zijn eigen waarheid heeft, maar dat het grotesk wordt als men alleen daarin gelooft. Datzelfde denkt George, die voor zijn vertrek uit het dorp met Helen op een bankje zit en zich verplaatst in wat een buitenstaander zou zien.
‘Hij [de buitenstaander RS] huivert bij de gedachte aan de zinloosheid van het bestaan, maar als hij zich verbonden voelt met de mensen uit het dorp ervaart hij tegelijk zo’n intense liefde voor het leven dat de tranen hem in de ogen springen.’
Met zo’n achterdoek kan een beginnend schrijver wel een poosje vooruit.