Literair Nederland

Bij de oogst van deze week bevindt zich de uitgave van het eerste deel van de oorlogsdagboeken van Hanny Michaelis, de tiende roman van Jan van Mersbergen, een klassieker van Regina Ullmann en een verhalenbundel voor de donkere winteravonden van Jeanette Winterson.

Na de dood van dichteres Hanny Michaelis (1922-2007), werd in haar nalatenschap een dagboek aangetroffen waarin ze gedurende enkele periodes van haar leven dagelijks notities had bijgehouden. Een verslag van haar ervaringen als gymnasiast, dienstmeisje en onderduikster. In dit eerste deel van het dagboek, Lenteloos voorjaar, worden de jaren beschreven tussen haar zeventiende en twintigste.
Het dagboek gaat voor een groot deel over haar verliefdheden. Waarbij de aankomende oorlog een dreigende rol speelde. ‘Ik stond voor ’t raam en keek naar de zoeklichten, die als lange blauwlichtende vingers de stille, besterde hemel afzochten. En terwijl de zoeklichten uit en aan flitsten en een vliegtuig gedempt en angstaanjagend ronkte, had ik een vreemd, triestig gevoel; ik ondervond het als een soort heiligschennis van deze lichte, doorsterde voorjaarsavond.’
In 2017 zal deel twee, Stilstaand water. Oorlogsdagboek 1942-1945, verschijnen.

In De ruiter is de verteller een paard, wat op zich een intrigerende wijze van inzicht geeft in de menselijke beslommeringen. Er is een meisjes dat zich aangetrokken voelt tot een bendeleider die de halve stad terroriseert en meisjes als inwisselbaar behandelt. En dat kan niet goed gaan natuurlijk. Als dan ook blijkt dat het meisje in de stad niet meer veilig is, vertrekt ze naar haar grootvader. Een zwijgzame man die buiten de stad op een strook land woont nadat hij na de dood van zijn vrouw de polder introk om ruimte en rust te zoeken. Maar ook (of juist) op het platteland liggen dood en leven dicht bij elkaar.

Hij richt zich tot de baas: Dus het is oké? Bij mij is er niks veranderd, zegt de baas.
De man ademt uit, en met die adem de woorden: Ze heeft een beetje rust nodig. Goed, zegt de baas tegen hem, en tegen het meisje, iets harder: Kom. Dat ken ik van hem – kom, hop hup, klak klak met zijn tong. En weer krullen haar vingers als vogelpootjes om het handvat en ze trekt de koffer achter zich aan en loopt met de baas mee, trrr trrr doen de wieltjes weer, en als ze bij de tegels komen wordt het geluid trager t-r-r-r. Dan blijft het meisje staan en zegt: Is dat hem? Dat is hem, zegt de baas. Allebei kijken ze naar mij.
Groot is-ie, zegt het meisje.

Regina Ullmann (1884-1961) is een belangrijk Zwitsers schrijfsters. Ze debuteerde in 1910, maar verwierf pas bekendheid met haar verhalenbundel De landweg(1921). In totaal publiceerde zij acht boeken.
Volgens de achterflap spelen de verhalen zich af op het Zwitserse platteland en in een tijdperk waarin het archaïsche en het moderne samenkomen. De personages in haar verhalen worstelen met de dood, eenzaamheid in een onheilspellende wereld. In elk verhaal toont zij zich een meesterlijk observator van de kwetsbare mens. Haar proza is eigenzinnig en mysterieus wordt wel vergeleken met het werk van Robert Walser.

Magie is een hoofdingrediënt in het speelse, vindingrijke oeuvre van Jeanette Winterson.  In de twaaf verhalen voor kerst, laat ze haar fantasie de vrije loop. Er is een verhaal van een afgelegen victoriaans huis aan zee, waar tijdens de langste nacht van het jaar, een eenzame gast ’s nachts mysterieuze geluiden hoort. Een verhaal van een vrouw alleen die wordt getroost door een filosofische fee die haar een wens laat doen. En over een ezel, die zijn bijzondere visie geeft op het verhaal van de geboorte van Jezus. Verhalen die het geloof in de kerst opnieuw zullen kunnen aanwakkeren. Deze verhalen worden door Winterson aangevuld met haar eigen bijzondere kerstherinneringen waarbij twaalf feestelijke recepten., de kerstsfeer op tafel zullen brengen.