Guido Snel, docent Europese literatuur aan de Universiteit van Amsterdam, typeert zijn nieuwe boek, getiteld Reger, als documentaire roman. Hij baseert zijn verhaal op documenten uit het archief van Reger, op interviews en kan uit de eerste hand over hem vertellen omdat ze bevriend zijn geweest.
Het verhaal speelt zich voor een groot deel af in een snel veranderend Zuid-Afrika (waar Reger geboren is), in Gstaad, op Bergland, op Alonissos en in Amsterdam, waar Reger aan het hoofd heeft gestaan van het spirituele centrum Kosmos. Hij verwijst met naam en toenaam naar sommige mensen, zoals fenomenologisch psycholoog Jan Hendrik van den Berg of Ramses Shaffy. Soms mystificeert Snel wat: zo heeft hij het over een ‘belachelijke Nederlandse schrijver … die zich enkel om aandacht te trekken in het American Hotel liet opbellen.’ Hij vertelt niet wat de pointe is van deze anekdote: wanneer Mulisch opgebeld werd, werd er luidkeels omgeroepen: ‘Telefoon voor de heer Mulisch.’ Waarna hij – aangestaard door de overige gasten – naar de telefoon kon lopen.
Bronnen van kennis
Reger is psycholoog en baseert zijn gedachtegoed onder meer op dat van Steiners antroposofie, de Griekse mythen, Veda’s en de I Tjing. Hij is zijn hele leven gefascineerd door Egypte. Hij reist naar de tempel van Seti in Abydos waar de beroemde koningslijst op de westelijke wand van de gang in de tempel afgebeeld staat. Reger is echter meer geïnteresseerd in de meestal over het hoofd geziene lijst op de oostelijke wand, de godenlijst. Reger zou nog eens een baanbrekend boek over Egypte schrijven, maar dat is nooit verschenen
Het verhaal doet denken aan de schelmenroman. Reger is biseksueel en heeft vele minnaars en minnaressen, hij rookt, drinkt en gebruikt hallucinerende middelen bij de vleet. Veel mannen hebben begeerlijke benen en één van zijn minnaars beschikt ook over ‘een knappe gat en immer stijve lat’. Reger fladdert van de een naar de ander en reist als een moderne Jan Cremer de wereld rond. Er zijn ook dieptepunten, zoals de periode bij Kosmos, die in een fiasco eindigt.
Stilistische variatie
De roman is strak gecomponeerd en kent een grote variatie in stijl. Sommige hoofdstukken springen eruit: het zesde hoofdstuk (‘De kosmonauten van Amsterdam’) bestaat uit de weerslag van een groot aantal interviews met medewerkers van Kosmos. De ene geïnterviewde levert daarbij commentaar op wat een andere geïnterviewde zojuist beweerd heeft. Het zevende hoofdstuk, ‘Het boek Jona’, handelt over de belangrijkste figuur in het leven van Reger. Het is één alinea van 27 pagina’s die de lezers wel even naar adem laat happen.
Het belevenissen van Reger worden met vaardige pen verteld. Voor lezers die ooit in Kosmos zijn geweest, is het leuk dat een gedeelte van het verhaal zich daar afspeelt. Bij een hybride genre is het echter onduidelijk wat werkelijk heeft plaatsgevonden en wat Snel gefabuleerd heeft. Er is echter één minpuntje: waarom zou je een boek kopen dat Reger getiteld is? Het is een gemiste kans dat de titel van het zesde hoofdstuk niet als titel op het omslag staat.