Tweemaal een voorplat, twee titels in twee talen. Twee hoofdpersonen, één lichaam, één schrijver. Dat kenmerkt de opmerkelijke dubbelroman Einde verhaal/End of Story van de geboren Amsterdammer Philibert Schogt (1960), die opgroeide in de VS en Canada. Het is niet alleen de tweetaligheid van de auteur maar met name de sociale gevolgen daarvan, is de kern waar de roman omheen geweven is.
De lezer mag kiezen. Alleen de Nederlandstalige roman lezen of ook de Engelse? Of alleen de Engelse? Tweederde van het boek omvat de roman Einde Verhaal, de rest is voor End of Story. Twee ogenschijnlijk afzonderlijke geschiedenissen die, maar dat blijkt nadat je ze allebei gelezen hebt, in elkaar te vouwen zijn als de vingers van twee handen. Daardoor ontstaat er een overlap die soms heel vanzelfsprekend is, maar vaak niet. We krijgen immers een en hetzelfde levensverhaal voorgeschoteld, gezien vanuit een dubbel perspectief. Dat maakt sommige passages ook saai. Want de verschillende perspectieven verschillen niet echt veel van elkaar en zo krijgen we dezelfde scène nog een keer te lezen.
Schogt, die in 1998 debuteerde met De wilde getallen, vertelt op twee manieren het verhaal van Johan Butler. Een in Nederland wonende zestiger die geboren is in Canada, uit een Nederlandse moeder en een Canadese vader. Butler is een gepensioneerd literair vertaler Engels-Nederlands die door een uitgever wordt overgehaald nog één keer een boek te vertalen. Het gaat om een omstreden roman van een Amerikaanse schrijver die wordt aangevallen door godsdienstfanaten. In het boek dat nog niet verschenen is, zou god te kakken worden gezet. Het zogenaamde eerste hoofdstuk van die omstreden roman die Schogt in zijn dubbelroman heeft opgenomen, is buitengewoon amusant. Daarin neemt god, hilarisch genoeg, deel aan een talentenjacht. Om de titel Top Creator te verdienen, moet hij het opnemen tegen Darwin en de duivel.
Johan Butler is een merkwaardige persoonlijkheid. Noem hem gerust een gespleten persoonlijkheid. Er zit iemand in zijn oor te blazen waarvan hij dacht dat hij ervan verlost was. Het is John, zijn Engelstalige ik. Die vroeger, toen Butler nog in Canada woonde, de toon aangaf. Maar die op de achtergrond is verdwenen toen Butler naar Nederland verhuisde en steeds minder Engels ging spreken. Nu Johan deze vertaling heeft aangenomen, komt deze John in opstand. Want eigenlijk zou Butler zijn vrije tijd gaan besteden aan het optekenen van zijn memoires. Waarin, zo hoopt John, eerherstel zou komen voor hém.
Na een twintigtal bladzijden in het Einde verhaal word je als lezer geprikkeld: hé, in deze scène zet de hoofdpersoon zich aan het schrijven. Het zal toch niet… En inderdaad, wie dan het boek omdraait en zich aan de eerste bladzijden van End of Story zet, ontdekt dat die versie het product is van de schrijverij van de protagonist. Wie dat om en om lezen voortzet, belandt steeds weer in die andere taal en ervaart dan bijna aan den lijve hoe het is om tweetalig te denken. Hoe het is om steeds te moeten schakelen. Hoewel het de kloof tussen de ‘enkeltalige’ lezer en de tweetalige schrijver niet dicht, brengt het de thematiek wel dichterbij.
Schogt heeft het zich niet gemakkelijk gemaakt door Johan en John, als was het een spelletje bokspringen, door de roman te laten stuiteren. Het vraagt ook nogal wat inlevingsvermogen van de lezer om die gespletenheid te accepteren. Het komt allemaal nogal gekunsteld over. Gelukkig schrijft Schogt, zowel in het Nederlands als het Engels, heel toegankelijk en onopgesmukt en dat maakt lezing van de dubbelroman tot een amusante ervaring.
Einde Verhaal/ End of Story,
Philibert Schogt
192 en 124 blz.
€ 19,99
Uitgeverij de Arbeiderspers
