Hoeveel leed kan een mens in zijn leven hebben? Wat is het ergst denkbare verdriet, en hoe kan je dat dragen? Emily Ruskovich gaat de confrontatie met deze vragen aan in haar roman Idaho, die zich afspeelt in het hoge noorden van de gelijknamige dunbevolkte Amerikaanse staat. Het decor is alleszins prachtig: weidse landschappen, dichte naaldbossen, imposante bergen, slechts hier en daar een afgelegen huis waar stugge, teruggetrokken mensen leven: ‘De wildernis gaat almaar door, de ene bergketen na de andere, geordend en machtig, in lagen afgetekend tegen de hemel.’ Zo maken we kennis met Ann, een pianolerares die met Wade op een bergtop woont. Haar man is een stuk ouder en leidt aan geheugenverlies, een symptoom van vroegtijdige dementie. Maar dat probleem vormt niet echt de kern van dit boek, dat eigenlijk over Wade’s verleden handelt: zijn eerste vrouw Jenny zit levenslang in de gevangenis wegens de moord op hun dochter May. Alsof dat nog niet erg genoeg was, verdween Mays zusje June terwijl hun vader hulp ging zoeken. Ze zou nooit worden teruggevonden.
Ruskovich deinst er niet voor terug om ook de minder fraaie kanten van haar geliefde Idaho te tonen, zoals de enge white supremacists die vlak bij Ann en Wade het hoofdkwartier van de Aryan Nations bemannen: het is een streek waar niemand ervan opkijkt als je een hakenkruis op de rug van je hand hebt laten tatoeëren. Ook het kille, onmenselijke Amerikaanse gevangenissysteem krijgt een veeg uit de pan: het is bepaald geen pretje om in de bajes van Sage Hill te zitten (‘Haar duimdikke matras ruikt naar urine en tranen’).
Ruskovich is een oud-leerling van de gerenommeerde Iowa Writers’ Workshop. Nu valt er wel wat te discussiëren over het werkelijke nut van zulke workshops – hoeveel écht grote schrijvers leerden daar het vak? – maar dit boek komt te geconstrueerd over, met de typische verteltechnieken die we bijvoorbeeld kennen van de alomtegenwoordige televisieseries die stilaan de norm lijken te bepalen op het gebied van fictie: wisselende standpunten, cliffhangers, gedoseerd vrijgegeven informatie waarmee de spanning zo lang mogelijk wordt opgevoerd, tijdsprongen die de chronologie van het verhaal door elkaar halen en talloze subplots. Verder schuwt Ruskovich geen grote woorden voor heftige emoties. In Amerikaans proza zie je dat wel vaker, maar voor Europese lezers komt het al snel klef over (‘Ik hou al van je sinds ik je voor de eerste keer zag…’). Of zijn Europeanen bevooroordeeld en kunnen we juist moeilijk overweg met spontane uitingen van emoties? Hier speelt waarschijnlijk een cultuurverschil mee.
Een andere belangrijke verhaallijn is de diepe vriendschap tussen Jenny en haar celgenote Elizabeth, die na een ernstig incident niet meer naar de poëzieles mag. Geen nood: Jenny gaat wel in haar plaats en neemt Elizabeths gedichten mee. Het heeft wel iets ontroerends, al zullen sommige lezers de idee van poëzie als balsem voor de ziel die het beste in mensen naar boven brengt waarschijnlijk hopeloos naïef vinden. Er spreekt zeker een diep geloof in de goedaardigheid van de mens uit die zelfs doet denken aan de diepe empathie waarmee Truman Capote moordenaar Perry Edward Smith benaderde in zijn bekende boek In Cold Blood. In Idaho ondergaan personages de vreselijkste rampspoed, maar richten ze zich op kleine dingen om verder te kunnen leven, als drenkelingen die zich vastklampen aan wrakhout. Of dat een hoopvolle of deprimerende boodschap is, moet u zelf uitmaken, maar de nieuwe Great American Novel waar zo naar wordt uitgekeken, heeft Ruskovich (nog) niet geschreven.
