Soms wil je de laatste bladzijden van een boek overslaan. Ik had dat bij Moedermelk van de Letse schrijfster Nora Ikstena. Het lag beslist niet aan het boek, een prachtig boek. Het was omdat ik voorvoelde dat de moeder het einde van het boek niet zou halen. Een afloop waarvan de eerste tekenen al op de derde bladzijde van het boek kenbaar werden gemaakt. ‘In de twintig jaar die ik met mijn moeder heb doorgebracht, heb ik haar nooit kunnen vragen waarom ze mij, een kleine hulpeloze baby, haar melk onthield.’ Dat er een einde aan alles komt, dat niets waarop gehoopt werd vervuld zou worden, gaat het hele boek mee. Uitlopend in een toestand die ik niet wilde weten. Dan ging ik maar thee zetten, was ophangen, post openen, ach, er is zoveel te doen in een huis.
Door niet verder te lezen, vertraagde ik de levensverloop van moeder en dochter. Verijdelde het sterven van de een, het verdriet van de ander. In Moedermelk is het uit liefde dat de moeder haar dochter als baby de moedermelk ontzegt, haar laat opvoeden door grootouders. Wat ik stilletjes hoopte terwijl ik het gasfornuis schoonmaakte, was dat moeder en dochter op de laatste bladzijden nog een kans zouden krijgen, dat ze een soort ‘Happily ever after’ zouden bereiken.
Ik had tot half zes de tijd, dan moest ik een trein halen. Naar een leesclub, waar we merendeels onbekend waren met elkaar. Dat is eigenlijk het beste voor een leesclub, dat je elkaar niet kent. Er was een schrijfster, een vriend, een vriendin van een vriendin, een doorlezer (dagen niet van zijn stoel komen en maar lezen), en ik. We zagen elkaar bij een van de vijf thuis. Er kwam wijn en kaas op tafel. We luisterden naar verhalen uit onze levens, weefden daar onze bevindingen van het boek doorheen. Het bruiste zoals een glas champagne bruisen kan, verfrissend, tongen losmakend. Later kwam er een ovenschotel, salade, dessert op tafel. Tussendoor riep de schrijfster wel drie keer tegen de gastheer, ‘Jij kan ècht lekker koken!’ Waardoor wij wel moesten geloven dat haar man niet zo goed in de keuken was.
Moedermelk is in het Engels vertaald als Soviet Milk. Wat we – terwijl we van de gevulde courgette aten – zo treffend, zo geweldig-goed-gekozen vonden. Want dat hele boek gaat over niet kunnen leven, niet kunnen ontwikkelen onder verstikkende Sovjetregels. De vriendin van de vriendin begreep eerst niks van het boek en ik begreep dat. Want ik was er ook pas na een tijdje lezen achter dat de dochter en de moeder om en om aan het woord zijn. Ik schreef met potlood een D of een M boven de tekstblokken. De doorlezer had het boek in het Engels op een e-reader in Cornwall gelezen. In de Engelse versie bleek het boek uit twee delen te bestaan. Wat voor verwarring zorgde.
Toch las ik die laatste bladzijden, wanneer het de moeder is gelukt om te sterven. Het proza werd van registrerend, opeens meer ritmisch. ‘Haar lippen waren droog en gebarsten. Ik depte zachtjes haar borsten. Waaruit ik nooit had gedronken en die ik maar één keer had gezien, die nacht dat we gingen zwemmen in de rivier. (…) Ze waren als in mijn droom – warm en vol moedermelk… Een zee van melk. En ik dronk hem gulzig, ik dronk de melk van de goede, waarheidlievende moeder, en ik dronk de melk van het kwaad, die de slangen voedde, en de melk smaakte niet langer naar kamillethee maar naar iets raadselachtigs, dat mij kracht en macht gaf.’ Ja, een prachtig boek, het kwam goed.
Moedermelk / Nora Ikstena / vertaling Brenda Lelie / uitgeverij Koppernik
Inge Meijer – een pseudoniem – schrijft wekelijks een column.
