Literair Nederland

Een persoonlijke herinnering

Op 15 december 2012 bestaat Literair Nederland 10 jaar. Dit decennium van internetrecensies van Nederlandse en vertaalde literatuur, fictie en non-fictie, proza en poëzie begon met een krantenbericht.
In het voorjaar van 2000 stond er een klein berichtje in de krant dat een aantal ministeries een potje met geld had vrijgemaakt voor een zogenaamde ‘Millenniumprijsvraag’. Over een aantal disciplines zouden bedragen van een ton, in guldens, worden uitgekeerd voor innovatieve plannen. Ik had een weekeinde niets te doen en zette een idee op papier dat duidelijk geschreven was voor het ontvangend comité, doorspekt met wat visionaire internetgedachten –  die geleend waren – en een blauwdruk voor een website over literatuur die erg veel leek op de Internet Movie Database (IMDB), een website waarvan ik een nogal fervent gebruiker was. Er kwam op geschept papier een bevestiging van ontvangst binnen, en een bericht dat het plan de eerste screening gepasseerd was. In het najaar ging ik naar Tibet en in november kwam ik terug in Amsterdam. Toen lag er opnieuw zo’n brief en die meldde dat het plan genomineerd was en dat de uitreiking zou plaatsvinden op 23 november in de Ridderzaal in Den Haag.

Kostuum uit Vietnam

Het was een mooie dag, ik meen dat er acht prijzen werden uitgereikt. Een hele mooie was –  misschien in de categorie emancipatie – de ‘plastuit’, een kartonnen ‘geleider’ die het vrouwen mogelijk maakt staand te plassen. Het was deze plastuit die het meest het nieuws haalde. Ze ontvingen 100.000 gulden om met het plan aan de gang te gaan.
Die 100.000 gulden ontving ik ook. In de categorie literatuur was mijn database boven komen drijven. Ik stond er in een pak dat ik het jaar ervoor op reis in Vietnam had laten maken, veel pakken had ik niet, ik was net afgestudeerd en vermoedde in Azië dat ik zo’n ding wel eens nodig zou kunnen hebben. Vervolgens moest het nog duizenden kilometers mee in mijn rugzak. Maar hier stond het nu. De toen vigerende ministers Louk Hermans en Annemarie Jorritsma gaven een grote gouden check en een hand en wensten ons allen veel succes.

Polsblessure

De avond erna ging onder ingewijden de geschiedenis in als ‘het champagnefeest’. Het volstaat misschien te zeggen dat ik de maandag die volgde bij de dokter was met een polsblessure, die, zo ontdekten we samen, dan toch wel het gevolg moet zijn geweest van champagneflessen ontkurken.
Een paar weken later had ik een stichting en 100.000 gulden, waarvan 75 voor de uitvoering van de website, en 25 voor eigen gebruik. Over die 25 kunnen we kort zijn, die heb ik twee jaar daarna stukgeslagen door met mijn vrouw Caroline en jong baasje  Zeb (twee jaar), drie maanden door Nieuw-Zeeland te struinen.
Over de 75 kunnen we ook redelijk kort zijn, die resulteerden uiteindelijk in wat de site nu is, een archief van meer dan 4.000 recensies, stukken over literatuur die gratis beschikbaar zijn en waar mensen die van boeken houden met aandacht aan gewerkt hebben.

Die mensen zijn belangrijk. Zoals in veel literatuur zal ik de namen hieronder in een noot noemen, niet om ze weg te moffelen, maar omdat het er meer dan zestig zijn.

Redactie voeren

De beste manier om ‘redactie te voeren’ hebben we moeten leren. Er zijn drankovergoten avonden geweest in een café aan de Zeedijk, met stapels boeken op tafel, hees pratende dronken Amsterdammers die ons vroegen of we een leesclub waren. (‘Nee? Wat doen dan godverdomme die boeken op tafel?!’) Er zijn picknicks geweest, ruzies, telefonades en eindeloze correspondenties. Er zijn heel erg goede recensenten geweest, en ze gingen ook weer weg, en er kwamen nieuwe.

Thans wordt de redactie gevoerd door Carolien Lohmeijer en Ingrid van der Graaf. Het nu behoorlijk omvangrijke recensentencorps krijgt boeken per post toegestuurd, recenseert en ontvangt een nieuw boek. Zo kun je het blijkbaar ook doen.

Ik heb in die 10 jaar veel geleerd. Over websites, databases, en afspraken. Over hoe je je geld niet moet uitgeven, over deadlines en wie er wel van houden en wie niet. Ook veel over boeken, want twee lezen meer dan één. En dertig mensen lezen ongelooflijk veel.
De site heeft een keer of vier in dit decennium een extreme make-over ondergaan. Er was een tijd dat je de kleur van de website zelf kon kiezen, er was een tijd dat we een boek van de week hadden, dat we aan toneel deden, dat we essayettes publiceerden, essays van duizend woorden, dat we een weekschema hadden, een dichtbundel van de week, een non-fictieboek van de week.

Backup voor het nageslacht

Literair Nederland heeft nu, (op een maand na) tien jaar na het moment van online gaan, 15 december 2002, 7.000 abonnees en vele, vele bezoekers. Dat vinden we leuk en daar zijn we trots op, maar belangrijker voor ons is dat we literair nieuws signaleren en recensies publiceren over boeken die er toe doen. Niet de boeken waar je tante zo enthousiast over is. De Koninklijke Bibliotheek vroeg ons onlangs of ze een complete back up mochten maken voor het nageslacht. Dat mocht, maar wij schrijven gewoon door, voor u.

De niet professionele recensent

Een database is het niet geworden. Als ik in het jaar 2000 van het fenomeen Wiki had gehoord had ik het anders aangepakt. Als ik van Wikipedia had geweten, was ik dat weekend in het park gaan liggen. Het is misschien toch goed dat ik dat niet deed, en voor mij persoonlijk om deze reden: ik ben de recensie-van-de-niet-professionele-schrijver gaan waarderen als een onmisbaar element in het literaire leven. De recensent van Literair Nederland heeft nooit haast, heeft niets af te rekenen en hoeft niet bij de 400 woorden te blijven. Ik geef veel korte recensies van de kwaliteitskranten en bladen graag cadeau voor die van Literair Nederland. Al kunnen we de grote stukken in de krant nog niet altijd evenaren. Maar dat zijn er slechts twee per week. Op papier is ruimte duur. De kleine stukjes, met hun ‘sterren’ laten we meestal ver achter ons.

Hoogtepunten

De komende weken zullen we wat hoogtepunten uit tien jaar Literair Nederland boven water halen. Grotere stukken, of heel bijzondere, of recensies over inmiddels vergeten boeken. We hebben nu ook een overzichtelijke archiefbladzijde waarop je kunt kiezen voor boekomslagen of tekst. (In de vroege jaren minder plaatjes.)
Overigens zijn we altijd op zoek naar goede recensenten, want om lezers draait het. Wilt u meeschrijven en meelezen? Laat het ons weten.

De noot: graag dank ik de volgende mensen uit heden en verleden voor hun inspirerende bijdragen:  Fred Baggen, Wil van Basten, Thalita van Basten, Gijs Barends, Patrick Bassant, Geert Beernaert, Ina Bieze, Jessica Brouwer, Hugo Brutin, Anne Margriet van Dam, Joost Duijvelshoff, Ingrid van der Graaf, Daphne de Heer, Frank Heinen, Albert Hogeweij, Lisette Huibers, Sunny Jansen, Machiel Jansen, Jaap Jansen, Nikki de Jong, Jan de Kater, Alexander van Kesteren, Eva Keuris, Stacey Knecht, Rosalien Koster, Mohana van den Kroonenberg, Lodewijk Lasschuit, Thomas van Lier, Carolien Lohmeijer, Martin Lok, Michiel Mijs, Thomas Möhlmann, Mike Naafs, Marleen Nagtegaal, Niels Nijborg, Geesje Nijland, Maria Noordman, Coen Peppelenbos, Judith Ploegsma, Marleen van de Pol, Annemarie van der Poel, Katelijn Pompe, Ella Quist, Ria van Rheenen, Eeke Riegen, Olivier Rieter, Dominique Rothengatter, Laura Schans, Kurt Snoekx, Yvonne Stengs, Rein Swart, Saskia Taggenbrock, Marieke Visser, Hilde van Vlaanderen, Joost van der Vleuten, Andreas Vonder, Wouter de Vries, Karel Wasch, Carolien van Welij en anderen wier namen mij niet meer te binnen schieten, maar wier bijdragen blijvend zijn. Voor persoonlijke herinneringen, en vergeten aspecten mail!