Literair Nederland

Het onzichtbare geluk van andere mensen van de Indiase auteur Manu Joseph (1974) gaat over de zoektocht van de journalist en mislukte schrijver Ousep Chacko uit Madras (ook bekend als Chennai in India) naar de reden van de zelfmoord van zijn zoon Unni, die op zeventienjarige leeftijd van het dak van zijn ouderlijk huis sprong. Unni was een getalenteerde jongen, een striptekenaar, die gelukkig scheen te zijn. In het verhaal gaat Ousep praten met de vrienden en kennissen van Unni die echter niet gemakkelijk hun inzichten over Unni met diens vader willen delen.

De roman is een zoektocht naar het karakter van Unni, waarbij Ousep dingen over zijn zoon te weten komt, die geheel nieuw voor hem zijn. Door de verklaringen van de hoofdzakelijk jonge mensen die hem kenden ontstaat een gevarieerd beeld. Unni had veel fantasie en humor. Hij was een uitzonderlijke jongen. Dat blijkt ook uit de herinneringen aan hem van zijn jongere broertje Thoma, zijn moeder Mariamma en het buurmeisje Mythili, die de jongen ieder op hun manier idealiseren.

Het boek gaat over gekte en creativiteit, over familiebanden en vriendschap, over geluk en herinnering. Joseph weet de lezer sterk mee te laten leven met de geobsedeerde Ousep, een berooide alcoholist, en met Mariamma die tegen zichzelf praat en volgens sommigen gek is. Het zijn geloofwaardige karakters die met veel empathie worden uitgewerkt.

Het onzichtbare geluk van andere mensen is geen zwaarmoedig boek. Het bevat veel humor en interessante inzichten. De tekst kent een groot aantal citeerbare zinnetjes met denkbeelden van de verschillende figuren over de aard van het leven. Enkele voorbeelden: ‘het is nu eenmaal het lot van schuchtere mensen dat de dingen die ze vrezen meestal ook gebeuren.’ (9). ‘De domste beschrijving van de jeugd is dat die opstandig is. In werkelijkheid is het een verbond van lafaards.’ (13), ‘Ambitie is het vermogen om ongelukkig te zijn.’ (15) ‘alle getrouwde vrouwen [zijn] schrijvers.’ (61), ‘juist de tragische tekortkomingen van andere mannen vinden mannen innemend. Daarom zitten alcoholisten nooit zonder vrienden.’ (63), ‘Het ergste wat iemand kan overkomen is een tragedie die ook grappig is.’ (137), ‘het doel van elk waanidee [is] om zichzelf op andere hersenen over te dragen.’ (195), ‘de zedelijkheid [is] waarschijnlijk door onaantrekkelijke mannen bedacht.’ (214), ‘God is geen leugen maar een soort verkorte versie van de realiteit.’ (218), ‘Het verschil tussen een waan en een leugen is precies het verschil tussen een succesvolle heilige en een oplichter.’ (285)

Het zijn denkbeelden die prikkelen, omdat je het er niet per se mee eens bent, maar die je ook niet gemakkelijk kunt weerleggen. Niet al de inzichten in het boek zijn overigens zo verfrissend. Unni dacht bijvoorbeeld dat de mens gevangen zit in de taal. Dat is tegenwoordig een wat gedateerd postmodern inzicht. Maar de roman speelt dan ook in een tijd waarin het postmodernisme nog relevant was, aan het einde van de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig. Het denkbeeld wordt ook aan het verschijnsel strip gekoppeld. Unni stelt dat: ‘het uiteindelijke doel van beeldverhalen is als dat van de mens: zich bevrijden van de taal.’ (23) Bij Unni ging het in zijn strips vooral om het beeld, waaraan hij de teksten volledig ondergeschikt maakte. Deze beelden bevatten een waarheid over het leven die niet in het talige te vatten zou zijn. Dat een goede strip een wisselwerking is tussen literatuur en grafische kunst, zien we in dit inzicht niet terug. Het is een klein minpunt dat de verder inventieve Joseph niet met een interessante visie op strips komt.

De door Harry Pallemans vertaalde roman is goed opgebouwd. De informatie over de laatste fase van het leven van Unni wordt gedoseerd gebracht. In combinatie met de aansprekende karakters van de hoofdpersonages levert dit een sterke roman op. De curieuze theorie over het leven waar Unni in geloofde is boeiend en de auteur weet aannemelijk te maken dat een intelligente puber daar daadwerkelijk in kon geloven. Het boek biedt interessante denkbeelden over religie en waanzin en geeft ook een inkijkje in de cultuur van India van enige decennia geleden. Het onzichtbare geluk van andere mensen is een goed geschreven boek dat benieuwd maakt naar ander werk van Joseph.

Het onzichtbare geluk van andere mensen

Auteur: Manu Joseph,
Vertaald door: Harry Pallemans
Verschenen bij: Uitgeverij Podium
Aantal pagina’s: 350
Prijs: € 22,50