‘Maar wij deden net of we normale kinderen waren, van die kinderen die zich nergens om bekommeren en die kunnen spelen.’ Maar Samia woont in Somalië waar de oorlog woedt en niks normaal is. Ze woont met haar familie in Mogadishu in een klein huisje waar ze haar kamer deelt met haar zes broers en zussen. Bijna elke avond staat er hetzelfde op tafel, omdat er niet genoeg geld is om wat anders te kopen.
We leren Samia kennen als 8-jarig meisje. Het hele jaar kijkt ze uit naar de jaarlijkse hardloopwedstrijd door de wijken van Mogadishu. Zij rent al jaren met haar beste vriend Ali door deze straten terwijl ze achter hen een grote wolk van fijn, wit stof doen opwaaien. Op de dag van de wedstrijd geldt er een staakt-het-vuren en rennen 300 mensen door de straten waar de gaten in de weg zijn geslagen en de muren van gebouwen vol kogelgaten zitten.
Voor Samia is rennen haar vrijheid. Ondanks haar dunne benen wint ze wedstrijd na wedstrijd in Somalië. Haar droom is om in het Somalische tenue als eerste over de finish te komen op de Olympische Spelen. ‘Winnen voor mezelf, winnen om mezelf en alle anderen te laten zien dat de oorlog wel sommige dingen kon tegenhouden maar niet alles…’ Om dit doel te bereiken begint ze te trainen, dag in, dag uit. Eerst nog met Ali en later alleen.
Maar Samia redt het niet in haar eentje. Ze heeft een coach nodig. Ze krijgt de kans om naar Ethiopië te gaan waar een coach haar opvangt. Daarna lijkt het de goede kant op te gaan, maar al gauw wordt haar duidelijk dat het ook deze keer niet gemakkelijk zal zijn. Ze mag geen gebruik maken van de atletiekbaan voordat de documenten uit Somalië binnen zijn waaruit blijkt dat ze een atlete van het Olypisch Comité is die politiek asiel heeft gekregen in Ehtiopië. De weken worden maanden en de documenten laten steeds maar op zich wachten. Dan besluit Samia haar toekomst in eigen handen te nemen en op 15 juli 2011 begint ze aan ‘de Tocht’, de onzekere reis die elke vluchteling moet maken om het land te ontsnappen. Samia begint in Addis Abeba en wil via Italië verder Europa intrekken.
De geur van vrijheid is niet de eerste roman van Giuseppe Catozzella maar het is wel zijn eerste roman die in het Nederlands is vertaald. Het boek verdient in elke taal een vertaling. Catozelli kwam met dit boek in de finale voor de Premio Strega prijs. Dit is een van de meest prestigieuze literaire prijzen in Italië. De Premio Strega Giovani en de Premio Dante mocht hij wel in ontvangst nemen. Leone Film Group Spa heeft de filmrechten gekocht.
De geur van vrijheid is gebaseerd op de werkelijkheid. Catozella is zowel romanschrijver als journalist. Misschien dat het door deze combinatie komt dat er in het boek zo’n goede balans te vinden is tussen fictie en realiteit. Er zijn momenten in het boek dat je even helemaal opgaat in het verhaal en vergeet dat het waar gebeurd is. Zoals bij de dialogen tussen Samia en Ali waarin ze praten over hun toekomst. Dan komt er echter weer een passage die de schrijnende situatie van het land en de bevolking beschrijft en die je eraan herinnert dat dit boek meer is dan alleen een roman.
De stijl van het boek is eenvoudig, maar treffend. Rust en spanning wisselen elkaar af. Zoals dat ook gebeurt in oorlogsgebieden. Het ene moment is er niets aan de hand en vervolgens is er overal onrust. Soms wordt er in het begin van een hoofdstuk al verteld wat er gaat gebeuren en zelfs dan weet Catozzella de spanning erin te houden.
Het verhaal wordt verteld vanuit Samia. Hierdoor ervaar je hoeveel kracht en vastberadenheid iemand in de oorlogssituatie nodig heeft om vast te houden aan een droom. Je voelt Samia’s wanhoop wanneer de omstandigheden haar plannen weer tegenwerken. De oorlog kost haar haar vader, haar beste vriend en haar zus die zich door de oorlog gedwongen voelt haar eigen land te ontsnappen. Je voelt haar verdriet om haar familie, haar vriend en haar land. Maar het meeste nog voel je haar hoop dat het op een dag anders zal zijn en ze zal leven in een land waar ze vrij zal zijn.
Door het verhaal van Samia te vertellen, geeft Catozzella je een idee van de impact die een oorlog op een mens kan hebben. Samia begint als een onbevangen kind dat zich niks aantrekt van de oorlog, die doet alsof de oorlog niet bestaat. Later merkt ze dat ze niet om de oorlog heen kan en dat die ook haar dwingt haar land te ontvluchten. Het boek vertelt niet alleen het verhaal van Samia, maar ook het verhaal van zoveel andere mensen die door te dromen proberen te ontsnappen aan een oorlogssituatie. En daarmee is het een boek, een verhaal, dat niet af is op het moment dat je de laatste bladzijde hebt gelezen.
