Enige tijd geleden keerde Lammert Voos, telg van de Groningse kleigrond met alle gevolgen van dien, terug naar zijn heimat. Stammend uit een gezin waar geweld en alcoholisme schering en inslag waren, had ook hij veel moeite om van een alcoholverslaving af te geraken. Na zijn passage als zanger van de roemruchte Friese band Umberto di Bosso é Compadres in de jaren tachtig, was hij docent aan de Schrijversvakschool in Groningen. Hij publiceerde een viertal dichtbundels, waaronder één in het Groningse dialect, drie boeken met kort proza en een roman. Hij was Stadsdichter van Deventer en in 2016 verscheen Abdou en de anderen – Ooggetuigenverslag van een ex-vluchtelingenwerker, een geëngageerd essay over het migrantenvraagstuk. In het meeslepende Malterfoske, rekent hij af met zijn jeugd en afkomst van een familie Groningse armoezaaiers.
Uitzichtloos
Ondanks de beknopte omvang van de novelle Malterfoske, slaagt Lammert Voos er wonderwel in om perfect de ongemakkelijke sfeer op te roepen die hij nastreeft. Voos schildert het Groningse leven van de grote herenboeren, maar vooral van de arbeiders, vissers, klompenmakers en meiden die zich niet konden losmaken uit de armoede. Een armoedig leven dat zich generatie na generatie voortplant en gebeiteld zit in de Groningse kleigrond. Naast prachtige en poëtische natuurpassages – Voos kan zijn passie voor het dichten niet loochenen – waarin duidelijk zijn voorliefde voor het Groningse landschap naar boven komt, gebruikt hij vooral negatieve adjectieven die de sfeer donker maken. Het leven in de Noord-Groningse buurt is zwart, duister, grimmig, koud en nat. De personages zijn dat ook. De naam Malterfoske is trouwens verzonnen. Het eerste deel van de naam verwijst naar ‘treiteren’, het tweede naar ‘bosje’, en hoewel ook het buurtschap is verzonnen, is de novelle wel gebaseerd op de werkelijkheid.
Van Zondeval tot Genesis
In zeven hoofdstukken, die telkens een Bijbelse titel meekregen, beschrijft Voos de ingehouden woede en kwaadheid van de verschillende generaties, die er maar niet in slagen los te komen uit hun status. Hun leven wordt gekenmerkt door armoede, incest, ziekte , uitbuiting en die eeuwigdurende uitzichtloosheid. Het zwijgen overheerst, alles ondergaan staat voorop. Maar dan zijn er toch die enkelingen, mensen die tot een daad komen die je niet ziet aankomen, daarin schuilt vooral de kracht van Malterfoske. Het openingsverhaal Zondeval zet de toon. Een meid wordt bezwangerd door de zoon van een herenboer. Ze moet het hof verlaten. De boer vermoordt zijn zwakzinnige zoon omwille van de daad. Op zijn sterfbed leert de boer dat zijn andere zoon verantwoordelijk was. Ook hij kan hier niet mee omgaan en pleegt zelfmoord.
De herenhoeve komt te vervallen en zal in verdere verhalen opnieuw opduiken. In het tweede verhaal Schippers zonder God speelt de verbannen meid een hoofdrol, ondertussen bij arme schippers aanbeland. Voos bouwt immer verder, zowel in de tijd als met een (neven)personage uit een vorig verhaal. Van bij het begin tot de twintigste eeuw tot vandaag schetst hij het ruige leven in Malterfoske. Het laatste hoofdstuk Genesis is een terugblik van de grootmoeder van Voos die alles heeft zien gebeuren, die alle verhalen kent. Het vormt een mooie samenvatting van alles waar Malterfoske voor staat en brengt een boodschap van hoop voor haar kleinzoon die is ontsnapt aan alle ellende die zijn voorouders hebben meegemaakt.
Doordachte uitgave
Niet alleen de inhoud van deze fijne novelle is bijzonder, ook de uitgave mag er wezen. Een mooie hardback, dik lichtgelig papier en een tweekleurendruk maken het tot een hebbeding en een aanwinst voor de boekenkast. De omslag is van een bijzondere eenvoud. Op een blauwzwarte achtergrond staan eenvoudig gestileerde silhouetten getekend. Grote koppen die allemaal dezelfde kant opkijken. Onderaan in het klein en zwart is er één kopje dat de andere kant opkijkt, tegendraads, ontsnappend aan de richting waarin de anderen gedwongen werden. Over het concept van de hele novelle is bijzonder goed nagedacht: van cover, lay-out, typografie tot inhoud: alles maakt van Malterfoske een ontluisterend verhaal met veel ingehouden woede en droefheid dat je na lezing dichtklapt met een hoopvolle blik naar de toekomst.
