Literair Nederland

Het boek Een Cyborg Manifest – Wetenschap, technologie en socialistisch feminisme aan het eind van de twintigste eeuw van Donna Haraway begint met een voorwoord van vertaler Karin Spaink. Zij heeft de vertaling licht bewerkt en schrijft een uitgebreide inleiding, getiteld ‘Cyborgs zijn heel gewone mensen (ze denken hooguit meer na)’, omdat Haraway’s essay ‘geen lichte kost’ is, zo laat ze weten. Cyborgs zijn organische robots of mensenmachines. De cyborg, schrijft Spaink, ‘bestaat eigenlijk al lang, wij zijn het zelf.’

Filosoof Haraway schreef Een Cyborg Manifest in 1985. Ze onderzoekt daarin de verhoudingen tussen mens en machine en verenigt engagement, kritisch feminisme, onrustbarende ideeën en verstand van moderne technologiestudies. Volgens Haraway zijn allerlei oude tweedelingen achterhaald. Ze introduceert een nieuw politiek perspectief: een kruising tussen mens en machine zou daarvoor een mogelijkheid zijn.

Het nawoord is van Lydia Baan Hofman, filosoof en adviseur bij de Wetenschappelijke Klimaatraad. Ze bestudeert het werk van Donna Haraway. In een interview op Kennislink zegt ze: ‘Haraway bekritiseert het idee van de menselijke uitzonderingspositie. Zij leert ons dat we leven in een web van relaties met bomen, dieren, mensen, maar ook technologieën en andere dingen. Alles is ergens mee verbonden, wat weer met iets anders verbonden is. Als we willen begrijpen hoe de wereld werkt en welke consequenties onze handelingen hebben, dan vereist dat een bepaalde manier van denken (…)’ Haraway noemt dat tentaculair denken.

L.H. Wiener (1945) schrijft sinds 1966 verhalen. Zijn eerste bundels, die hij nog publiceerde als Lodewijk-Henri Wiener, leverden niet veel waardering op. De verhalen die hij daarna schreef verschenen in literaire tijdschriften, soms werden ze gebundeld. In 2003 ontving Wiener de F. Bordewijk-prijs voor zijn roman Nestor. Daarna verschenen twee delen met zijn verzamelde verhalen. Het publiceren van verhalen ging door, soms in heel kleine oplagen en gesigneerde exemplaren.

Nu is er In verlatenheid, een ‘document humain’ waarin Wiener de eenzaamheid probeert te overwinnen nadat zijn Laatste Vriendin hem heeft verlaten. De proloog begint hij met: ‘Vrouwen hadden het gaande mijn leven nogal eens op mij voorzien, maar verlieten me na verloop van tijd weer steevast, vermoedelijk door gemankeerde aandacht mijnerzijds, (…)’ De schuldige is zijn schrijverschap; hij was ‘als leraar geboren maar als schrijver in de wieg gelegd’. In een stream of consciousness kijkt Wiener terug op zijn leven en bedenkt wie hij was of had willen zijn als jongen, student, vader, drinker, schrijver, zeiler, want de dood is ‘talmend, maar onvermurwbaar’ in aantocht.

Wiener begon In verlatenheid als tekst om mee te dingen naar de prijs van Boekenweekgeschenkuitgave. Het verhaal werd iets langer. ‘Nu trof het goed dat mijn vriendin Kenau, een naam die zij voor zichzelf bedacht had, mij na een omgang van veertien jaar verlaten had (…) De titel van mijn novelle werd me als het ware in de schoot geworpen,’ zegt hij in zijn toespraak bij de presentatie van In verlatenheid. De novelle noemt hij een afscheid, een zwanenzang.

Henk van Straten (1980) is journalist en schrijver. Na een paar afgebroken hbo-opleidingen en banen, onder meer in de horeca, bij een poppodium en een uitzendbureau, richtte hij zich op het schrijven. Op het omslag van Watermeloenman staat als ondertitel Een fris-fruitige misdaadroman, wat aangeeft dat de roman niet al te serieus hoeft te worden genomen. Er valt te lachen.

Alleenstaande hoofdpersoon Nico Waltzman is boswachter en als hij op een nacht zijn bos inspecteert, struikelt hij over een watermeloen. Nico maakt zich zorgen over de verandering in de natuur, over pesticiden en over de in het bos verschijnende exoten. Gefrustreerd over het vinden van een watermeloen in zijn bos, die daar helemaal niet hoort, trapt hij ertegenaan. De meloen barst open en er komt iets onverwachts tevoorschijn. Wat volgt is een wereld van drugs, criminaliteit, chaos en moord. Nico krijgt te maken met crimineel Schele Ted, en dan staat er ook nog plotseling een twaalfjarige zoon voor de deur van wiens bestaan zijn ex hem nooit had verteld.

Bizarre verschijningen als een wolf, een panter en een nest hoornaars doen het verhaal geregeld een andere kant op gaan en relativeren de harde criminaliteit. De personages lijken stereotiep, maar Van Straten geeft ze in deze hilarische pageturner complexiteit en diepte mee, terug te vinden in vriendschappen en deals.