Met twee dezelfde boeken sta ik in de boekhandel – of nu ja, het ene exemplaar is onvertaald en het ander net uitgekomen in het Nederlands, twee keer zo dik en met onbegrijpelijke opmaak, want alle verhalen beginnen op de rechterpagina en ja, zo kom ik ook wel aan de 212 bladzijden. Toevallig sta ik ook voor de kassa. Ik kan me voorstellen hoe het personeel me moet zien: een jonge vrouw, diep in gedachten verzonken – kijk, ze maakt een foto van een bladzijde uit een van de boeken, waarom kijkt ze zo bijzonder boos?
Het heeft nooit wat willen worden met mijn pokerface.
Waar het om gaat is verhaal 92 uit de bundel 99 stories of God van Joy Williams. Het is een van de kortste uit een bundel waarin de verhalen toch al met grote regelmaat niet langer bedragen dan een enkele alinea. Onvertaald heet het Distinction: ‘I have never known an insane person, he said. But I have known people who later became dead.’
Schitterend, wat mij betreft. In Onderscheid, de vertaling, gaat het zo: ‘Ik heb nooit iemand gekend die krankzinnig was, zei hij. Maar ik heb mensen gekend die later dood werden.’
Stukken minder schitterend.
Van vertalen weet ik weinig. Wat ik wel weet is dat sommige dingen me eerder opvallen in mijn moedertaal. Zo kan ik stapelgek worden van de overdreven manier waarop veel Nederlandse acteurs hun teksten articuleren. Ik denk niet dat deze acteurs dit meer doen dan anderstalige acteurs, wel denk ik dat ik die nuance mis in het Engels en Duits en in het Frans helemaal.
Mijn probleem zit hem in het ‘dood werden,’ zo lelijk en weinig treffend vind ik dat. Vertalen is keuzes maken, zegt Jan van Mersbergen in een blog waarin hij zijn liefde voor vertalingen uitlegt: ‘Mijn spreektaal schuurt langs de vertalingen. Ik heb altijd opmerkingen over de woordkeuzes van de vertalers, ik ben altijd blij dat ik die keuzes kan zien. In het Nederlands moet ik die keuzes ook maken. In het Engels lees ik over de keuzes heen, in die taal is er voor de meeste zaken wat mij betreft één woord. Uitdrukkingen staan daar nog los van, die ken ik helemaal niet.’
Mooi en waar. Ik lees in het Engels om mezelf af te remmen. Om diezelfde reden eet ik sushi met stokjes: ik moet mezelf ervan weerhouden alles in een keer in mijn mond te stoppen. Nu durf ik voorzichtig te beweren dat mijn Engelse leesvaardigheden beter ontwikkeld zijn dan mijn hand-oogcoördinatie. Toch zal ik, net als Jan in zijn blog uitlegt, heel wat missen, simpelweg doordat Engels niet mijn moedertaal is.
Dood werden – misschien is het niet zo’n groot probleem. Misschien is het een opvatting, zoals de keuze van Erik Bindervoet om Joyce’ Dubliners te vertalen als Dublinezen een opvatting is. Maar ik deel die opvatting met Marianne Gaasbeek, vertaler van 99 stories of god, niet. Dus trek ik mijn gezicht in een plooi, leg de vertaling terug en reken volkomen tevreden de originele bundel af aan de kassa.
Marijn Sikken mijmert over lezen, verhalen en literatuur en schrijft daar columns over. Haar debuutroman, ‘Probeer om te keren’ (2017) verscheen bij Uitgeverij Cossee.
