De roman die mooie atlantische wals is een prachtig geweven, zich langzaam ontvouwend verhaal. Het sleept je mee door de levens van twee ogenschijnlijk onopvallende mensen met een grote hartstocht voor countrymuziek. De Schotse schrijver Malachy Tallack overtuigt met deze roman, waarin de trage stijl dezelfde werking heeft als het geluid van een steelgitaar op een luisteraar. De woorden glijden als een rustige stroom langs de lezer, die vooral in het begin de tijd moet nemen om het aanvankelijk saaie, maar wel degelijk spectaculaire verhaal in zich op te kunnen nemen. Stukje bij beetje worden de geheimenissen van de hoofdpersonen blootgelegd.
Tallack vertelt in deze roman twee parallelle verhalen. Het ene verhaal speelt in het verleden tussen 1957 en 1981 en gaat over vader Sonny Paton, zijn vrouw Kathleen en hun zoon Jack, bewoners van de Shetland eilanden. Zij wonen in bij Tom, de oom van Sonny, een stugge hardwerkende boer in een vrijstaande woning genaamd Hamar, vlakbij de zee. Het tweede verhaal speelt in het heden en gaat over de zoon, de inmiddels bijna drieënzestigjarige Jack, een eenzaat, zoals Vlamingen dat noemen. Een man die door zijn verlegenheid en gebrek aan durf een ‘lonesome’ bestaan leidt in het huis van zijn overleden ouders. Als kind werd hij enorm gepest en door vaak teleurgesteld te zijn stelt hij zich tevreden met weinig. De parallelle verhalen van Sonny en Jack wisselen elkaar af en vullen elkaar aan als de begeleidende instrumenten in de countrymuziek
Geïdealiseerde leven van een Walvisvaarder
De roman kent een nogal heftig begin – beschrijving van een storm die vader Sonny als twintigjarige op een walvisvaarder meemaakt – dat afwijkt van de rest van het boek. Als hij deze vreselijke storm tegen verwachting in overleeft neemt hij zich voor het meisje Kathleen ‘met haar ogen als honing’, op wie hij al jaren verliefd is, bij zijn terugkeer op de Shetlandeilanden ten huwelijk te vragen. En dat doet hij ook. De walvis blijft een belangrijke rol in het leven van Sonny spelen. Tot 1963 was de walvisvangst een belangrijke inkomstenbron van de Shetlandeilanden. Toen werd het verboden om er op te jagen. Nadat Sonny op het vasteland aan ’t werk is gegaan idealiseert hij het harde bestaan op zee. Zijn verhalen erover worden steeds sterker. Hij en Kathleen worden op hun veertigste tijdens een boottocht door een walvis aangevallen. Hun boot wordt opgetild en beiden verdrinken. Die scène in het boek lijkt ongeloofwaardig, maar is het niet. Onlangs nog werd bekend dat een kajakker voor de Filippijnse kust in zijn geheel werd opgeslokt door zo’n enorm beest.
Onopgemerkt leven
Het verhaal van Jack is dat van een man die zijn dag vult met boodschapjes doen en wandelingen naar de zee. Hij voorziet in zijn onderhoud door enkele uren per week het kantoor van een zalmverwerkingsbedrijf schoon te maken, een weinig hoogstaande maar voor hem bevredigende arbeid: ‘Het was Jacks taak om onopgemerkt te blijven.’ Via zijn vader Sonny leerde Jack de countrymuziek kennen. Sonny infecteerde zijn zoon ermee. Hamar, het huis waar ze wonen, ademt muziek. Jacks huiskamer staat vol lp’s en cd’s. Waar vader Sonny een passieve luisteraar bleef, bekwaamt Jack zich in het schrijven van eigen liedjes, schrijft tekst en muziek.
Na ieder hoofdstuk is er een liedje afgedrukt, handgeschreven en met doorhalingen, alsof het schrijfproces nog niet is afgerond. Jack heeft veel verbeeldingskracht. Hij leeft die uit in zijn liedteksten en niet in het dagelijks leven. Hij leeft alleen, maar is niet eenzaam. Hij is tevreden, maar niet gelukkig. Jack denkt veel na over de betekenis van countrymuziek. Hij noemt het ‘verlangen naar elders en ooit, naar plekken en mensen die niet hier en nu waren.’ Countrymuziek was ook, ‘huiveren om wat komen zou, en spijt om wat was.’ Het luisteren en schrijven van deze muziek is een compensatie van zijn bestaan waarin lust en vervoering ontbreken.
Dan wordt het beklemmend
Dan wordt er op een dag een doos met niet nader te noemen inhoud voor de deur van Jack gezet. De inhoud van de doos dwingt hem tot het maken van verbinding met anderen. Is Jack in staat om over zijn eigen geremdheid en afzondering heen te stappen en contact te leggen met zijn omgeving? Het lijkt op niets uit te lopen. Ergens staat: ‘Jack was waardeloos. Overbodig. Nergens goed voor. Tientallen jaren had hij zichzelf laten krimpen, zijn dagen laten verdorren als zaadkorrels op beton, een hopeloze verspilling van het leven. Je kon hem nauwelijks een man noemen.’ In de loop van het boek wordt het verhaal van Jack nogal spannend en beklemmend en kan je het boek niet meer wegleggen.
Wat het extra aantrekkelijk maakt is dat de liedjes in het boek ook te beluisteren zijn op spotify. De schrijver voert de liedjes zelf uit en toert met een band door Schotland en Engeland. De roman is daardoor een beleving van lezen en luisteren geworden. Wie ook nog de interviews met de langzaam en weloverwogen sprekende Tallack beluistert, raakt helemaal in de ban van deze mooie atlantische wals over eenzame mensen, heimelijk verlangend naar verbinding. Ook voor extraverte en niet van countrymuziek houdende mensen zeer interessant.
