Van Nana Kwama verscheen in 2019 de verhalenbundel Friday Black. Chain Gang All-Stars is de eerste roman van deze jonge Amerikaanse auteur en gaat over de commerciële uitbuiting van gevangenen in geprivatiseerde huizen van bewaring. Abjei-Brenyah geeft zijn fantasie de vrije loop en vertelt het verhaal van een absurde, maar in de roman vanzelfsprekende gang van zaken waarin gevangenen tegen elkaar vechten om hun vrijheid te ‘verdienen’. Gevangenen kunnen zich aanmelden voor SPEL, het Strafrechterlijk Programma voor Entertainment door Langgestraften, wat inhoudt dat ze in arena’s en daarbuiten tegen elkaar vechten ter vermaak van het publiek. Iedere gevangene die veroordeeld is tot minstens 25 jaar detentie, kan, als hij of zij drie jaar de gevechten op leven en dood overleeft, in aanmerking komen voor gratie.
Winst maken met het voeden, huisvesten en verzorgen van gevangenen is in de VS, Australië en Engeland heel gewoon. Acht procent van de Amerikaanse gevangenen zit zijn tijd uit in geprivatiseerde huizen van bewaring. Ondanks herhaalde pogingen, onder meer van oud-staatssecretaris Fred Teeven, bestaat dit in Nederland niet. Na onderzoek bleek dat niet kon worden vastgesteld of privatisering in Nederland de kosten zou drukken bij gelijkblijvende behandeling van de gevangenen.
De deelnemers
De roman bestaat uit meerdere hoofdstukken die verdeeld zijn over de vier groepen die een hoofdrol spelen. Allereerst is daar de deelnemers aan SPEL. Zij worden van alle kanten belicht, als echte sporthelden. Zij hebben bij- of koosnamen, zoals ook deelnemers aan vechtsporten buiten de gevangenis die hebben. Daarnaast komen enkele trouwe kijkers in aparte hoofdstukken aan bod. Zij kunnen iedere seconde uit het leven van hun favorieten volgen via hun holofoon, een beeld en geluidsontvanger. In de derde plaats worden de demonstranten tegen de gevechten in enkele hoofdstukken belicht. Zij zijn verenigd in de ‘Coalitie ter Beëindiging van Moderne Slavernij’ en demonstreren op straat tegen de onmenselijke behandeling van gevangenen.
Een van hen is Nile, een student die door zijn protest tegen SPEL vrijwel geïsoleerd komt te staan aan de universiteit. Hij krijgt te horen dat SPEL gewoon sport is en de deelnemers zichzelf aanmelden, dat het allemaal verkrachters zijn en dat die lui gevaarlijk zijn en dat er niet alleen zwarten aan meedoen, maar ook witten. Kortom Nile is een watje, omdat hij SPEL afkeurt. Ten slotte komt Chain Gang Unlimited in beeld, het bedrijf dat deze gevechten heeft bedacht en exploiteert. Het houdt zich bezig met de organisatie van de gevechten in de arena’s, de logistiek van de ‘Marsen’ naar volgende steden en organiseert publieksmanifestaties waar het publiek kennis kan maken met gladiatoren. Het bestuur van dit bedrijf denkt dat dit gevangenen circus kan uitgroeien tot het grootste entertainment product ter wereld. Als hen dat zo uitkomt veranderen ze de reglementen om nog meer spanning op te roepen. De meest aansprekende figuur in dit bestuur is Mick Wright, de persoon die het ‘circus des doods’ presenteert en met zijn ‘elektriserende stem’ het publiek opwarmt.
Vechten voor vrijheid
Hoofdpersonen van de roman zijn de twee zwarte vrouwen Loretta Thurwar en Hamara ‘Hurricane Staxx’ Stacker, die worden gevolgd op hun tocht van gevecht naar gevecht, tot aan wat genoemd wordt de definitieve ontketening. Wie uiteindelijk ontketend wordt laten we hier in het midden. Hun gevechten worden bijna tot op de huid beschreven. Alle details over houding, handeling en resultaat worden door de auteur aan de lezer voorgeschoteld. De twee zwarte vrouwen behoren tot de ‘A-Hamm Keten’, een tiental gevangenen die via gevechten vrij willen komen. Deze gevangenen vechten individueel of collectief tegen (leden van) andere ketens. Deelnemers aan SPEL worden continu gevolgd door HMC’s, ‘Holo Microphone Camera’s’, het (fictieve) meest gebruikte video/audio-opnameapparaat in de wereld van de actiesport waardoor iedere beweging en ieder geluid van de deelnemers 24/7 gevolgd kan worden. Ze trekken van stad naar stad en worden onderweg bewaakt door geavanceerde technische hulpmiddelen die voorkomen dat ze kunnen ontsnappen. Kijkers kunnen de beelden van hun helden gratis bekijken, ter opwarming voor de gevechten in de arena, waarvoor ze wel entreegeld moeten betalen.
Loretta en Staxxx zijn een liefdeskoppel (Staxx krijgt na iedere gedode tegenstander een x achter haar naam erbij). Zij vechten uiteindelijk ook samen tegen de compleet geschifte ‘ondoodbare’ Simon J. Craft en de altijd zingende eenarmige krachtpatser Hendrix ‘Scorpion Singer’ Young. Het is aandoenlijk te lezen hoe Loretta en Staxxx, twee sterke, ongenaakbare en wrede vrouwen die veel anderen om het leven hebben gebracht, teder en lief voor elkaar zijn. Ze laten zien dat mensen in de moeilijkste omstandigheden toch liefde voor elkaar kunnen opbrengen. Loretta haalt andere deelnemers in haar keten ertoe over elkaar niet uit te roeien, zodat er in de onwerkelijke wreedheid van hun bestaan toch iets van solidariteit ontstaat. Beide vrouwen worden tot publiek bezit en hun fans willen alles van hen te weten komen.
Onvoorstelbare wordt doodnormaal
De roman geeft eenzelfde harde beeld van het leven in de gevangenissen als Kathy Page dat deed in haar roman Simons Alphabet over een Engelse gevangenis. Daar lag de nadruk op de kans op rehabilitatie door een psychologische aanpak waarbij de gevangene een beter mens wil worden. In onderhavige roman draait het om gevangenen die via ‘entertainmentlynchpartijen’ vrij kunnen komen door medegevangenen te doden ter vermaak van het publiek en tot profijt van de investeerders.
De auteur slaagt er in de lezer mee te voeren met de helden die zich voorbereiden op een gevecht of aan het vechten zijn waardoor het onvoorstelbare verandert in iets wat doodnormaal lijkt. Door middel van voetnoten geeft hij uitleg over technische of juridische details, waardoor het nog realistischer lijkt. Hij laat goed zien dat er in deze commerciële hel ook liefde en genegenheid bestaat, maar dat het systeem door en door verrot is. Gevangenen zijn in dit door Chain Gang-Unlimited geleide bedrijf niets meer dan een bron van vermaak voor het grote publiek. De roman toont een uiterste consequentie van privatisering van het gevangeniswezen waarin mensen worden gereduceerd tot handelswaar, en dus tot geldmachines.
