Literair Nederland

In 1933, één dag nadat de Reichstag in vlammen opging, ontvluchtte de politiek geëngangeerde dichter en (toneel) schrijver Bertolt Brecht (1898-1956) zijn vaderland. Hij vertrok in eerste instantie naar Denemarken, woonde daar 5 jaar en verbleef achtereenvolgens in Zweden, Finland, Rusland, de Verenigde Staten en Zwitserland.

In die jaren tot 1945 schreef hij ‘Exilliteratur’ waarin hij zich verzette tegen de nationaalsocialistische en fascistische bewegingen.
In Gesprekken tussen vluchtelingen verwerkte hij zijn eigen ervaringen als balling en legde hij de anti-immigratiepolitiek bloot. Hij schreef het in 1941, het verscheen postuum in 1956 en was tot nu toe nog niet in het Nederlands vertaald. Uitgeverij Jurgen Maas heeft daar nu verandering in gebracht.

In dit boek gaan in Helsinki twee Duitse vluchtelingen met elkaar in gesprek, ze bespreken de staat van de wereld en hun eigen situatie daarin. Het zijn de intellectueel Ziffel en de arbeider Kalle, twee totaal verschillende mannen met uiteenlopende meningen en ervaringen die elkaar toch in de ballingschap weten te vinden.
Gesprekken tussen vluchtelingen wordt door de uitgeverij omschreven als ‘een roman in dialogen vol humor en absurdisme’.

In de NRC noemt Michiel Krielaars het verschijnen van dit boek in deze tijd ‘als geroepen’.

Eén dag al na de invasie raakt Jaap Scholten betrokken bij de oorlog in Oekraïne, zo valt te lezen in Nastya in Charkiv, Scholtens nieuwste boek. Omdat hij in Hongarije woont wordt hem gevraagd of hij een gezin met kleine kinderen kan helpen dat de gebombardeerde stad heeft verlaten en op weg is naar de grens.

Vrij snel daarna richt Scholten samen met een aantal anderen de stichting Protect Ukraine op en komt hij in contact met Oekraïense burgers en buitenlandse vrijwilligers die met (meestal niet militaire) middelen het land helpen verdedigen. De stichting Protect Ukraine bevoorraadt het Oekraïense leger met uiteenlopende zaken. Daarover verscheen in 2024 het boek Spullen brengen van Jelle Brandt Cortius die zich aansloot bij de stichting.

Een van de vrijwilligers is Nastya, een Bulgaars-Nederlandse studente uit Den Haag. Zij vertrok drie jaar geleden naar Oekraïne en is nu een ‘superior combat medic’ aan het front in Charkiv. Zij waagt dagelijks haar leven om militairen en burgers te redden.
In Nastya in Charkiv schrijft Scholten over zijn contacten met Nastya, over de situatie waarin zij en haar landgenoten verkeren. Zijn teksten worden afgewisseld met korte berichtjes van Nastya zelf.
De foto’s in het boek zijn van Eddy van Wessel die al jaren door Oekraïne reist en fotografisch verslag doet vanaf het front.

Bij, zoals zij zichzelf noemen, de piepjonge uitgeverij Drift die zich ‘ten doel stelt ouderwets mooie boeken op de markt te brengen’ is onlangs het eerste deel verschenen van een trilogie die begint in 1926 en doorloopt tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Hoofdpersoon Alistair MacEwen keert terug naar de plek in Noord-Frankrijk waar hij vlak na de Eerste Wereldoorlog, toen hij was ingestort na de verschrikkingen in de loopgraven, werd verzorgd door Ghislaine.

Hun weerzien heeft voor hen beiden en voor de mensen om hen heen grote, onomkeerbare gevolgen. Zowel Alistair als Ghislaine, maar ook de andere personages in Hier en aan de overkant hebben de nodige trauma’s te verwerken. Ieder doet dat op zijn of haar eigen manier. Door middel van herinneringen en flashbacks vertelt J.M. Williams tegen de achtergrond van het Interbellum hun verhaal.

J.M. Williams (1959) studeerde o.a. filosofie en geschiedenis. Naast fictie schrijft zij non-fictie en poëzie, recenseert voor o.a. Literair Nederland. In 2022 debuteerde zij met De kwartiermaker. Momenteel legt zij de laatste hand aan het derde deel van de MacEwen-trilogie.