Literair Nederland

Niemand weet waar de jonge walrus vandaan kwam en waarom hij vermoeid maandenlang langs de West-Europese kust trok, tot aan Spanje toe, en een bezienswaardigheid werd. Het eerst werd hij gezien in Ierland, in maart 2021. Wally, zoals hij al snel werd genoemd, hees zich regelmatig in havens in bootjes en werd een steeds grotere attractie. Schrijver en vertaler Irwan Droog van Wally en wij heeft Wally nooit gezien. Door een verblijf op een Noors eiland voor zijn boek Het huis aan het einde had hij niets meegekregen over Wally’s Europese reis. Toen hij veel later een foto zag van een walrus in een bootje twijfelde hij er eerst aan of dat echt was en kwam toen achter het verhaal van Wally. Maar hoe kwam het dier daar aan die kust? Was hij op een ijsschots afgedreven, of door het smeltende zee-ijs in het poolgebied naar het zuiden gedwongen?

Droog besloot te proberen antwoord te vinden op die vragen door dezelfde reis te maken als Wally. Hij merkte dat de walrus behalve geliefd ook gehaat was, zoals door vissers die dachten dat hij hun vis op at of door eigenaren die hun boot zagen zinken onder Wally’s gewicht.

Droog voert in zijn boek walrusexperts op (die de dieren zien als meest intelligent van het Noordpoolgebied), heeft het over klimaatverandering en over de veranderende relatie tussen mensen en dieren. Door het toenemend aantal mensen moeten dieren en wij ons beider leefgebied steeds meer delen. Hoe gaan wij daarmee om?

De dreiging vanuit het Duitse keizerrijk en Oostenrijk-Hongarije was vlak voor de Eerste Wereldoorlog voor Nederland aanleiding om geheime diensten op te richten. Onlangs heeft de AIVD een historisch belangrijk rapport vrijgegeven over deze diensten in de periode 1912-1947. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken wilde toentertijd niet dat de verhalen van de diensten verloren zouden gaan en liet ze opschrijven door M. de Meijer. Deze insider putte gedeeltelijk uit documenten die hij na de Duitse inval had begraven in zijn achtertuin.

In Uiterst vertrouwelijk- Achter de schermen van de Nederlandse geheime diensten reflecteren vier wetenschappers op de toenmalige inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Ze duiden De Meijers geschiedschrijving – bestaand uit toen nog eenvoudig documentatiewerk van een paar militairen – en verbinden deze met de hedendaagse ontwikkelingen. Het werk van de diensten is sinds die eerste decennia sterk uitgebreid. Nadruk ligt nu ook op economische en militaire spionage, het voorkomen van terroristische aanslagen en het beletten van buitenlandse inmenging in de Nederlandse samenleving. Hoe zijn de oude geheime diensten uitgegroeid tot een professionele organisatie met duizenden werknemers? Hoe verhoudt die organisatie zich tot de democratische rechtstaat, wat waren en zijn de vijandbeelden van Nederland?

In Het Heidi-feest van theaterschrijver Jannemieke Caspers (1982) wordt een klein dorp waar treinen zelden stoppen gedurende vijf dagen overstroomd, reden waarom het Heidi-feest is uitgesteld. Het water komt meters hoog en ‘… stroomde de huizen binnen, het hotel De Vallei, de apotheek, de bakker, het café, het boekwinkeltje… Alleen in de kiosk op het station (…) bleef het droog.’ De dorpsgemeenschap is aan zichzelf overgeleverd.

De kiosk wordt bemand door Grietje, een meisje met de ‘brozebottenziekte’ en het middelpunt van het boek. Tijdens de overstroming kijkt ze vanuit de tweede verdieping naar buiten. ‘Grietje (…) leunde voorzichtig naar buiten. Haar haren en schouders direct nat. En daar beneden, midden in het water, zag ze de Barbiepop. Kom dan. De Barbie lachte, stak haar arm uit en Grietje dook het water in. Zodra haar haren het water raakte, voelde ze het meteen. Dit is wie zij is. Dit is wie zij had moeten zijn. Een zeemeermin.’ Als het water weg is ziet Grietje vanuit haar kiosk twee vreemde mannen, een waarneming die door geen enkele dorpeling wordt gedeeld. Ook leven er volgens Grietje ondergronds tunnelmensen die zich nooit laten zien en mollen, wortels en ratten eten. Door Grietjes praatjes, steeds meer ziek wordende mensen en het verdwijnen van spullen voor het Heidi-feest slaat de paniek in het dorp toe.

Van het boek bestaat ook een theaterstuk. Deze tekst Wolf (of het Heidifeest) werd ‘Verse tekst 2023’. Er is ook een podcast van.