Literair Nederland

Henk van Straten is een veelschrijver. Dagelijks publiceert hij stukjes proza op zijn FaceBook tijdlijn en in vijf jaar tijd publiceerde hij elk jaar een boek. Maar te snel naar hij zelf zegt, en echt debuteren heeft hij niet gedaan. Dat wilde hij alsnog goed maken en dat deed hij met de omvangrijke roman Bidden en vallen. Een rijk geconstrueerde roman rond zes personages die elkaar, maar vooral zichzelf, nogal in de weg zitten.

Tom Kuiper is accountmanager bij een prestigieus horlogemerk. Hij lijdt aan overgewicht en drankzucht. Het verhaal begint op een zondagochtend in november en het is al direct duidelijk dat zijn echtgenote niet meer in hem gelooft, zijn kinderen bang voor hem zijn en hij een bloedhekel heeft aan zijn inwonende zwager en vriendin. Brak van de hoeveelheid drank van de vorige avond, ontvlucht hij zijn huis. Nadat hij vruchtensap heeft gekocht waarmee hij zichzelf tracht terug te vinden op een bankje in een nabijgelegen park, kondigt het noodlot zich aan in de vorm van een verslaafde Marokkaanse jongen. Voor je het weet, en dat is het knappe van Van Straten, hoe hij ongeloofwaardige dingen geloofwaardig laat zijn, staat Tom in de bosjes met zijn broek op de enkels en laat hij zich oraal bevredigen door deze jongen. Het overkomt hem ook maar, hij heeft zoiets  nooit eerder meegemaakt en voor hij beseft wat er gebeurt, wordt hij beroofd van zijn geld en dure polshorloge.

Zijn vrouw, Els, ontmoette hij tijdens zijn werk in de horeca. Van het een kwam het ander en voor ze het wisten woonden ze samen, kwam er een kind, en nog een. Het leven werd hiermee onomkeerbaar en voor je het weet zit je in een situatie waarin je jezelf niet meer herkent. ‘De weg kwijt zijn’ is wat in Bidden en vallen op groteske en humoristische wijze wordt uitgewerkt.

‘Op die vreemde, warme zondagochtend in november was een heilzame wandeling naar de supermarkt het enige wat Tom Kuiper (…) zou kunnen redden. Even weg hier. Even die plastic zak van zijn hoofd halen en ademhalen. Vijftien minuten heen, de wijk en het park door, dan vijftien minuten terug. Een route en een bestemming. (…) Daar zo’n fles vers sinaasappelsap uit de koeling pakken. De lichaamsbeweging zou de whisky uit zijn bloed spoelen, het zure sap zou hem wakker bijten. Kleine doelen en kleine successen, dat zouden de handvatten zijn waaraan hij zich uit dit dal zou trekken, terug de helderheid in, zijn kop eindelijk weer uitgestoken boven zijn eigen logge vlees en verwarring. Klaar voor de dag, voor zijn kinderen en zijn leven.’

De roman is verdeeld in zeven delen waarvan het grootste deel aan Tom is besteed, de anderen figureren als bijrollen in een film. De delen zijn op zichzelf staande verhalen waarin de levens van de zes personages, in langere of kortere vorm uit de doeken wordt gedaan. Het gedeelte over Tom beslaat twee hoofdstukken, kortweg getiteld Tom. De epiloog is voor de jonge Marokkaan die hem beroofde van zijn maagdelijkheid wat mannenliefde betreft en van zijn ijdelheid (het horloge). Op zich hebben alle uitgelichte personages iets boeiends, maar het blijven op zichzelfstaande verhalen die alleen het hoofdpersonage Tom dienen.

Het verhaal is zeer goed geschreven, maar dat maakt niet dat het prettig om te lezen is. Het is tenenkrommend hoe ieder op zich hoge aspiraties van het leven heeft maar er in werkelijkheid niets van maakt. Van Tom wil je, zo gauw je met hem hebt kennis gemaakt, alleen nog maar af. Een mislukkeling eerstklas, maar ook zo herkenbaar. Misschien daarom wel dat het moeilijk is om door te lezen: die herkenbaarheid. Chris, een semi schrijvertje, irriteert mateloos met zijn betweterige houding en gestook en zijn vriendin niet minder, die in een soort van slachtofferschap leeft. Ook de lethargische Els zou je willen toeschreeuwen: kap er toch mee!  Ze zijn allemaal zo ongelooflijk uitzichtloos bezig dat je van ergernis het boek van je af wilt werpen om bijvoorbeeld niet te hoeven toezien hoe Tom, na de dag dat ie in elkaar geslagen is, zich naar de luchthaven laat brengen om naar Hongkong te vliegen; omdat dit nu eenmaal zo is afgesproken! Dan denk je: man man man, die leert het nooit. Kent niet het principe van ‘Boem is ho’.

Een struggle for live-verhaal, een blindelings doorgaan tegen beter weten in. Van Straten schrijft er op intrigerende wijze over, over dat leven op de rand. Hoe erg het ook is, het kan nog erger. En dan kun je bidden om hulp of je valt. Wanneer Tom zichzelf niet meer overeind kan houden, belandt hij in een coma en een soort surrealistische wereld waar hij Daniel Craig, (007) vindt, die hem bij de hand neemt en de weg wijst. Daniel Craig, zijn voorbeeld in alles wat schittert aan kracht, evenwicht en dure horloges in een wereld van je neus achterna gaan naar een onvermijdelijke ondergang.

Het boek is opgedragen aan Selim Lemouchi, oprichter van de band The Devil’s Blood, stadsgenoot en mede-muzikant van Van Straten, die op 33-jarige leeftijd (2014) een einde aan zijn leven maakte. Lemouchi was het tegendeel van maatschappelijk succes najagen en had niets met huisje-boompje-beestje. ‘Je duwt jezelf in een rol die niet aan je is besteed. Dat gaat een keer mis,’ is een uitspraak van Lemouchi. Waarvan de Tom in dit boek dus moge getuige.