De toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur betekent nog al eens een kennismaking met een vrij onbekende auteur, en voor de auteur betekent het meer naamsbekendheid. Dat gebeurde onder meer met de Franse schrijver J.M.G. Le Clézio (2008), de Chinese Mo Yan (2012), en de Tanzaniaanse schrijver Abdulrazak Gurnah (2021). Onbekend en gelauwerd maakt in ieder geval begerig.
Dit jaar was de Nobelprijs voor de Literatuur voor de Zuid-Koreaanse schrijfster Han Kang (Gwangju, 1970). Een schrijfster waarover ik hoorde, recensies las, maar nog geen boek van gelezen had. Ik zag De vegetariër voorbij komen, Mensenwerk en het kleine boek Wit (alle drie vertaald vanuit het Engels door Monique Eggermont en Marijke Versluys). Ik zeg geen vaarwel (vertaald vanuit het Koreaans door Mattho Mandersloot) verscheen vorig jaar net als de andere drie vertalingen bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar. Ook die las ik niet. Betreurenswaardig is het dat als een schrijfster de Nobelprijs krijgt, je haar werk niet kent. Het gevoel dat je altijd achterblijft op wat er aan belangrijks verschenen is.
Om mens te zijn
Ik ging het internet op. Het eerste wat ik over Kang tegenkom is een bericht van Korea-expert Casper van der Veen. Op Linkedin plaatste hij een link naar een interview in het NRC met de Zuid-Koreaanse schrijfster uit 2017 over de roman De vegetariër. Het moet een bijzonder gevoel zijn een auteur te hebben geïnterviewd die later onder de categorie Nobelprijswinnaars valt. De vegetariër werd in dertig landen vertaald en won in 2016 de Man Booker International Prize-literatuurprijs. De roman speelt zich af in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul en gaat over een vrouw die besluit te stoppen met het eten van vlees nadat ze een nachtmerrie had over de bruutheid van mensen. Een besluit dat onverwachte gevolgen heeft voor haar persoonlijke leven als mens. In het interview zegt ze, ‘Ik ben nog steeds bezig met de vraag wat het betekent om mens te zijn’.
In datzelfde interview, ‘Als ik schrijf denk ik nooit aan lezers of een specifiek publiek. Dat komt pas als het boek af is. De vegetariër wordt in verschillende landen anders begrepen. Nederlandse lezers lachten om de eerste zin [“Voordat mijn vrouw vegetariër werd, had ik haar in alle opzichten altijd volstrekt oninteressant gevonden” red.], Turkse lezers bijvoorbeeld niet. Maar de ironie van het boek werd overal opgepikt.’
Kang komt uit een schrijversfamilie. Haar vader is de romanschrijver Han Seung-won en ook haar broers schrijven. Ze studeerde Koreaanse literatuur aan de Yonsei University in Seoul. In eigen land won ze de Yi Sang Literary Prize, de Today’s Young Artist Award en de Korean Literature Novel Award.
Ik ging online op zoek naar haar boeken en vond enkel een exemplaar van Wit. Overige titels waren uitverkocht. Het boek Wit schreef Kang toen ze een aantal maanden met een schrijversbeurs in Warschau verbleef. Het is een poëtische vertelling in korte teksten met veel wit op de pagina’s. Het gaat over een gestorven zusje voor zijzelf geboren werd. Het begint met een lijstje van allerlei witte onderwerpen. ‘Bakerwindsels, Babyhemdje, Zout, Sneeuw, Rijst (…)’.
Het pijnlijke van wat gebeurd is
Over babyhemdj schrijft Kang, ‘Er is me verteld dat het eerste kind van mijn moeder nog geen twee uur na de geboorte gestorven is. (…)’ Een paar bladzijden later, na andere onderwerpen beschreven te hebben, vertelt ze vanuit een andere perspectief over het kindje en de moeder.
‘De tweeëntwintigjarig vrouw is alleen thuis. Op een zaterdagochtend dat de eerste rijp nog op het gras ligt, gaat haar vijfentwintig jaar oude echtgenoot met een spade de berg op om de baby die de dag ervoor georen is te begraven. De ogen van de vrouw zijn dik en willen niet goed open. Overal in haar lichaam doen de gewrichten en de gezwollen knokkels pijn. En dan voelt ze voor het eerst warmte in haar boezem toeschieten. Ze komt overeind en knijpt onhandig in haar borsten. Eerst een waterig gelig straaltje, daarna gladde witte melk.’ Wit, alles is wit als sneeuw, als moedermelk of als ‘koude handen gebald tot witte vuisten’. Een wonderlijk mooi, pijnlijk boek.
De jury schreef dat Kang de prijs verdient voor haar ‘intense poëtische proza, dat historische trauma’s confronteert en de kwetsbaarheid van het menselijk leven blootlegt’. Ze is de eerste Zuid-Koreaanse auteur die de Nobelprijs voor de Literatuur wint. Voor zover bekend heeft Kang nog niet gereageerd op de toekenning van de prijs. De secretaris van het Zweedse Nobelcomité, Mats Malm, belde haar net na het avondeten. ‘Ze was hier niet echt op voorbereid’, zei hij over het telefoongesprek.
Nijgh & Van Ditmar liet weten dat Han Kang een auteur is van een stille grote kracht die de uitgeverij al een kleine tien jaar koestert. En, ‘We zijn ontzettend blij dat ze een nog groter publiek gaat bereiken.’ En liet desgevraagd weten te werken aan de herdrukken van haar boeken.
De Nobelprijs wordt op 10 december uitgereikt in Stockholm.
Lees hier het interview: ‘Ik probeer een mens te zijn’.
Tekening auteur: Niklas Elmehed © Nobel Prize Outreach
