Je kunt Arnon Grunberg geen gebrek aan interesse in zijn onderzoeksobject verwijten. Als een primatoloog die nauwgezet apen observeert of een researcher die een nieuw farmaceutisch product uittest op zijn laboratoriumratten, laat hij de personages van zijn romans graag los in nieuwe proefopstellingen om te zien wat er gebeurt. Zijn praktijkervaring als ‘mensendokter’ – zoals bekend had Grunberg een rubriek in Vrij Nederland waarin hij zich over relationele, levensbeschouwelijke en andere problemen ontfermde – komt blijkbaar handig van pas voor zijn romans. De patiënten van dokter Grunberg mogen dan ongeneeslijke sukkels zijn, ze kunnen altijd op zijn mededogen rekenen. Leedvermaak is niet aan de orde.
Ook in Goede mannen is het hoofdpersonage zo’n aandoenlijke sukkel. Geniek Janowski, alias de Pool, is brandweerman in een kleine Nederlandse provinciestad. Hij is geen klager, doet zijn uiterste best om een ‘goede man’ te zijn: ‘Protesteren had geen zin. Je mond houden en doen wat er van je verwacht werd, dát had zin.’ Helaas is die ingesteldheid in de praktijk nogal moeilijk vol te houden, al was het maar omdat zijn geestelijke vader hem zwaar op de proef stelt. De Pool verliest onder meer zijn oudste zoon Borys en wordt vervolgens opgezadeld met de zorg voor diens gebrekkige pony, kampt met ernstige relatieproblemen en moet ook vaststellen dat ongeacht de façade van kameraadschappelijk collegialiteit niet alles koek en ei is met de andere brandweermannen van de C-ploeg.
De ene na de andere jobstijding moet Geniek slikken, en de overeenkomst met de onfortuinlijke bijbelfiguur is niet zo vergezocht. De Pool wil immers hardnekkig een ‘goede man’ blijven, ook al krijgt hij er genadeloos van langs van zijn geestelijke vader, die zich overigens tegenwoordig nog verder in religie verdiept door zijn eigen geloof te stichten en op de ironische toon die we van hem gewend zijn ‘videopreken’ produceert (‘De nieuwe religie is Tinder voor de ziel’). Genieks existentiële vertwijfeling lijdt hem uiteindelijk naar een klooster, waar hij een tijdje zijn intrek neemt in een leegstaand kippenhok – weliswaar niet Jobs mestvaalt, maar toch niet veel gerieflijker.
Het hoge woord is al gevallen: je kunt onmogelijk voorbijgaan aan Grunbergs herkenbare, ironische stijl en humor, die vooral in de dialogen schittert:
‘Zeg iets, man,’ had ze geroepen toen ze een paar weken geleden zonder kind uit eten waren vanwege hun huwelijksdag. ‘Zeg iets. Ik hou het niet uit.’
Toen had hij wel iets gezegd. Als dat erbij hoorde, bij de liefde, dat gepraat, dan was hij best bereid iets te zeggen. ‘Ik ben aan het nadenken,’ had hij gezegd.
Naar goede gewoonte worden ook nogal wat tragikomsche, genante situaties sterk uitvergroot. Zo verdwijnen er bij Genieks zoektocht naar troost bij de vrouw van een collega nogal wat gebruiksvoorwerpen in lichaamsopeningen, waardoor bijvoorbeeld een vrij banale groente als de winterpeen na het lezen van dit boek definitief zijn onschuld kwijt is, of vraagt de Pool in een scène die vintage Grunberg is aan een verkoper in een seksshop of hij zijn pas aangeschafte dvd als cadeautje kan inpakken.
Het slotstuk van dit boek wordt ingezet met een reis naar Kiev, waar de Pool met de organisatie Liefde over de Grens een Oekraïense bruid gaat halen. Moet het nog gezegd worden dat Geniek met zijn ontsnappingspoging even veel kans op slagen heeft als de laboratoriumrat die in de ijzeren spijlen van zijn kooi bijt?
‘Goede mensen zijn cynisch noch ironisch,’ merkt een van de personages op, en je kunt hem geen ongelijk geven. Aandoenlijk, dat wel. En gedoemd om te mislukken, maar wel beginselvast, als we Grunberg mogen geloven:
Hij was een goede man, een zorgzame man, ze konden hem op de proef stellen, de mensen, God, hij zou blijven wie hij was, een goede en zorgzame man. Al moest hij daarvoor zich van alles en iedereen losmaken, al moest hij zichzelf levend begraven, hij zou een goede man blijven.
