Het is niet vreemd dat er in de literatuur veel odes aan de fantasie te vinden zijn. Om te kunnen schrijven, heb je immers verbeeldingskracht nodig. De debuutroman Hier is alles nog mogelijk, van de Zwitserse auteur Gianna Molinari (1988), is wel meer dan het zoveelste boek over dromen. In het Duitse taalgebied won ze verschillende prijzen met haar debuut en veroverde een plek op de longlist van de prestigieuze Deutscher Buchpreis. Haar roman draait om een naamloze ik-figuur die als nachtwaakster in een failliete fabriek werkt. Iedere dag verschijnen er minder medewerkers en het is een kwestie van tijd voordat de deuren definitief sluiten. Wanneer iemand een wolf heeft gezien op het fabrieksterrein, gaat de ik-figuur op zoek naar het dier.
Natuur en fabriek
Hoewel het grootste deel van het verhaal zich afspeelt binnen de fabriek, is er ook een rol weggelegd voor de natuur. Het boek opent met: ‘De wolf kwam uit de bergen en samen met hem kwamen andere wolven naar het laagland.’ Hierna volgt een korte proloog waarin de hoofdpersoon wolven omschrijft en zichzelf met hen vergelijkt.
Deel één van de roman begint als volgt: ‘Er bestaat een eiland waar een beestje leeft dat nog nooit iemand had gezien.’ Wetenschappers slagen erin om dat beestje te vangen en willen die ontdekking allemaal naar zichzelf vernoemen, maar de volgende ochtend is het beestje ontsnapt. Pas dan wordt de fabriek geïntroduceerd en blijkt dat de natuur, in de vorm van de wolf, het terrein is binnengedrongen.
Meerdere mogelijkheden
Molinari vertelt het verhaal met korte, eenvoudige zinnen: ‘De zaklamp maakt de nacht niet lichter. Integendeel. Het felle licht duwt de nacht alleen opzij. Buiten de lichtbundel is het des te donkerder.’ Toch zijn er binnen deze korte zinnen mooie observaties aanwezig, zoals het licht van de zaklamp dat het donker van de nacht aan de kant duwt.
Tijdens haar zoektocht naar de wolf ontdekt de nachtwaakster dat er niet ver van het fabrieksterrein ooit iemand uit een vliegtuig is gevallen. Een vluchteling, blijkt wanneer ze een map met nieuwsberichten van een collega krijgt. De man had zich verscholen in het landingsstelsel, was in de lucht bevroren en viel tijdens het landen en uitklappen van de wielen, achthonderd meter naar beneden. Ook is er in de stad een bankoverval gepleegd De vrouw op de compositietekening vertoont opvallend veel gelijkenissen met de hoofdpersoon, maar is zij het ook?
Op deze vraag worden meerdere antwoorden gegeven. De lezer krijgt niet één oorzaak en gevolg voorgeschoteld, maar vele oorzaken en gevolgen. Zoals de titel van de roman al weggeeft, gaat dit verhaal over mogelijkheden. De hoofdpersoon stelt zich bijvoorbeeld voor dat zij de bankoverval zou plegen: ‘Ik zou in elk geval handschoenen van stof of leer hebben gedragen. Ik zou voor een wapen hebben gezorgd, een echt wapen of een goede imitatie, een jas en een kous over mijn hoofd. Misschien had ik ook wel mijn stem vervormd, lager gesproken, in een andere taal, of helemaal niets gezegd, dat was waarschijnlijk het beste geweest.’
Grenzen overschrijden
De roman is fragmentarisch opgebouwd en bestaat uit genummerde delen: het heden, flashbacks, definities, feiten, tekeningen, foto’s en krantenartikelen. In combinatie met de staccato zinnen zorgt dit ervoor dat het verhaal niet een geheel vormt. Waarschijnlijk is dit ook de bedoeling van Molinari, die juist door het wisselen van vormen en de vele witregels ruimtes creëert waarin de lezer over het verhaal kan nadenken, waarin er zelf mogelijkheden verzonnen kunnen worden.
Het overkoepelende thema van Hier is alles nog mogelijk is ‘grenzen’. In het hek rondom de fabriek zitten gaten en de hoofdpersoon vraagt zich af of de wolf daardoor binnen kon komen. De wolf is een indringer op het terrein en de chef wil dat hij wordt gedood. Dit vertoont overeenkomsten met man die uit het vliegtuig viel. Deze man was een vluchteling die binnen de grenzen van Europa hoopte te komen, op zoek naar een beter leven. In de onderstaande dialoog spreken de chef en de ik-figuur over de wolf:
‘Een wolf komt zoals we weten altijd in een roedel, zegt hij. We moeten ons dus realiseren dat we met meer dan één exemplaar te maken hebben.
Ze blijven ook wel alleen, zeg ik.
Tot tien dieren, het idee alleen al. De chef rent bijna voor me uit.
Hij zal daar wel zijn redenen voor hebben, wil ik tegen de chef zeggen, de wolf komt heus niet vrijwillig op ons terrein, het komt door de honger, wil ik zeggen.’
Deze dialoog lijkt een rechtstreekse verwijzing naar het vluchtelingendebat, de vraag wie er binnen wordt gelaten en wie er mag blijven. Ook is er een grens tussen werkelijkheid en verbeelding: wat gebeurt er echt in deze roman en wat heeft de hoofdpersoon verzonnen? Wat is de waarheid en is het erg dat we dat soms niet weten?
Inhoud en vorm in balans
Het is een opmerkelijk debuut dat opvallend fijn leest. De schrijfstijl wordt nergens té afstandelijk, de thematiek nergens té expliciet. Hoewel de lezer weinig over de hoofdpersoon te weten komt, is dat precies genoeg om met haar te kunnen meeleven. De vertaling van Gerrit Bussink maakt dat het boek oorspronkelijk Nederlands lijkt. De vorm en inhoud van de roman zijn gedurfd en maken nieuwsgierig naar een volgend boek van Molinari, die duidelijk niet bang is om te experimenteren.
