Lena ontmoet Oksana op de boot naar Italië. Ze zijn in totaal met veertien meiden en allemaal hopen ze werk te vinden in Italië. De boot zal daar echter nooit aankomen en de meiden worden afgevoerd naar een afgelegen villa waar ze worden misbruikt en gebruikt om invloedrijke mannen te vermaken op de foute feesten die daar plaatsvinden. In de donkere kelder onder het huis hebben de meiden alleen elkaar om zich erdoorheen te slepen.
Prima ballerina
Lena is een Oekraïense die op het punt stond het te maken als solodanseres bij het ballet. Tijdens een noodlottige repetitie gaat het mis: Lena maakt een sprong en valt. Ze hoort de stem van haar lerares in haar achterhoofd: ‘en weer opstaan’. Maar deze keer lukt het haar niet. Ze wordt wakker in het ziekenhuis en de dokter vertelt haar wat geen danseres wil horen: ‘Het is niet waarschijnlijk dat u weer kunt dansen.’
Vanaf dat moment zit ze elke dag op het terras bij de schouwburg. Haar toekomst, die eerst zo vanzelfsprekend leek, ligt nu volledig open. Op het terras komt ze in aanraking met Zinaïda. Ze praten, ze drinken wijn. Wat Lena dan nog niet weet is dat Zinaïda de eerste schakel is van de ketting die haar de vrouwenhandel in zal trekken. Zinaïda doet voorkomen dat ze deze zomer bij een kennis van haar oom in een restaurant gaat werken en dat ze wil dat Lena met haar meegaat. Vanaf het moment dat Lena ja zegt tegen dit aanbod, bevindt ze zich op een weg die ze nooit had willen bewandelen.
Een verhaal in fragmenten
Het eerste dat opvalt aan de roman Oksana is de structuur. Het boek is opgebouwd uit korte stukken tekst, soms niet langer dan acht regels. Soms is het een sfeerschets, soms een wat langere vertelling en soms een terugblik op Lena’s jeugd. Na elk stukje is de verleiding groot om het volgende deel ook nog even te lezen en voor je het weet, ben je aan het einde van het boek. De schrijver maakt ook gebruik van flash-forward. Het voordeel van deze opzet is dat het nieuwsgierig maakt. Je leest over Lena’s tijd in de villa, maar tegelijkertijd weet je dat haar nog veel meer staat te gebeuren.
Zo’n fragmentarisch karakter hoeft geen nadeel te zijn, maar is het hier wel. Uiteindelijk moeten al die verschillende gebeurtenissen met elkaar vervlochten blijken, maar dat lukt niet altijd even goed. Zo blijft Lena’s verleden waarin de kernramp van Tsjernobyl een grote rol heeft gespeeld, te ver verwijderd van de kern van het verhaal dat gaat over de vrouwenhandel. De stukken over Tsjernobyl lijken weinig toe te voegen en aan het eind vormen beide verhalen geen eenheid.
Het boek is Lena’s verhaal: haar geschiedenis, haar ervaringen.Ze vertelt over de feesten, wat de mannen met ze doen en over het lot van Oksana, maar het is geen pathetische vertelling. De gebeurtenissen en emoties worden niet aangedikt, maar het verhaal is bij vlagen juist zelfs analytisch, waardoor het relaas iets krijgt van een verslag. Dit komt het boek ten goede, omdat deze vertelwijze weergeeft hoe de gebeurtenissen Lena hebben gevormd.
‘Wij waren accessoires, die bij hun feesten en partijtjes en orgiën hoorden net als de champagne, de kaviaar en de salami, een neutrale uitwisseling van diensten en goederen, marktconform, iets bijkomstigs.’
En weer opstaan
In gevangenschap begint Lena na te denken over vrijheid. Ze begint na te denken over haar bestaan in de kelder van de villa en dit levert o.a. de volgende mooie beschrijving op:
‘Je bestaat, je bestaat zonder poespas, zonder opsmuk, zonder tierelantijn, gewoon zo, met het bij de sluiting jeukende bh-bandje, met het uitzicht op een dal, je bestaat zonder dat je je hoofd hoeft te breken over de volgende stap…’
Naarmate het boek vordert zie je het perspectief van Lena veranderen: haar wantrouwen groeit, terwijl de rest van haar emoties afstompt. Ze is aan het overleven. Haar tijd in het ballet heeft haar geleerd om zowel mentaal als fysiek klappen te verdragen. De wijsheden van haar voormalige balletlerares en de gelukkige herinneringen aan haar jeugd bij haar oma, slepen haar door moeilijke tijden. Ze durft nog steeds te dromen. Ze heeft het plan om haar ervaring in de vrouwenhandel om te zetten in een ballet. Uiteindelijk zal ze dit ook doen. Niet alleen voor zichzelf en alle vrouwen die hetzelfde lot kennen, maar vooral voor Oksana, die minder geluk had dan zijzelf. Lena was gevallen, maar deze keer stond ze weer op.
