Soms komt de geest uit de fles, maar in De geschiedenis van Marthe van Daniël Dee is de fles het enige wat nog troost brengt. Na De echo van mijn voetstappen vormt deze roman het laatste deel van een Rotterdams tweeluik, waarin de drank rijkelijk vloeit. Glazen bier, wijn, cocktails… Alles wat enigszins een deftig alcoholpercentage bevat, kan Keith bekoren. Dee gunt ons inzage in het dagelijkse leven van Keith, dat gevuld is met kuurbaden van gerstenat. Alcohol is zijn ‘vloeibare remedie’. Wanneer hij begint te ontnuchteren, wordt hij nerveus en drinkt een paar wijntjes om te kalmeren. Keiths excessieve drankzucht leidt echter niet tot een delirium, maar fungeert als een demonenuitdrijving. Sinds hij als kind de restjes uit de glazen slurpte en er ‘een zeldzaam gevoel van welbehagen op hem neerdaalde’, kent hij slechts de fles om tot rust te kunnen komen. In deze roman worden we meegesleurd in de tragikomische avonturen van deze hallucinerende alcoholist, al bezorgen sommige opmerkingen de lezer toch vooral een bittere afdronk.
Alcoholische lanterfanter
Zijn ganse leven wordt Keith al bezocht en bestookt door de geesten van overleden mensen. Uit de zee ziet hij de geesten van verdronkenen tevoorschijn treden en wanneer hij rondfietst in Rotterdam, dan vermijdt hij liever de Erasmusbrug om niet te hoeven kijken naar de wanhopige gezichten van diegenen die er hun leven hebben beëindigd. Het kunnen echter ook oude bekenden zijn die plots hun opwachting maken. Doorheen de roman komt de geest van zijn opa telkens plotseling opdagen om Keith advies te verlenen over allerlei opwindende seksstandjes.
Dat hoge libidogehalte vormt twee generaties later nog steeds een familietrekje. Keith heeft maar één keer seks geweigerd, namelijk op het moment dat zijn toenmalige vriendin Hanne dronken thuiskwam terwijl hij aan het afkicken was. Hij was die avond meteen verdwenen naar de bar van de schouwburg, waar hij zijn latere vriendin Klaasje zou ontmoeten. Ook zij begint zich op zeker moment te ergeren aan zijn verslavingen en zijn eeuwige gelanterfant. Want Keith heeft ‘geen enkele studie afgemaakt, geen enkele baan weten te behouden en geen enkel project met succes afgerond.’ De alcohol en xtc houden hem overeind. Hij verdient zijn brood door séances te houden, waar hij met de nodige show geesten oproept.
Dee slaagt erin om de hectische en dolende levenswandel van Keith in een vlotte en humoristische parlandostijl te beschrijven, door het gebruik van no-nonsense uitdrukkingen als ‘mijn mysterie is- zoals gezegd- dat ik de doden kan zien. Meer diepgang zit er niet achter.’ Uiteraard zorgen ook de séances voor hilariteit. Zo wil een man dat Keith contact zoekt met de geest van zijn overleden zoon. Vervolgens geeft Keith zijn hitsige opa ten teken een fles wijn om te stoten. De man slaat uit schrik achterover en trekt het tafelkleed met zich mee, waarna hij ‘druipend van de wijn’ op de grond neerkwakt. Het zijn zeer vermakelijke taferelen, die weliswaar de schwung in het verhaal houden, maar waarvan de inhoudelijke meerwaarde niet altijd voor zich spreekt.
Als lezer struin je eigenlijk vooral samen met Keith door Rotterdam. Hij maakt je daarbij deelachtig aan zijn schunnige opmerkingen over de geslachtsdelen van Klaasje, evenals aan zijn verlangen naar ‘een vrouw die niet zou zaniken over zijn reilen en zeilen in het verleden.’ Die problematische omgang met het vrouwelijke geslacht is een rode draad in zijn leven. Vanaf het begin vertelt Keith over zijn ervaringen in psychiatrische instellingen. Het is jammer dat het verband tussen die ervaringen en Keiths misogyne gedrag nergens verder worden uitgediept. De schunnige mopjes gaan na een tijd ook vervelen. De hele roman is namelijk doorspekt met zulke grapjes.
Er worden eveneens veel Engelse quotes in het rond gestrooid, gaande van een strofe uit een liedje van Leonard Cohen tot bedenkelijke zinnen als ‘you can build a thousand bridges, but if you suck one cock, they don’t call you a bridge builder, but a cocksucker.’ Dergelijke tegelwijsheden van de straat zijn haast niet te aanschouwen zonder dat de hemeltergende platvloersheid je doet knarsetanden. Maar Dee beseft dat wanneer je als schrijver het taalgebruik van een misogyne alcoholist reproduceert, je dan ook de platvloersheid ervan moet overnemen. Al begint dat na een tijdje te irriteren, net zoals het eerst grappig is wanneer een dronkaard tegen je begint te brallen in een café, maar na de zoveelste penismop heb je gewoon zin om naar huis te gaan.
Belhamel of schobbejak
Die banale quotes zijn echter niet representatief voor de bijwijlen zeer rijke woordenschat die in deze roman voorhanden is. Op één pagina passeren er woorden als ‘rücksichtlose bad boy’, ‘mysterieuze schobbejak’ of ‘woestaanstekelijke belhamel’. De afwisseling met alledaagsere woorden als ‘zeikerd’ zorgt ervoor dat het bloemenrijke taalgebruik steeds speels en nooit pretentieus aanvoelt. De soms zeer flauwe mopjes en opmerkingen van Keith krijgen daardoor toch meer variatie. De roman bevat echter ook minder geslaagde mopjes. In een reflectie over zijn uitzonderlijk hoog libido verklaart Keith dat ‘ik niet wil weten wat dat over mij zegt en al helemaal niet wat Freud denkt dat het over mij zegt. Laat mijn moeder erbuiten.’ Zelfs met alle humoristische kunde van de wereld blijft zo’n grap rijp voor de schrapbank. Keith omschrijft zijn eigen afweermechanisme als ‘flauwe, rauwe galgenhumor.’ De angsten waartegen hij zich moet verdedigen, zijn talrijk en dus volgen de mopjes elkaar in rap tempo op, maar vaker wel dan niet slaagt Dee erin om de mondhoeken van zijn lezers opwaarts te duwen.
Klucht
Eerder werd al duidelijk dat De geschiedenis van Marthe een knotsgekke roman is, ook scenografisch. Kenmerkend zijn de reeds aangehaalde taferelen, waarbij de geestesogen van Keiths opa gloeien van opwinding, terwijl zijn kleinzoon moet bemiddelen tussen de ouders van Robbert en Marthe. Hun kinderen waren ooit een koppel, maar zij hebben intussen hun intrede in het geestenrijk gemaakt. Ja, dat is de Marthe uit de titel. Dat die eer van titelvermelding niet Keith, maar haar te beurt valt, blijft een bedenkelijke keuze. Haar tragische liefdesgeschiedenis met Robbert wordt pas naar het einde toe uitgelegd. Op de laatste pagina van de roman wordt er op een ietwat flauwe wijze gewag gemaakt van een vervolg. Hopelijk zal dat de zaken ophelderen, want naarmate het einde van dit deel dichterbij komt, voelt het alsof Dee nog snel de geschiedenis van Marthe aanhaalt. Haar geschiedenis bestaat uit een aaneenschakeling van geweldsdaden en conflicten met Robbert. Het feit dat Marthes verhalen in deze roman weinig ademruimte krijgen, maakt dat het aanvoelt als een gratuite toevoeging. Die keuze lijkt te passen bij Keiths misogyne wereldbeeld, maar doordat het verband wederom niet helder is, bezorgt het toch een bittere afdronk.
De geschiedenis van Marthe kan bekoren, al handelt het leeuwendeel van de roman over de geschiedenis van Keith. De liefdestragedie van Marthe voelt overbodig aan, omdat die niet volledig wordt uitgewerkt. Het geeft de indruk dat haar leed er eigenlijk niet echt toe doet, wat toch een problematische banalisering van geweld tegen vrouwen behelst. Dat is des te jammerder, aangezien Keiths levensloop al meer dan genoeg interessante verhaalstof oplevert. De strubbelingen met zijn demonen en de tragikomische pogingen om zijn leven op orde te krijgen worden nooit vervelend of langdradig. De combinatie van poëtische slagkracht, zwarte humor en een speelse omgang met occulte elementen maakt deze roman al geestig genoeg. Die flauwe mop lijkt mij een gepaste manier om dit boek te omschrijven, want Dee laat het spoken in Rotterdam. Daar moeten we allesbehalve rouwig om zijn.
