Boreling. Echo’s van een gebroken jeugd is het verhaal van Martin Koot, noem het een autobiografie. Of zoals hij het zelf verwoordt in het begin: ‘Dit boek is gebaseerd op echte levens, waargebeurd zou je kunnen zeggen.’ De schrijver vraagt zich af wat waar is. Hij wil een verhaal vertellen dat universeler is dan zijn eigen getuigenis. Koot geeft te kennen dat hij de namen bijna allemaal heeft veranderd, behalve die van hemzelf. Later in het verhaal, vlak voor zijn scheiding, duikt er opnieuw twijfel op over het waarheidsgehalte van wat hij vertelt, alsof hij zich wil verantwoorden. De schrijver tast naar de vorm van het boek, laat het aan de lezer over om die te benoemen. ‘Memoir of verhalende of literaire non-fictie of een roman gebaseerd op werkelijke gebeurtenissen?’ Die twijfel is op zich niet fout, het openlaten biedt mogelijkheden. In deze tijd is ‘waargebeurd’ een label, alsof literaire fictie niet echt kan zijn.
Demonen
Martin komt uit een doorsnee gezin met drie oudere broers en een vader die werkt in de tuinderij. Thuis wordt er met een conflictvermijdende moeder maar met mate gecommuniceerd. De jongen is redelijk teruggetrokken. In het begin van het verhaal beschrijft Koot een scène met een oom die grof uithaalt op een feestje en het effect dat dat heeft op de kleine Martin. Martin wordt wel getroost maar tegen de grove oom wordt niets gezegd. De scène typeert hoe zijn familie omgaat met iemands gedrag. Het beïnvloedt ook Martins verdere leven. In dit boek tracht hij dit soort patronen te doorbreken.
Martin is een eenling, voelt zich niet goed in zijn vel. Zo wordt hij het ideale slachtoffer van een leraar, en vriend van de familie. In een sfeer van heimelijkheid is inbreuk op intimiteit en integriteit zo gefikst. De omstandigheden zijn perfect voor een pedofiel.
Martin krijgt depressies, wisselt in zijn puberteit muziek af met suïcidale neigingen. De hulpverlening laat vaak te wensen over. Zo suggereert een dokter Martins aandeel in het gebeuren met de leraar. Waardoor hij worstelt met spijt dat hij niet veel eerder ‘stop’ heeft geschreeuwd. Regelmatig heeft hij het over ‘de waarheid’ en het kost hem moeite zichzelf te verdedigen, wat typisch is voor een slachtoffer. Hij gaat in therapie en trekt in bij de moeder van een vriendin die gastvrij is en hem begrijpt. Niet lang daarna wordt hij opgenomen in de psychiatrie.
Wat volgt is het relaas van de therapie. Er komt een confrontatie met zijn familie, die de reden van Martins moeilijkheden nog steeds niet kent maar dan te horen krijgt, en een confrontatie met de pedofiele leraar. Ondertussen studeren klasgenoten af. Een poos nadien tracht Martin via de avondschool alsnog zijn diploma te halen.
Nog niet halfweg het boek sterft Lies, de vrouw bij wie hij heeft gewoond. Ze pleegt zelfmoord. Zij bleek ook een geschiedenis in de psychiatrie te hebben. Dat ze zichzelf beschadigde heeft Martin nooit geweten. Hij vraagt zich af of demonen blijven sluimeren. Maar de dingen schijnen ook te slijten. Er komen vriendschappen, er is muziek, het jeugdhuis, scouting. Hij leert zijn vrouw kennen, wordt verzekeraar, er komt een gezin.
De demonen ontwaken weer als blijkt dat de leraar nog steeds kinderen uitnodigt bij hem thuis. Martin wordt geconfronteerd met de vraag waarom hij bij het misbruik niet is weggelopen en waarom hij achteraf conflicten heeft vermeden, zoals de gewoonte in het gezin waarin hij is opgegroeid. Er werd nooit een melding gedaan bij de politie van de pedofiel die nog steeds zijn gang kan gaan.
Later is er sprake van een faillissement. In de hoofdstukken daarna gaat het over zijn stukgelopen relatie en hoe hij stiekem verliefd wordt. Hij ontmoet een vrouw die hem beter lijkt te begrijpen. Maar na de scheiding raakt Martin de kinderen kwijt. Een zoon belandt bij jeugdzorg. De echtscheiding wordt een vechtscheiding. Een hervonden vriend praat met Martins dochter, de vriend wordt door Koots ex-vrouw beschuldigd van misbruik. Nu is het aan Martin om niet te twijfelen aan de waarheid. Dit is een sterk moment in het boek. Zijn vriend heeft Koots dochter helemaal niet misbruikt.
Hoe trauma doorwerkt
Koots verhaal zoekt om verteld te worden, vraagt wanhopig om te ankeren. Het is aardig hoe Koot de werking van het systeem in de sociale sector en de hulpverlening hier en daar aanstipt, al doet hij dat soms wel oppervlakkig. Hij toont hoe foute patronen en trauma’s kunnen doorwerken in een mensenleven. Tenslotte is het niet onbelangrijk dat hij ook eens de kant van een man en vader laat horen in een vechtscheiding. Daarin worden mannen en vaders immers snel buitenstaanders, losgescheurd van hun kinderen. Als jongeling werd Koot al eens losgescheurd van het kind in zichzelf door iemand die hem misbruikte.
Het verhaal van Koot wordt echter weleens een opeenhoping van alles wat de schrijver heeft meegemaakt, zodat de rode draad verloren gaat. De auteur verliest het overzicht in plaats van zijn ervaringen te verwerken tot een literair geheel met vormbeheersing en scherpte. Hij heeft alles wat hem is overkomen willen verbinden en dat doet soms naïef aan. Voor een transformatie naar literatuur is meer nodig dan je waargebeurde verhaal te uiten. De rode draad ligt af en toe even bloot maar vaak weet je niet waar het naartoe moet. Stilistisch is Koot niet altijd sterk. Gedachten worden niet altijd volgehouden. Op andere momenten ontsnapt er dan weer iets kras’ uit de pen van Koot. Die essentie laat hij helaas af en toe ondersneeuwen, alsof hij nog steeds bang is om conflicten uit te diepen. Boreling gaat soms niet verder dan een getuigenis, krijgt weleens het niveau van een weekendfilm en wordt dan wat vormeloos.
