Oroppa van Safae el Khannoussi begint met de huiveringwekkend doodskreet van kunstenares Salomé Abergel. Het duurt bijna 400 pagina’s voordat Abergel daadwerkelijk overlijdt en in de tussentijd wordt de lezer meegenomen langs allerlei personages uit haar rijke leven. Na de verdwijning van Salomé Abergel uit haar huis aan de Amsterdamse Churchill-laan, zoekt snackbareigenaar en huisbaas Hbib Lebyad iemand om op het huis te passen. Hij vraagt voor die nobele taak een werknemer van hem, de jonge vrouw Hind el Arian. Als Hind niet werkt in de snackbar (die ze van Hbib ‘restaurant’ moet noemen) is ze te vinden in coffeeshop Rainblow City. Ze kan lastig haar draai vinden in het grote huis, zeker als ze in de kelder Abergels huiveringwekkende kunst vindt. Salomé’s zoon Irad, geboren in een Noord-Afrikaanse gevangenis, heeft een kroeg in Parijs waar het uitschot van de stad zich ophoudt. Hij komt naar Amsterdam na zorgwekkende verhalen over zijn moeder, en voor haar nagelaten kunst. Tegelijkertijd doet galeriehouder Hannah Melger er alles aan om Abergels kostbare kunst veilig te stellen.
Een geschiedenis van liefde en geweld
Dit zijn de openingszetten van de ambitieuze debuutroman van Safae el Khannoussi. Een gelaagd verhaal, waar elke bladzijde weer nieuwe personages aan toegevoegd worden, met nieuwe perspectieven die het een boek met een allesbehalve eenvoudige plot maken. Voor de lezer die de puzzelstukken naadloos in elkaar wil laten passen, kan het een frustrerende leeservaring zijn. Maar als je je overgeeft aan het verhaal, is het een zeer indrukwekkend debuut. Net zoals Hinds ontdekking van de kunstkelder van Abergel wil de lezer steeds verder, steeds dieper afdalen in het verhaal van trauma, liefde, kunst en geweld. Want Oroppa is gevuld met geweld.
De jonge Salomé Abergel belandt in ‘de jaren van lood’ in de Marokkaanse gevangenis onder de meedogenloze koning Hassan II die elke vorm van onschuldig verzet hard strafte. In de gevangenissen, waar ze gedurende jaren verblijft, zijn alle denkbare en ondenkbare vormen van geweld en verkrachting aan de orde van de dag. De angst voor ‘De Pelgrim’, het archetype voor de folteraar, blijft zelfs jaren later in Nederland nog bestaan. Centraal in de roman staat het idee van het 21e arrondissement; een fictieve plaats waar het uitschot van de wereld samenkomt. Het is een vrijplaats, waar de verstotene van de wereld een plek vindt om te schuilen voor het ontoombare trauma.
Europa als monster
De personages in deze roman zijn allen complex en gelaagd, met hun eigen vertelstem en geschiedenis. Veelal zijn het migranten die stuurloos zijn geraakt in Europa. Het is mooi hoe Europa in deze roman verbeeld wordt als een monster; niet als een veilig paradijs. Je verleden neem je immers altijd met je mee. Migratie wordt in deze roman geen verwaterde politiek, maar blijft iets diep menselijks. Juist de verschillende vertelstemmen maken het mogelijk om de nuances en paradoxen van migratie weer te geven die buiten de literatuur zo ver te zoeken zijn.
De ambitieuze en zeer geslaagde opzet en de prachtige zinnen maken dit een atypisch debuut. Oroppa heeft meer gemeen met de groots opgezette boeken van Gabriel García Márquez of Salman Rushdie dan met de gemiddelde Nederlandse debutant. Door de caleidoscopische opbouw, de vele personages en ook de uitzichtloosheid waarin personages zich in bevinden is het geen eenvoudig boek. Maar wat deze roman zo geslaagd maakt is dat de lezer gaandeweg, moe gebeukt van alle martelingen en trauma’s, ziet dat kunst en taal uiteindelijk overwint. Het is te zien in de kunst die Abergel maakte, in het schrijven van de ‘Angstcahiers’ en in de troosteloze dichteres die aan het eind van het boek opduikt. Safae el Khannoussi weet de helende, overwinnende en ook grappige effecten van de taal zeer overtuigend over te brengen. De kunst blijkt de plek te zijn waar de terreur niet toeslaat, waar de tiran, ‘De Pelgrim’ of welke agressor dan ook geen vat op heeft.
